Οι βλέψεις της Αγκυρας σε Ουκρανία και Βοσνία

Η κλιμακούμενη ένταση στις σχέσεις της Δύσης με τη Ρωσία γύρω από την Ουκρανία προσφέρει στην Αγκυρα μια νέα ευκαιρία να παίξει το χαρτί του περιφερειακού παίκτη και να επιδιώξει την εξομάλυνση των σχέσεων με τις ΗΠΑ και την Ε.Ε., διατηρώντας παράλληλα τις σχέσεις που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια με τη Μόσχα. Αυτή η τακτική αναδίπλωση του Τ. Ερντογάν, όμως, δεν φαίνεται να μεταβάλλει την επιθετική πολιτική της Τουρκίας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο και τις βλέψεις που έχει στα Βαλκάνια.

Η κλιμάκωση της πολιτικής κρίσης στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, που εξελίσσεται παράλληλα με την ένταση γύρω από την Ουκρανία, δημιουργεί άλλη μια εστία ανησυχίας για την Αθήνα και αυτό αποτυπώνεται σε όλες τις τελευταίες παρεμβάσεις του υπουργού Εξωτερικών Ν. Δένδια και στη διπλωματική κινητικότητα που αναπτύσσεται το τελευταίο διάστημα στην Ε.Ε. γύρω από το θέμα των Δυτικών Βαλκανίων.

Η αποσχιστική πολιτική του ηγέτη των Σέρβων της Βοσνίας, Μ. Ντόντικ, και οι συνεχείς επικλήσεις στη βοήθεια της Ρωσίας και της Κίνας, προκαλούν κρύο ιδρώτα στην Ευρώπη για το ενδεχόμενο να πυροδοτηθεί νέο ντόμινο συγκρούσεων, τρεις δεκαετίες μετά τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.

Το ανοιχτό ποντάρισμα του Μ. Ντόντικ στη Μόσχα για υποστήριξη των αποσχιστικών σχεδίων του αλλά και στο Πεκίνο για οικονομική βοήθεια έθεσε σε κίνηση την Αγκυρα, η οποία πήρε αμέσως θέση στο πλευρό της Κροατομουσουλμανικής ηγεσίας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με την επίσκεψη του υπουργού Αμυνας, Χ. Ακάρ, στα τέλη Δεκεμβρίου στο Σαράγεβο αλλά και την πρόσκληση στον πρόεδρο της Σερβίας, Α. Βούτσιτς, στην Αγκυρα την περασμένη Τρίτη, αμέσως μετά την επίσκεψη του Ερντογάν στα Τίρανα.

Παρότι το Βελιγράδι τηρεί αποστάσεις ασφαλείας από τη γραμμή Ντόντικ και η αντιπολίτευση στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας αντέδρασε στις αποφάσεις του για αυτονόμηση από τον ομοσπονδιακό κρατικό μηχανισμό (με απόσυρση από τον στρατό, τη φορολογική διοίκηση και τις δικαστικές υπηρεσίες), ο Σερβοβόσνιος πολιτικός επιμένει στην απόσχιση. Στις αρχές Ιανουαρίου οι ΗΠΑ αποφάσισαν συνέχιση των κυρώσεων κατά της ομάδας του Μ. Ντόντικ ενώ προς την ίδια κατεύθυνση κινείται πλέον και η Ε.Ε.

Οι εξελίξεις στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη συζητήθηκαν χθες στη συνάντηση που είχε ο Ν. Δένδιας με τον Κροάτη ομόλογό του Γκ. Ράντμαν στην Πούλα της Κροατίας και τη Δευτέρα το πρόβλημα αναμένεται να τεθεί στο Συμβούλιο Εξωτερικών της Ε.Ε. στις Βρυξέλλες, όπου ο Ελληνας ΥΠΕΞ έχει προγραμματίσει συνάντηση με τον ειδικό εκπρόσωπο της Ε.Ε. Μ. Λάιτσακ.

Ανοιχτή έκκληση

Ενδεικτική της ανησυχίας για την πορεία των πραγμάτων στα Δυτικά Βαλκάνια ήταν η ανοιχτή έκκληση του Ν. Δένδια, μετά τη συνάντηση με την Κοσοβάρα ομόλογό του Ντ. Γκερβάλα Σβαρτς, προς όλες τις πλευρές που εμπλέκονται στις σχέσεις Βελιγραδίου – Πρίστινας να επιδείξουν εποικοδομητική στάση. Την προσεχή Παρασκευή θα μεταβεί στο Βελιγράδι ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης συνοδευόμενος από τον Ν. Δένδια. Παράλληλα, η Αθήνα έχει ξεκινήσει νέο γύρο διαβουλεύσεων με τις ευρωπαϊκές χώρες της ΝΑ Ευρώπης ώστε να αναληφθούν συντονισμένες πρωτοβουλίες για την αποτροπή μιας νέας αναταραχής.

Η Αθήνα θέλει την αναθέρμανση των εργασιών της Ε.Ε. για την ενταξιακή προοπτική των χωρών της Δυτικής Βαλκανικής, ώστε να μετριαστεί η επιρροή της Ρωσίας και της Τουρκίας, που και σε αυτήν την περίπτωση βρίσκονται σε αντιπαράθεση, όμως, όπως έχει αποδειχτεί σε όλες τις άλλες εστίες κρίσης στην περιφέρεια της Ευρώπης, αυτή η αντιπαράθεση ευνοεί τα γεωπολιτικά σχέδια και των δύο. Το ενδεχόμενο δε περαιτέρω όξυνσης γύρω από την Ουκρανία δεν αποκλείεται να λειτουργήσει σαν καταλύτης στην πολιτική κρίση της Βοσνίας, προσθέτοντας άλλο ένα πεδίο αστάθειας για την ευρύτερη περιοχή.

Ποιες είναι οι επιδιώξεις της Αγκυρας σε αυτήν την περιρρέουσα ατμόσφαιρα που διαμορφώνεται, είναι δύσκολο να εκτιμηθεί από τις επίσημες δηλώσεις της κυβέρνησης Ερντογάν. Ο πρόεδρος της Τουρκίας έχει επιδοθεί σε εργώδη προσπάθεια να κλείσει μέτωπα, ενώ εξέφρασε και τη διάθεση να παίξει διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για το ουκρανικό.

Σε πανηγυρικούς τόνους έχει προαναγγελθεί επίσκεψη στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (προχθές οι κεντρικές τράπεζες των δύο χωρών συμφώνησαν σε swap ύψους 5 δισ. δολ.), ενώ από την πλευρά του ο Μ. Τσαβούσογλου επιδιώκει συναντήσεις με τους υπουργούς Εξωτερικών του Ισραήλ και της Αιγύπτου, Γ. Λαπίντ και Σ. Σούκρι, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για συνομιλίες κορυφής.

Ο δεύτερος γύρος

Εικόνα εξομάλυνσης εκπέμπει και για την Αρμενία, με προαναγγελία δεύτερου γύρου διπλωματικών συνομιλιών τον Φεβρουάριο και παράλληλα άνοιγμα απευθείας αεροπορικής σύνδεσης με το Ερεβάν, ενώ σύνδεση προαναγγέλλεται και με το Ερμπίλ, την πρωτεύουσα του Ιρακινού Κουρδιστάν.

Αντιθέτως, όλα τα μηνύματα της Αγκυρας προς Ελλάδα και Κύπρο παραμένουν επιθετικά και μόνο στο πεδίο της χαμηλής πολιτικής υπάρχει κάποια πρόοδος, με τη διεξαγωγή της 5ης συνόδου της μικτής οικονομικής επιτροπής που θα γίνει τη Δευτέρα στην Αθήνα και αναμένεται να υπογραφεί πρωτόκολλο από τον υφυπουργό Εξωτερικών Κ. Φραγκογιάννη και τον υφυπουργό Εμπορίου της Τουρκίας Μ. Τοζτσού.

Σε ρητορικό επίπεδο η τουρκική ηγεσία συνεχίζει τις απειλητικές δηλώσεις ενώ διπλωματικά, όπως προκύπτει από την τελευταία τηλεφωνική συνομιλία του Ι. Καλίν με τον σύμβουλο του Αμερικανού προέδρου για θέματα ασφαλείας Τζ. Σάλιβαν, η Τουρκία προσπαθεί να βγάλει από την ατζέντα τα ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό, επιδεικνύοντας από την άλλη καλή διάθεση για όλα τα υπόλοιπα μέτωπα που έχει ανοίξει.