Στόχος η συμφιλίωση στο Κόσοβο

Με στόχο την επανέναρξη του διαλόγου μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας, Μέρκελ και Μακρόν συγκέντρωσαν χθες στο Βερολίνο τους ηγέτες των Σερβίας, Κοσόβου, Σλοβενίας, Βοσνίας/Ερζεγοβίνης, Μαυροβουνίου, Κροατίας, Βόρειας Μακεδονίας και Αλβανίας. Η σύνοδος κορυφής του Βερολίνου αποκαλέστηκε «Βαλκανική», όμως στην πραγματικότητα ήταν μια συνάθροιση των ηγετών της πρώην Γιουγκοσλαβίας συν την Αλβανία, με πρωτοβουλία των δύο ισχυρότερων χωρών-μελών της Ε.Ε., παρουσία της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Φεντερίκα Μογκερίνι.

Το σχέδιο Βούτσιτς

«Θέλουμε να συνεισφέρουμε την ιστορική εμπειρία της συμφιλίωσης και της ενεργού συνεργασίας ανάμεσα στη Γερμανία και τη Γαλλία. Είναι κάτι που πρέπει να γίνει, αν δει κανείς το ιστορικό πλαίσιο των Βαλκανίων» ανακοίνωσε η γαλλική προεδρία πριν από τις συνομιλίες, ενώ η γερμανική κυβέρνηση, πιο συγκρατημένη, έκανε λόγο για «ανταλλαγή απόψεων» που έχει στόχο να προωθήσει τη «σταθερότητα της περιοχής και κυρίως να βρεθεί ένα μέσο για να επαναληφθεί ο διάλογος ανάμεσα στη Σερβία και το Κόσοβο».

Η καγκελάριος της Γερμανίας, Ανγκελα Μέρκελ, και ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ανησυχούν για τα Δυτικά Βαλκάνια, καθώς οι σχέσεις Πρίστινας – Βελιγραδίου βρίσκονται στο χειρότερο σημείο τους από το 2008, όταν το Κόσοβο ανακήρυξε μονομερώς την ανεξαρτησία του από τη Σερβία. Το σχέδιο του Σέρβου προέδρου Αλεξάνταρ Βούτσιτς -το οποίο φέρεται αρχικά να υιοθέτησε και ο Κοσοβάρος ηγέτης Χασίμ Θάτσι-, που προβλέπει ανταλλαγή εδαφών (κατ’ ευφημισμόν «συνοριακές διορθώσεις») και στη συνέχεια αναγνώριση του Κοσόβου από τη Σερβία με επιβράβευση την ευρωπαϊκή ένταξη για το Βελιγράδι, άνοιξε το περασμένο καλοκαίρι ένα παράθυρο ευκαιρίας.

Ομως στην πορεία το σχέδιο αποδυναμώθηκε και τώρα φαίνεται να καρκινοβατεί καθώς βρίσκει αντιστάσεις τόσο στη Σερβία και στο Κόσοβο όσο και σε πολλές ευρωπαϊκές -αλλά και βαλκανικές- χώρες, οι οποίες φοβούνται ότι μπορεί να ανοίξει το κουτί της Πανδώρας και η δημιουργία μιας μεγάλης Αλβανίας. Το σχέδιο προβλέπει την ανταλλαγή των εδαφών στα οποία πλειοψηφούν οι Σέρβοι στο Βόρειο Κόσοβο (βόρεια του ποταμού Ιμπάρ συμπεριλαμβανομένης και της πόλης Μιτρόβιτσα, περιοχή που εφάπτεται της Σερβίας) με εδάφη στα οποία πλειοψηφούν οι Αλβανοί στη Νότια Σερβία (Κοιλάδα του Πρέσεβο, Μεντβέντα και Μπουγιάνοβατς, περιοχές οι οποίες εφάπτονται στο Κόσοβο).

Υψηλοί δασμοί

Οι σχέσεις Βελιγραδίου – Πρίστινας επιβαρύνθηκαν περαιτέρω, όταν, μετά το βάλτωμα του διαλόγου που γίνεται υπό την αιγίδα της Ε.Ε., το Κόσοβο επέβαλε μονομερώς υπερβολικά υψηλούς δασμούς στα σερβικά προϊόντα (της τάξης του 100%), για να ακολουθήσει η πετυχημένη παρέμβαση της Σερβίας, η οποία κατάφερε να μη γίνει δεκτό το Κόσοβο στην Ιντερπόλ.

Η Πρίστινα υποστηρίζει ότι το μέτρο των δασμών στα σερβικά προϊόντα θα συνεχίσει να υπάρχει όσο το Βελιγράδι αρνείται να αναγνωρίσει την ανεξαρτησία του Κοσόβου, ενώ η Σερβία αρνείται να επιστρέψει στο τραπέζι των συνομιλιών που οργανώνονται από την Ε.Ε. όσο δεν καταργούνται αυτοί οι τιμωρητικοί δασμοί.

Τώρα βρισκόμαστε στο σημείο μηδέν, με τον πρόεδρο του Κοσόβου, Χασίμ Θάτσι, να δηλώνει χθες, λίγο πριν αναχωρήσει για το Βερολίνο, πως «η Σερβία πρέπει να αναγνωρίσει το Κόσοβο χωρίς κανένα προαπαιτούμενο», ενώ ταυτόχρονα έθεσε και τα -περιορισμένα- όρια παρέμβασης της γαλλο-γερμανικής πρωτοβουλίας, τονίζοντας ότι «το Κόσοβο είναι ανεξάρτητη χώρα και δεν μπορεί να υπάρξει κανένας διάλογος ή διαπραγματεύσεις χωρίς την παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών».

Αν και με πολύ άκομψο τρόπο, ο Θάτσι είπε αυτό που όλοι γνωρίζουν, πως τουλάχιστον για τον αλβανικό παράγοντα στα Βαλκάνια το πάνω χέρι το έχει η Ουάσινγκτον και όχι οι Βρυξέλλες, παρά τη φιλοδοξία των Αλβανών της Πρίστινας αλλά και των Τιράνων να ενταχθούν στην Ε.Ε. Στο πλαίσιο της συνόδου του Βερολίνου η καγκελάριος Μέρκελ συναντήθηκε διαδοχικά με τον πρωθυπουργό της Βόρειας Μακεδονίας, Ζόραν Ζάεφ, και της Αλβανίας, Εντι Ράμα, ενώ ακολούθησε διμερής συνάντηση με τον πρόεδρο Μακρόν. Η Βόρεια Μακεδονία και η Αλβανία περιμένουν την Ε.Ε. να αποφασίσει τον Ιούνιο κατά πόσο θα αρχίσουν ενταξιακές διαπραγματεύσεις, με τη Γαλλία και την Ολλανδία να διατυπώνουν ενστάσεις, αν όχι αντιρρήσεις.

Παραμονές της συνόδου του Βερολίνου, οι πρωθυπουργοί της Ελλάδας, Αλέξης Τσίπρας, Ρουμανίας, Βιορίκα Νταντσίλα, και Βουλγαρίας, Μπόικο Μπορίσοφ, ζήτησαν με κοινή επιστολή τους προς τους ηγέτες Γαλλίας και Γερμανίας την επίσπευση των διαδικασιών για την ένταξη της Σερβίας στην Ε.Ε. στο όνομα της διασφάλισης της σταθερότητας στην περιοχή.