O διαπιστωμένος κατακερματισμός της (κεντρο)αριστερής αντιπολίτευσης είναι ενδεχομένως το πλέον δηλωτικό χαρακτηριστικό του κομματικού ανταγωνισμού σήμερα. Δεν υποδηλώνει μόνο κάποιες εσωτερικές διαφοροποιήσεις, αλλά κυρίως την αδυναμία κάποιου από τα κόμματα του χώρου να λειτουργήσει σαν επισπεύδουσα δύναμη που θα διαμορφώσει προϋποθέσεις μιας διαδικασίας ενοποίησης και μιας εναλλακτικής απέναντι στο κυβερνών κόμμα. Στο πλαίσιο αυτό, η ανασύνθεση του χώρου της (κεντρο)Αριστεράς θέτει πάνω από όλα ερωτήματα γύρω από τους όρους βάσει των οποίων αυτή θα λάβει χώρα.
Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ, σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών Prorata, διεξήγαγε έρευνα κοινής γνώμης με τίτλο «Το αριστερό ημισφαίριο και η ανασύνθεση της Αριστεράς», σε συνέχεια αντίστοιχης έρευνας που είχε διεξαγάγει τον Φεβρουάριο του 2024.
Στόχος της έρευνας είναι να εντοπίσει τάσεις και δυναμικές στο (κεντρο)αριστερό ακροατήριο. Κατ’ αρχάς, το 61% (από 56% στην έρευνα του 2024) των ερωτώμενων προτιμά μια οικονομία που θα βασίζεται στον κρατικό σχεδιασμό και την αντίστοιχη μέριμνα, το οποίο εξειδικεύεται στο 85% όσων αυτοτοποθετούνται ως αριστεροί και κεντροαριστεροί – πιο κοντά στο γενικό ποσοστό βρίσκονται οι δυνητικοί ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. (62%). Σε μια σειρά από αγαθά, η πλειονότητα προτιμά τη διαχείρισή τους από το κράτος έναντι του ιδιωτικού τομέα.
Εδώ προκύπτει ένα μοτίβο που έχουμε εντοπίσει στο ΕΝΑ και σε παλαιότερες έρευνες: ενώ υπάρχει θετικός προσεταιρισμός του ρόλου του κράτους στη διαχείριση της οικονομίας και βασικών αγαθών, την ίδια στιγμή εκφράζεται δυσπιστία απέναντι στο ελληνικό κράτος. Και, πράγματι, το 77% του συνόλου και 9 στους 10 αριστερούς/κεντροαριστερούς ψηφοφόρους τοναξιολογεί αρνητικά. Κάτι που σημαίνει ότι η μεταρρύθμιση του κράτους θα πρέπει να αποτελέσει πρόταγμα προγράμματος.
Δεύτερον, ως προς την αναγνώριση της θεματικής αρμοδιότητας Αριστεράς, Κέντρου και Δεξιάς, γύρω από συγκεκριμένα πεδία πολιτικής, προκύπτει κυριαρχία του Κέντρου στις περισσότερες θεματικές.
Η Αριστερά παρουσιάζει θεματική αρμοδιότητα στην αναδιανομή του πλούτου, τα δικαιώματα των εργαζομένων και την κοινωνική στέγη, ενώ η Δεξιά σε ασφάλεια, προστασία των συνόρων και εθνική ταυτότητα.
Το ενδιαφέρον έγκειται στα αθροίσματα των προσλαμβανόμενων θεματικών αρμοδιοτήτων του Κέντρου με τις αντίστοιχες της Αριστεράς και της Δεξιάς. Ετσι, υψηλό ποσοστό Αριστεράς και Κέντρου έχουμε σε θεματικές πολιτισμικού φιλελευθερισμού (ισότητα φύλων, ατομικές ελευθερίες), κοινωνικής συνοχής (κοινωνικό κράτος, Παιδεία) και δημοκρατίας (κράτος δικαίου).
Από την άλλη πλευρά, υψηλό ποσοστό Δεξιάς και Κέντρου έχουμε σε θεματικές ελεύθερης οικονομίας (μεταρρυθμίσεις, αγορά, οικονομική ανάπτυξη) και παραδοσιακών αξιών (οικογένεια). Δεδομένου ότι ο χώρος του Κέντρου είναι διεκδικήσιμος από κόμματα σε όλο το πολιτικοϊδεολογικό φάσμα, είναι σαφές ότι υπάρχουν πολιτικές προτάσεις που μπορούν να συνθέσουν (κεντρο)αριστερά αφηγήματα και άλλες που ευνοούν μια περισσότερο (κεντρο)δεξιά κατεύθυνση.
Τρίτον, πού αποδίδουν οι πολίτες την πολυδιάσπαση; Για το 35% υπάρχει φθορά του οράματος, για το 34% απαξίωση της έννοιας «Αριστερά» λόγω ΣΥΡΙΖΑ, το 30% επισημαίνει την απουσία ηγετικής φυσιογνωμίας για να τις ενώσει και το 29% θεωρεί ότι οι ηγεσίες δεν επιθυμούν τη συνεννόηση.
Οι αριστεροί/κεντροαριστεροί ψηφοφόροι προκρίνουν το έλλειμμα συνεννόησης ανάμεσα στις ηγεσίες (38%), όπως και οι δυνητικοί ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ (58%). Οι δυνητικοί ψηφοφόροι ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ., ΚΚΕ, ΜέΡΑ25 και Κινήματος Δημοκρατίας προκρίνουν ως αιτία την απαξίωση της Αριστεράς λόγω ΣΥΡΙΖΑ (46%, 45%, 38%, 35%), οι ψηφοφόροι της Πλεύσης Ελευθερίας εντοπίζουν το πρόβλημα κυρίως στην απουσία ηγετικής φυσιογνωμίας για να ενώσει (43%) και αυτοί της Νέας Αριστεράς επισημαίνουν κατά 44% τη φθορά που έχει υποστεί το όραμα της Αριστεράς. Παρατηρούμε ότι υπάρχει πράγματι αμηχανία στο αριστερό ημισφαίριο για τον κατακερματισμό, όπου κάθε υποομάδα με όρους πρόθεσης ψήφου προκρίνει διαφορετικούς λόγους.
Τέταρτον, σε ποιον στόχο θα πρέπει να επικεντρώσει τις προσπάθειές της η Αριστερά;
Για το 42% είναι αναγκαία η διαμόρφωση ρεαλιστικού προγράμματος κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής, για το 31% η σύγκλιση και ενότητα των κομμάτων της Αριστεράς, για το 26% η διαμόρφωση νέου οράματος, για το 19% η εκλογική ήττα της κυβέρνησης και για το 7% η υποστήριξη ενός «κόμματος Τσίπρα».
Οι δυνητικοί ψηφοφόροι του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ. προκρίνουν την ενότητα των κομμάτων της Αριστεράς και στήριξη «κόμματος Τσίπρα», οι ψηφοφόροι του ΠΑΣΟΚ τη διαμόρφωση προγράμματος και την ενότητα και εκείνοι του ΚΚΕ επίσης την ενότητα και τη διαμόρφωση ενός νέου οράματος. Για τους ψηφοφόρους της Πλεύσης Ελευθερίας προτεραιότητα έχουν η ενότητα και η ήττα της κυβέρνησης Μητσοτάκη και για τους ψηφοφόρους Νέας Αριστεράς και ΜέΡΑ25 η διαμόρφωση προγράμματος και ενός νέου οράματος. Και εδώ διαπιστώνεται αμηχανία, αν και δίνεται προτεραιότητα στη διαμόρφωση των προϋποθέσεων (π.χ. πρόγραμμα ή ενότητα Αριστεράς).
Τέλος, οι ερωτώμενοι τοποθετήθηκαν σχετικά με το κόμμα και το πρόσωπο που θα μπορούσε να ηγηθεί μιας ανασυγκρότησης της (κεντρο)Αριστεράς. Στον γενικό πληθυσμό το 20% θεωρεί ικανότερο το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. και το 14% ένα νέο κόμμα υπό την ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα, ενώ το 38% κανένα (μαζί με το νέο «κόμμα Τσίπρα»). Στους αριστερούς/κεντροαριστερούς ψηφοφόρους το 19% θεωρεί ικανότερο ένα νέο «κόμμα Τσίπρα», το 17% το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. και το 11% τον ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., ενώ το 22% δεν θεωρεί ικανό κανένα από αυτά. Ενα νέο «κόμμα Τσίπρα», που συνιστά το επίδικο της συγκυρίας, θεωρείται ικανό να ηγηθεί μιας ανασυγκρότησης από το 40% των δυνητικών ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ-Π.Σ., το 10% του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ., το 13% του ΚΚΕ, το 12% της Πλεύσης Ελευθερίας, το 28% της Νέας Αριστεράς, το 21% του ΜέΡΑ25 και το 10% του Κινήματος Δημοκρατίας. Ως προς το πρόσωπο που θεωρείται ικανότερο να ηγηθεί, στον γενικό πληθυσμό ο Αλέξης Τσίπρας είναι στο 19% και ο «κανένας» στο 43%. Τα αντίστοιχα ποσοστά στους αριστερούς/κεντροαριστερούς ψηφοφόρους είναι 33% και 26%. Φαίνεται ότι ο Αλέξης Τσίπρας ως πρόσωπο υπερβαίνει κατά ορισμένες ποσοστιαίες μονάδες την επιρροή ενός δυνητικού κόμματος στο οποίο θα ηγηθεί – το αντίστροφο, δε, ισχύει με Ν. Ανδρουλάκη και ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. Ωστόσο, ο «κανένας» εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική ένδειξη του τρέχοντος αδιεξόδου του (κεντρο)αριστερού χώρου.
*Συντονιστής Κύκλου Πολιτικής Ανάλυσης Ινστιτούτου ΕΝΑ, επίκουρος καθηγητής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης
**Ολη η έρευνα θα δημοσιευθεί τις επόμενες ημέρες στον ιστότοπο του Ινστιτούτου ΕΝΑ, www.enainstitute.org
Η ταυτότητα της έρευνας:
Ποσοτική έρευνα με οnline συμπλήρωση δομημένου ερωτηματολογίου (CAWI). ProRata A.E. Εταιρεία Ερευνών Κοινής Γνώμης και Εφαρμογών. Επικοινωνίας (Αριθμός Μητρώου ΕΣΡ: 56). Εντολέας έρευνας: ΕΝΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ. Πληθυσμός στόχος: Ατομα 17+. Γεωγραφική κάλυψη: Σύνολο της επικράτειας. 25 Σεπτεμβρίου – 2 Οκτωβρίου 2025. Μέγεθος δείγματος: 1.500 άτομα. Στρωματοποιημένη δειγματοληψία βάσει φύλου. και ηλικίας σύμφωνα με την απογραφή του. 2021 της ΕΛΣΤΑΤ. Μέγιστο τυπικό σφάλμα: +/- 2,5% σε διάστημα εμπιστοσύνης 95%. Σηµείωση: Τα ποσοστά των κατανοµών σε ορισµένες ερωτήσεις ενδέχεται να µην αθροίζουν στο 100% λόγω στρογγυλοποιήσεων
