Διαμεσολάβηση ΗΠΑ στα ελληνοτουρκικά

Τα σενάρια περί αμερικανικής διαμεσολάβησης στις ελληνοτουρκικές διαφορές επανέρχονται εμφατικά, σε μια συγκυρία όπου η Αθήνα έχει ρίξει στο τραπέζι την ιδέα ενός φόρουμ συνεργασίας για την Ανατολική Μεσόγειο. Παρότι η πρωτοβουλία 5×5 βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό στάδιο, η συζήτηση που έχει ανοίξει γύρω από αυτήν ενισχύθηκε σημαντικά μετά τη δημόσια παρέμβαση του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, ο οποίος μίλησε ανοιχτά για την ανάγκη νέων δομών επικοινωνίας ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία.

Την ίδια ώρα, στις διπλωματικές πρωτεύουσες επισημαίνεται ότι η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη τοποθετήσει σε καίριες πρεσβείες -σε χώρες που αποτελούν άμεσα εμπλεκόμενα μέρη στην περιφερειακή εξίσωση- ανθρώπους του στενού προεδρικού περιβάλλοντος. Η επιλογή αυτή, σύμφωνα με διπλωματικούς αναλυτές, θεωρείται ένδειξη πως η Ουάσινγκτον επιδιώκει να δημιουργήσει ένα πλέγμα επιρροής ικανό να υποστηρίξει μια ενδεχόμενη μεσολαβητική στρατηγική στην περιοχή.

Σε ρόλο γέφυρας

Σε αυτό το κλίμα η συνέντευξη Μπάρακ στην «Καθημερινή» λειτούργησε ως αφετηρία για νέες εκτιμήσεις. Ο Αμερικανός πρέσβης μίλησε για την ανάγκη διαλόγου που θα βασίζεται στην οικονομική συνδεσιμότητα και όχι στον φόβο, υποστηρίζοντας ότι η Ουάσιγκτον μπορεί να λειτουργήσει ως «γέφυρα». «Η Αμερική να μπορέσει να αποτελέσει γέφυρα. Αυτός είναι ο στόχος μας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι μια οργανωμένη πλατφόρμα επαφών ανάμεσα σε Αθήνα και Αγκυρα θα μπορούσε να προσφέρει έναν «νέο οδικό χάρτη» συνεργασίας.

Η παρέμβασή του συναντά το ενδιαφέρον της Αθήνας για το υπό διαμόρφωση φόρουμ της Ανατολικής Μεσογείου. Παρότι η πρωτοβουλία δεν έχει αποκτήσει συγκεκριμένη δομή, οι δηλώσεις του Μπάρακ εκλήφθηκαν ως θετική ένδειξη ότι η αμερικανική πλευρά βλέπει με ενδιαφέρον οποιοδήποτε σχήμα ενισχύει τον θεσμοθετημένο διάλογο στην περιοχή. Η τοποθέτησή του ότι «όλα ξεκινούν από την επικοινωνία» και ότι αυτή «τροφοδοτείται περισσότερο από την ευημερία παρά από τον φόβο», ευθυγραμμίζεται με την επιδίωξη της Αθήνας για πολυμερείς μηχανισμούς, αλλά και με την επιθυμία της Αγκυρας να διατηρήσει ανοιχτούς δίαυλους.

Ο Μπάρακ τοποθέτησε αυτή την ανάγκη στο ευρύτερο πλαίσιο μιας «φόρμουλας από την Κασπία μέχρι τη Μεσόγειο», ερμηνεύοντας τη σημερινή γεωπολιτική πραγματικότητα μέσα από το ιστορικό παράδειγμα των εμπορικών δρόμων που συνέδεσαν την Ανατολή με τη Δύση – από τον Δρόμο των Μπαχαρικών έως τον Δρόμο του Μεταξιού. Κατά την άποψή του η αποσύνδεση που προέκυψε τον 20ό αιώνα, σε συνδυασμό με τον κατακερματισμό των εθνών-κρατών, οδήγησε σε απώλεια ευκαιριών συνεργασίας. Με αυτό το σκεπτικό, η Ελλάδα και η Τουρκία παρουσιάζονται ως «πύλη» για μια νέα εποχή οικονομικής συνδεσιμότητας που θα μπορούσε να αποσυμπιέσει το πολιτικό περιβάλλον.

Η ανάλυση του πρέσβη δεν περιορίστηκε στο γεωοικονομικό επίπεδο. Εδωσε έμφαση και στην ανάγκη επίλυσης των χρόνιων εκκρεμοτήτων στην Κύπρο, υπογραμμίζοντας ότι «δεν μπορείς να έχεις ένα απόστημα στο κέντρο ενός κατά τα άλλα υγιούς σώματος» και ότι η Λευκωσία πρέπει να συμπεριληφθεί σε κάθε συνολική διευθέτηση. Η τοποθέτηση αυτή ενισχύει την αίσθηση ότι οι ΗΠΑ επιθυμούν να αντιμετωπίσουν τη Μεσόγειο ως ενιαίο σύστημα και όχι ως άθροισμα αποσπασματικών κρίσεων.

Ο Μασάντ Μπούλος

Σε πολιτικό επίπεδο, η συνέντευξη αναζωπύρωσε επίσης μια συζήτηση που βρίσκεται καιρό σε εξέλιξη στην Αθήνα: το κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί να ενεργοποιήσει άτυπους διαύλους επαφής μεταξύ των δύο χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, ορισμένοι αναλυτές επαναφέρουν το όνομα του Μασάντ Μπούλος, προσώπου με πρόσβαση στον στενό κύκλο Τραμπ, το οποίο έχει κατά καιρούς αναφερθεί ως πιθανός συντονιστής παρασκηνιακών επαφών. Παρότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις ότι του έχει ανατεθεί τέτοιος ρόλος, το σενάριο επανέρχεται λόγω της έμφασης που δίνει η αμερικανική πλευρά σε πιο ευέλικτες μορφές διαλόγου.

Η συνολική εικόνα που προκύπτει από την παρέμβαση Μπάρακ είναι ότι η Ουάσιγκτον στη νέα πολιτική συγκυρία εξετάζει το ενδεχόμενο μιας πιο ενεργού παρουσίας στη διαχείριση των ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο. Χωρίς να υπάρχουν συγκεκριμένοι σχεδιασμοί στον ορίζοντα, η στάση του δείχνει ότι οι ΗΠΑ θεωρούν πως έχει ωριμάσει η στιγμή για ένα σταθερότερο πλαίσιο διαλόγου – είτε μέσω θεσμικών δομών όπως το υπό συζήτηση φόρουμ, είτε μέσω πιο ευέλικτων, άτυπων διαύλων επικοινωνίας.