H Αλεξανδρούπολη είναι από εκείνες τις πόλεις που δύσκολα μένουν έξω από τη μεγάλη εικόνα. Το λιμάνι, η ενεργειακή της αναβάθμιση, η στρατιωτική κινητικότητα του NATO και η γεωγραφική της θέση την έχουν μετατρέψει τα τελευταία χρόνια σε σημείο αναφοράς για ζητήματα που ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της τοπικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, ως πόλη της Θράκης, κουβαλά και ένα πρόσθετο βάρος.
Κάθε συζήτηση που αγγίζει τη μειονότητα, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις ή ζητήματα πληθυσμιακής σύνθεσης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ο δημόσιος λόγος δεν λειτουργεί ποτέ σε κενό. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δηλώσεις του δημάρχου Αλεξανδρούπολης που αγγίζουν τα όρια της μισαλλοδοξίας, προκάλεσαν οργισμένες αντιδράσεις από την αντιπολίτευση και πρώην αιρετούς, πυροδοτώντας μια ευρύτερη πολιτική σύγκρουση στην πόλη, που φτάνει στα όρια του διχασμού.
Ο εντοπισμός
Μέσα σε αυτό το φορτισμένο περιβάλλον, ακόμη και ζητήματα που ξεκινούν από απολύτως πραγματικές αγωνίες, όπως η εγκατάλειψη περιουσιών, η δημογραφική συρρίκνωση ή οι αγοραπωλησίες ακινήτων, αποκτούν πολιτική και κοινωνική διάσταση πολύ μεγαλύτερη από την αρχική τους αφετηρία. Αυτό φάνηκε με καθαρό τρόπο στη συνεδρίαση του δημοτικού συμβουλίου για το ζήτημα, στις 19 Δεκεμβρίου, η οποία εξελίχθηκε σε μία από τις πιο σκληρές και διχαστικές αντιπαραθέσεις των τελευταίων ετών.
Αφορμή στάθηκαν οι αγορές γης και ακινήτων στην περιοχή από αλλοδαπούς. Στην τοποθέτησή του, ο δήμαρχος Αλεξανδρούπολης επανέφερε το αφήγημα περί «αθόρυβου εποικισμού» της Θράκης, περιγράφοντας μια εικόνα συστηματικών μεταβιβάσεων από εταιρείες και φυσικά πρόσωπα ξένης προέλευσης.
Εκανε λόγο για εταιρικά σχήματα με έδρα χώρες της Κεντρικής Ευρώπης, άφησε αιχμές για δυσκολία εντοπισμού του πραγματικού «τουρκικού παράγοντα» και υποστήριξε ότι σε συνθήκες έντονης δημογραφικής συρρίκνωσης διαμορφώνεται μια οργανωμένη διαδικασία εγκατάστασης κατά μήκος του Εβρου. Στο ίδιο πλαίσιο επανήλθε και σε αιχμές για τον προκάτοχό του, αναφερόμενος στις αδελφοποιήσεις που είχαν πραγματοποιηθεί με μεγάλους δήμους της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν έμεινε στο πεδίο των αγοροπωλησιών. Κλιμακώθηκε όταν ο δήμαρχος, στοχοποιώντας τη μουσουλμανική μειονότητα της περιοχής, συνέδεσε το ίδιο αφήγημα και με τον χώρο της δημόσιας υγείας, μιλώντας για «επιστημονικό» ή «ιατρικό εποικισμό» στα νοσοκομεία της Θράκης, εννοώντας τον μεγάλο αριθμό Ελλήνων μουσουλμάνων γιατρών που υπηρετούν στα νοσοκομεία της περιοχής..
Η συγκεκριμένη διατύπωση λειτούργησε ως σημείο καμπής. Από εκεί και πέρα, η αντιπαράθεση απέκτησε σαφώς πιο έντονα χαρακτηριστικά, με παρεμβάσεις και κατηγορίες προς τον δήμαρχο ότι χρησιμοποιεί όρους και γενικεύσεις οι οποίες, χωρίς την απαραίτητη τεκμηρίωση, αγγίζουν τα όρια της μισαλλοδοξίας και δημιουργούν κλίμα στοχοποίησης συγκριμένων πολιτών.
Η κριτική που ασκήθηκε δεν αφορούσε μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τη θεσμική διάσταση του λόγου. Από την αντιπολίτευση διατυπώθηκε η κατηγορία ότι βαριές καταγγελίες εκφέρονται δημόσια χωρίς να συνοδεύονται από σαφή, ελέγξιμα και επίσημα δεδομένα, αφήνοντας τη συζήτηση να κινείται στο επίπεδο των υπαινιγμών και των εντυπώσεων.
Ο «εποικισμός»
Επισημάνθηκε ότι, όταν έννοιες όπως είναι ο «εποικισμός», χρησιμοποιούνται για ζητήματα που αφορούν γιατρούς, επιστήμονες ή δημόσιους λειτουργούς, τότε ο δημόσιος λόγος παύει να είναι απλώς αιχμηρός και αποκτά χαρακτηριστικά που μπορούν να διχάσουν την κοινωνία, ιδίως σε μια περιοχή με τις ιδιαιτερότητες της Θράκης.
Στη συνεδρίαση παρενέβη ο βουλευτής Εβρου της Ελληνικής Λύσης, Πάρης Παπαδάκης, ο μοναδικός βουλευτής που ήταν παρών. Από τη μία άσκησε κριτική στην κυβέρνηση για απραξία και έλλειψη ουσιαστικών παρεμβάσεων στην περιοχή. Από την άλλη, απευθυνόμενος ευθέως προς τον δήμαρχο, υποστήριξε ότι αν πράγματι υφίσταται τόσο σοβαρό ζήτημα, όφειλε να το έχει θέσει εγκαίρως με θεσμικό τρόπο στο δημοτικό συμβούλιο, με ψηφίσματα, τεκμηριωμένες εισηγήσεις και συγκεκριμένες προτάσεις, και όχι μέσα από γενικές δημόσιες καταγγελίες.
Σε αυτό το σημείο, αρκετοί στην τοπική κοινωνία συνέδεσαν τη σπουδή με την οποία ο δήμαρχος επαναφέρει το αφήγημα του «εποικισμού» με τα σενάρια που τον θέλουν να έχει απέναντί του, στις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές, τον ίδιο τον Πάρη Παπαδάκη, εκτιμώντας ότι πρόκειται και για μια προσπάθεια προκαταβολικής πολιτικής κατοχύρωσης του «εθνικά ευαίσθητου» πεδίου.
Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου. Ο πρώην δήμαρχος Αλεξανδρούπολης, Βαγγέλης Λαμπάκης, απάντησε δημόσια, κατηγορώντας τον Γιάννη Ζαμπούκη ότι τον συκοφάντησε, αποδίδοντάς του παράνομη άσκηση εξωτερικής πολιτικής κατά τις θητείες του.
Υπενθύμισε ότι όλες οι αδελφοποιήσεις και οι διεθνείς επαφές του δήμου είχαν πραγματοποιηθεί νόμιμα, με τις προβλεπόμενες άδειες των αρμόδιων υπουργείων, σημειώνοντας ότι αντίστοιχες διεθνείς συνεργασίες είχαν αναπτύξει θεσμικοί φορείς της περιοχής, όπως η Μητρόπολη, το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και το Εμπορικό Επιμελητήριο Εβρου. Κατά τον ίδιο, το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι η «διπλωματία των πόλεων», αλλά ο διχαστικός λόγος του νυν δημάρχου που δημιουργεί αναστάτωση στην κοινωνία.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η παρέμβαση του εκδότη της τοπικής εφημερίδας «Γνώμη», Γιάννη Λασκαράκη, πρώην αντιδημάρχου και πρώην στελέχους του ΠΑΣΟΚ. Ο Λασκαράκης ζήτησε ευθέως την εφαρμογή του αντιρατσιστικού νόμου, υποστηρίζοντας ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του δημάρχου υπερβαίνουν τα όρια της πολιτικής κριτικής και εγείρουν ζήτημα διακρίσεων.
Οπως επισήμανε, ο δήμαρχος θα έπρεπε να γνωρίζει, ιδίως υπό την ιδιότητά του ως νομικού, ότι τέτοιες δηλώσεις εμπίπτουν στο πεδίο του νόμου 927/1979, όπως αυτός εναρμονίστηκε το 2014 και το 2016 με την ευρωπαϊκή Οδηγία για την καταπολέμηση του ρατσισμού και την απαγόρευση των διακρίσεων.
Αγοραπωλησίες
Στην ίδια παρέμβαση, ο Λασκαράκης κατηγόρησε τον δήμαρχο ότι, με τον τρόπο που αρθρώνει τον δημόσιο λόγο του, εμφανίζεται να συμπορεύεται πολιτικά με τον ακροδεξιό βουλευτή του νομού, υιοθετώντας μια ρητορική που, όπως υποστήριξε, δεν συνάδει με τον θεσμικό ρόλο της δημοτικής αρχής (που υποστηρίχτηκε από το ΠΑΣΟΚ) και επιβαρύνει περαιτέρω το ήδη φορτισμένο κλίμα στην περιοχή.
Το παράδοξο στην υπόθεση της Αλεξανδρούπολης είναι ότι σχεδόν όλοι ξεκινούν από τις ίδιες βασικές διαπιστώσεις: υπάρχει δημογραφικό πρόβλημα, υπάρχει εγκατάλειψη, υπάρχουν αγοραπωλησίες που χρειάζονται σοβαρό έλεγχο. Εκεί που η σύγκρουση γίνεται ανοιχτή είναι στον τρόπο με τον οποίο αυτά τα ζητήματα μεταφέρονται στον δημόσιο λόγο.
Αλλο η ψύχραιμη, θεσμική διερεύνηση με διαφάνεια και άλλο οι βαριές λέξεις που ακουμπούν θέματα ταυτότητας και μειονότητας. Σε μια πόλη που βρίσκεται διαρκώς στο επίκεντρο της εθνικής και της γεωπολιτικής προσοχής, ο λόγος των αιρετών δεν είναι απλώς πολιτική τοποθέτηση. Είναι παράγοντας σταθερότητας ή αποσταθεροποίησης, και αυτό ακριβώς ανέδειξε η σύγκρουση στο δημοτικό συμβούλιο.
