Αλλαξε ο Μανωλιός και έβαλε το τουρμπάνι του αλλιώς

Παρότι σε επίπεδο εσωτερικής ισχύος τον ανταγωνίζονται οι άλλοι δύο υπαρχηγοί των Ταλιμπάν, ο μουλάς Αμπντούλ Γάνι Μπαραντάρ είναι εκ των πραγμάτων το μυστηριώδες «Νο 2» του εξτρεμιστικού ισλαμιστικού κινήματος, που έκανε ξαφνικά ολική επαναφορά στο Αφγανιστάν και στη διεθνή σκηνή, προκαλώντας σοκ και δέος. Γεμάτοι μυστήριο, κρυψίνοια και σκοταδισμό ήταν εξαρχής άλλωστε οι Ταλιμπάν που τώρα μας το παίζουν… Τ-αλλοι-μπαν, χωρίς να πείθουν. Πιο μυστηριώδης όλων υπήρξε ο πρώτος ανώτατος ηγέτης τους, ο διαβόητος μονόφθαλμος -νεκρός από το 2013- μουλάς Μοχάμεντ Ομάρ.

Οι στενές σχέσεις των δύο μουλάδων πάνε πολλά χρόνια πίσω και πιθανότατα δεν περιορίζονται στη συνίδρυση των Ταλιμπάν -των «Μαθητών», όπως σημαίνει τ’ όνομά τους- το 1994 στην πόλη Κανταχάρ του Αφγανιστάν. Ο Μπαραντάρ γεννήθηκε το 1968 στη νότια αφγανική επαρχία Ουρουζγκάν. Λέγεται πως υπήρξε ήδη από την εφηβεία του φίλος και μετέπειτα έμπιστος του Ομάρ, όπως επίσης ότι λειτουργούσαν μαζί και μια μαντράσα (μεντρεσέ, αν θέλετε, δηλαδή μουσουλμανικό ιεροδιδασκαλείο) στη Μαϊγουάντ της επαρχίας Κανταχάρ. Συγκλίνουσες αναφορές υποστηρίζουν μάλιστα ότι ο Μπαραντάρ παντρεύτηκε την αδερφή του Ομάρ – κάτι που ενισχύεται κι από άλλες αναφορές ότι ο ίδιος ο Ομάρ τού έδωσε το πολεμικό ψευδώνυμο Μπαραντάρ, που σημαίνει «αδερφός».

Το σίγουρο είναι ότι αποτελεί το μοναδικό εν ζωή ηγετικό στέλεχος των Ταλιμπάν που διορίστηκε υπαρχηγός προσωπικά από τον μουλά Ομάρ, δίνοντάς του θρυλική φήμη στα μάτια των δεκάδων χιλιάδων αντρών του -πολυδαίδαλου, αποτελούμενου από φράξιες- κινήματος. Σήμερα ανώτατος ηγέτης του είναι ο Χαϊμπατουλάχ Ακχουντζάντα, που έχει τον τελικό λόγο για τις θρησκευτικές, πολιτικές και στρατιωτικές υποθέσεις. Εκτός από τον 53χρονο Μπαραντάρ, που είναι ο επικεφαλής του πολιτικού γραφείου των Ταλιμπάν στην Ντόχα του Κατάρ και ο βασικός διπλωμάτης/διαπραγματευτής τους με τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα, οι άλλοι δύο νεότεροι υπαρχηγοί είναι: ο διοικητής της «στρατιωτικής επιτροπής» και γιος του μουλά Ομάρ, Μοχάμεντ Γιακούμπ, και ο Σιραχουντίν Χακάνι, επικεφαλής του πανίσχυρου δικτύου Χακάνι που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το Associated Press, ο Μπαραντάρ «όπως και άλλοι που έγιναν στο τέλος ηγετικά στελέχη των Ταλιμπάν, εντάχθηκε στις τάξεις της CIA και των υποστηριζόμενων από το Πακιστάν μουτζαχεντίν για να πολεμήσει κατά της Σοβιετικής Ενωσης στη διάρκεια της δεκαετούς κατοχής της χώρας, η οποία έληξε το 1989». Περνώντας τελικά από διάφορες στρατιωτικές και διοικητικές θέσεις στην ιεραρχία του καθεστώτος των Ταλιμπάν το διάστημα 1996-2001, η εισβολή των ΗΠΑ μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου τον βρήκε αναπληρωτή υπουργό Αμυνας.

Στη διάρκεια της αυτοεξορίας του στο Πακιστάν, Δυτικοί διπλωμάτες άρχισαν να διακρίνουν μια κάποια πραγματιστική μετριοπάθεια εκ μέρους του, καθώς και διάθεση αποστασιοποίησης από την απόπειρα ελέγχου των πακιστανικών μυστικών υπηρεσιών (που καταγγέλλεται πως συνέδραμαν -και πιθανώς συνεχίζου- τη δράση των Ταλιμπάν), με παράλληλη βούληση για πολιτικές επαφές με την Καμπούλ. Η κυβέρνηση Ομπάμα, ωστόσο, διαφώνησε με αυτές τις εκτιμήσεις. Κι έτσι «η CIA τον εντόπισε στο Καράτσι το 2010 και τον Φεβρουάριο εκείνου του χρόνου έπεισε τις πακιστανικές μυστικές υπηρεσίες να τον συλλάβουν», γράφει η «Guardian». Το προσωρινό κενό που άφησε στην ηγετική ομάδα των Ταλιμπάν πιστεύεται πως ενδυνάμωσε ακόμα πιο ακραία στελέχη φραξιών, σαφώς λιγότερο δεκτικά στη διπλωματία.

Οι καιροί όμως (ξαν)αλλάζουν και το 2018, αφού ο Μπαραντάρ παρέμεινε οχτώ χρόνια στη φυλακή, η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Πακιστάν να τον απελευθερώσει, στο πλαίσιο της προσπάθειας να έρθει σε συνεννόηση με τους Ταλιμπάν με στόχο να μπει τέλος στον μακροβιότερο πόλεμο των ΗΠΑ. Ο μουλάς βρέθηκε λοιπόν όχι μόνο να ηγείται των διαπραγματεύσεων με την Ουάσινγκτον, αλλά τον Φεβρουάριο του 2020 συνυπέγραψε με την αμερικανική κυβέρνηση την «ειρηνευτική» συμφωνία, που προέβλεπε τελικά την ολοκληρωτική αποχώρηση του στρατού των Ηνωμένων Πολιτειών και οδήγησε πρακτικά στο τωρινό φιάσκο, τη νέα τραγωδία που ζει το Αφγανιστάν.

Τον Μάρτιο του 2020 ο Μπαραντάρ έγινε μάλιστα ο πρώτος ηγέτης των Ταλιμπάν που συνομίλησε απευθείας διά τηλεφώνου με Αμερικανό πρόεδρο και δη με τον Ντόναλντ Τραμπ (!), ενώ τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου είχε συναντηθεί στην Ντόχα με τον τότε Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάικ Πομπέο. Μόλις τον περασμένο μήνα είχε τετ α τετ στην Κίνα με τον υπουργό Εξωτερικών της χώρας Γουάνγκ Γι. Την προηγούμενη εβδομάδα είχε επαφές στην Ντόχα με εκπροσώπους της Ρωσίας, του Τουρκμενιστάν και του Ουζμπεκιστάν. Την Τρίτη, δε, είχε συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ σεΐχη Μοχάμεντ Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι και με καταριανό αεροσκάφος επέστρεψε θριαμβευτής την ίδια μέρα στη γενέτειρα των Ταλιμπάν, την Κανταχάρ.

Στα πρώτα του σχόλια προτού πατήσει πόδι πίσω στο Αφγανιστάν παραδέχτηκε ότι ακόμα κι αυτός αιφνιδιάστηκε από την αστραπιαία πτώση της Καμπούλ. «Δεν ήταν ποτέ αναμενόμενο ότι θα έχουμε νίκη στο Αφγανιστάν», δήλωσε χωρίς περιστροφές. «Τώρα έρχεται η δοκιμασία», συνέχισε σιβυλλικά, χωρίς να ανοίξει τα χαρτιά του. «Πρέπει να ανταποκριθούμε στην πρόκληση να υπηρετήσουμε και να προφυλάξουμε το έθνος μας, δίνοντάς του μια σταθερή ζωή προς τα μπροστά». Αν μη τι άλλο για το… μπροστά, πολύ αμφιβάλλουμε.

Γιατί τον επιλέξαμε

Είναι σκοτεινή φιγούρα-κλειδί: συνιδρυτής, υπαρχηγός και ντε φάκτο πολιτικός ηγέτης των Ταλιμπάν. Ως παλιά καραβάνα, θεωρείται πραγματιστής καθώς και αδιαμφισβήτητος νικητής του 20χρονου πολέμου που διεξήγαγαν οι ισλαμιστές φονταμενταλιστές ενάντια στις ΗΠΑ, τους ΝΑΤΟϊκούς συμμάχους τους και τη φυγόμαχη αφγανική κυβέρνηση, ανακαταλαμβάνοντας τραγικά την εξουσία στο Αφγανιστάν. Φημολογείται πως ίσως αναλάβει επικεφαλής του «ισλαμικού εμιράτου», που σκοπεύουν να επανεγκαθιδρύσουν.