Προσεγγίζοντας τον αμερικανικό παράγοντα

Σε όλο τον κόσμο επεκτείνεται η διπλωματική σκακιέρα πάνω στην οποία παίζεται η πορεία των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο ενόψει της ανάληψης των καθηκόντων της νέας αμερικανικής ηγεσίας υπό τον Τζο Μπάιντεν και του στίγματος που θα δώσει στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Εως τώρα η Αθήνα προσπαθούσε να διεθνοποιήσει την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί εξαιτίας των τουρκικών προκλήσεων. Μετά την ήττα του Ντόναλντ Τραμπ, και η Τουρκία σπεύδει να φτιάξει διεθνή ερείσματα, προβάλλοντας τον ρόλο της ισχυρής περιφερειακής δύναμης, έναντι της δύναμης σταθερότητας που προβάλλει η Ελλάδα.

Συμβολικές κινήσεις

Σε επίπεδο κορυφής, το παιχνίδι της Αγκυρας με την Ουάσινγκτον είχε στηθεί επάνω στη βάση της ιδιάζουσας σχέσης Τραμπ – Ερντογάν, η οποία λειτουργούσε καταλυτικά στις σχέσεις της Αγκυρας με τους άλλους παράγοντες, την Ε.Ε., το ΝΑΤΟ και τη Ρωσία αλλά και ευρύτερα, στην Ανατολική Ασία, που είναι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ, ακόμη και στην Αφρική και τη Λ. Αμερική.

Στο μεταβατικό διάστημα μέχρι τις 20 Ιανουαρίου που πρόκειται να αναλάβει επισήμως την ηγεσία των ΗΠΑ ο Τζο Μπάιντεν, το ενδιαφέρον όλων εστιάζεται στις κινήσεις συμβολικού χαρακτήρα, τις πρώτες επαφές με τους ξένους ηγέτες και τα μηνύματα που θα στείλουν οι άνθρωποι του νέου προέδρου.

Οι προσδοκίες της Αθήνας είναι μεγάλες και έχουν τεθεί σε κίνηση όλες οι διπλωματικές και πολιτικές δυνάμεις προκειμένου να υπάρξει στο αμέσως επόμενο διάστημα κάποια εκδήλωση ενδιαφέροντος από την ηγεσία των Δημοκρατικών για τα πράγματα στην ευρύτερη περιοχή, της Α. Μεσογείου και της Μ. Ανατολής, που θα αποτελούσε σαφές μήνυμα αποδοκιμασίας των επιθετικών ενεργειών της Αγκυρας.

Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να είναι, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η νύξη του θέματος της σταθερότητας και ασφάλειας της Ανατολικής Μεσογείου, στον κύκλο των επαφών γνωριμίας που αναμένεται να έχει τις επόμενες ημέρες ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ με ηγέτες της Ε.Ε. και σε αυτό τον πρώτο κύκλο να συμπεριληφθεί ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης.

Επίσης, σαφές μήνυμα θα ήταν μια δημόσια δήλωση επί του θέματος από τους συνεργάτες του Τζο Μπάιντεν για τα εκκρεμή θέματα που βρίσκονται στο Κογκρέσο ως προς την πολιτική της Τουρκίας στα θέματα αρχής για τις ΗΠΑ (από τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων έως και το εξοπλιστικό πρόγραμμα των S-400 και την εκκίνηση του μηχανισμού επιβολής κυρώσεων).

Εάν υπάρξει αμερικανική παρέμβαση στο θέμα της Τουρκίας πριν από τη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε., όπου θα κριθεί το ζήτημα των ευρωτουρκικών σχέσεων στις 10-11 Δεκεμβρίου, η Ελλάδα μπορεί να περιμένει το επόμενο βήμα με τον κατάλογο των ευρωπαϊκών κυρώσεων που είχε καταρτίσει ο Ζ. Μπορέλ. Στην περίπτωση αυτή δεν θα χρειαστεί να επιμένει στην άμεση επιβολή των μέτρων (που απαιτεί ομοφωνία), καθώς εκ παραλλήλου κινείται η πρωτοβουλία Γαλλίας – Αυστρίας με σκοπό κυρώσεις στην Τουρκία για υπομόχλευση του ισλαμιστικού εξτρεμισμού από τον Τ. Ερντογάν.

Η ατζέντα της γερμανικής προεδρίας, για αναβάθμιση της τελωνειακής σύνδεσης, αναθέρμανση των ενταξιακών συζητήσεων για διαμόρφωση νέας στρατηγικής σχέσης και η ανανέωση της συμφωνίας για το μεταναστευτικό/προσφυγικό στην ίδια βάση με το 2016 είναι στον αέρα και, αν δεν υπάρξει νέα πρόταση από το Βερολίνο, η διαφορετική προσέγγιση με το Παρίσι δεν αποκλείεται να εξελιχθεί σε κόντρα. Η κατάληξη του Ναγκόρνο Καραμπάχ μετά τις ατελέσφορες γερμανικές διαμεσολαβήσεις στη Συρία, τη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο, θέτουν εκ νέου στο τραπέζι των «27» το δίλημμα Μακρόν για την Εξωτερική Πολιτική Αμυνας και Ασφάλειας της Ε.Ε.

Συμμαχίες ανάσχεσης

Από την πλευρά της, η τουρκική διπλωματία έχει αρχίσει την κινητοποίηση όλων των επαφών που διαθέτει σε fora του μουσουλμανικού κόσμου, σε μια προσπάθεια να μεταφέρει στην Ουάσινγκτον την πρόθεση διαλόγου επί όλων των αμερικανο-τουρκικών θεμάτων αιχμής. Είναι χαρακτηριστικό ότι τις τελευταίες ημέρες τα ινστιτούτα διεθνών σχέσεων στην Κωνσταντινούπολη και την Αγκυρα διοργανώνουν τηλεδιασκέψεις με ινστιτούτα άλλων μουσουλμανικών χωρών για τις πρωτοβουλίες περιφερειακής συνεργασίας της Τουρκίας, στην Ασία (για τις διενέξεις γύρω από το Κασμίρ, το Τουρκιστάν στο Καζακστάν όπως και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ που εξελίχθηκε σε σύρραξη Αζερμπαϊτζάν – Αρμενίας).

Στόχος των κινήσεων αυτών είναι να προβληθεί στις ΗΠΑ ο ρόλος της Τουρκίας ως περιφερειακού παράγοντα και σε αυτό το πλαίσιο προγραμματίζονται πρωτοβουλίες με το Πακιστάν, τη Μαλαισία και την Ινδονησία, ενώ ανάλογες πρωτοβουλίες έχουν γίνει στη Μ. Ανατολή με το Κατάρ και το Μπαχρέιν. Οι συμπράξεις αυτές αιτιολογούνται ως συμμαχίες ανάσχεσης της συνεργασίας του Ισραήλ με την Αίγυπτο, τη Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, ενώ νέο αφήγημα επιχειρείται να διαμορφωθεί και γύρω από τη Συρία και τη Λιβύη, πως η Τουρκία επενέβη για να ανακόψει την επεκτατική πολιτική της Ρωσίας.

Σε αυτό τον καμβά του Τ. Ερντογάν, ο υπουργός Ενέργειας Φ. Ντονμέζ ανακοίνωσε χθες ότι στη Μαύρη Θάλασσα μεταβαίνει και το γεωτρύπανο «Κανουνί» και με την ευκαιρία προανήγγειλε νέες γεωτρήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου, όπως δήλωσε, το «Γιαβούζ» (στην κυπριακή ΑΟΖ) και το «Ορούτς Ρέις» (στην ελληνική υφαλοκρηπίδα) έχουν κάνει έρευνες σε περιοχές έκτασης περίπου 200.000 τ.χλμ. και που όπως εξήγησε είναι 6,5 φορές η έκταση του Βελγίου.

Ο Φ. Ντονμέζ τόνισε ότι με το δόγμα της «γαλάζιας πατρίδας» σκίζεται εκ νέου η Συνθήκη των Σεβρών και πρόσθεσε ότι «δεν θα είναι προς όφελος κανενός οι προκλήσεις έναντι των νόμιμων δραστηριοτήτων της Τουρκίας», αναφορά που εκλαμβάνεται όχι μόνον κατά της Ελλάδας και της Κύπρου αλλά και όλων των άλλων χωρών που συμμετέχουν στο East Med Forum. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμα θα ανεβάσει τους τόνους ο Τ. Ερντογάν στην επίσκεψη που πρόκειται να κάνει αύριο στα Κατεχόμενα της Κύπρου και τι θα περιλαμβάνει το πικ νικ που προανήγγειλε στα Βαρώσια.