Η Γηραιά μας Ηπειρος ετοιμάζεται για τις κάλπες -όχι όλη, η ενωμένη, για να ακριβολογούμε- και περισσότερο από ποτέ αυτές οι εκλογές μοιάζουν με υπαρξιακή αναμέτρηση. Με ανοιχτό το ερώτημα για το μέγεθος της αποχής παντού, με ένα πελώριο ερωτηματικό σε σχέση με τη συμμετοχή των νέων και το μαύρο κουτί της Ακροδεξιάς να φαντάζει απειλητικό, αυτές οι ευρωεκλογές θα στείλουν μηνύματα προφανώς στις κυβερνήσεις όλων των χωρών, αλλά και στις Βρυξέλλες.
Πώς βλέπουμε την Ευρωπαϊκή Ενωση; Με τι συναισθήματα θα πάνε -όσοι πάνε- στις κάλπες; Οι πάντα ενδιαφέρουσες έρευνες της διαΝΕΟσις είναι ένας χρήσιμος καθρέφτης – ειδικά το έκτο κύμα της έρευνας «Τι πιστεύουν οι Ελληνες», που σχετίζεται με την Ευρώπη, είναι άκρως διαφωτιστικό για τις αντιλήψεις για έναν θεσμό κι έναν οργανισμό που ίσως δίχασε περισσότερο από κάθε άλλον στα χρόνια της Μεταπολίτευσης.
Η δημοσκόπηση πραγματοποιήθηκε τηλεφωνικά και online από τη Metron Analysis σε αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.104 ατόμων την περίοδο 23 Ιανουαρίου έως 6 Φεβρουαρίου 2024. Οπως σημειώνουν οι ερευνητές, «όταν πραγματοποιήθηκε το πρώτο κύμα της έρευνας το 2015, η σχέση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν θέμα συζήτησης και διαφωνιών. Σήμερα πλέον, έχοντας ξεπεράσει τις σκοτεινές ημέρες της κρίσης χρέους, μετά από μια πανδημία και εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων στην ευρύτερη περιοχή, η εικόνα της Ε.Ε. και η συζήτηση γύρω από την Ενωση έχει αλλάξει. Οι Ελληνες θεωρούν πια, σε ποσοστό 64,8%, (μάλλον) θετική τη συμμετοχή της χώρας στην Ε.Ε.».
Πώς θα είναι η Ε.Ε. σε δέκα χρόνια; Ενας στους τρεις δεν τη βλέπει να μακροημερεύει, αντίθετα, εκτιμούν ότι «θα διασπαστεί τα επόμενα χρόνια με την αποχώρηση χωρών» και ένας στους τρεις επίσης ότι «θα συνεχίσει για την επόμενη δεκαετία με τη μορφή που έχει σήμερα» (36,8% και 35,9% αντίστοιχα). Εχει ενδιαφέρον εδώ ωστόσο να σημειωθεί πως το 2016, μετά το Brexit, 1 στους 2 θεωρούσε ότι η Ε.Ε. θα διασπαστεί και μόνο 8,6% θεωρούσαν ότι η Ε.Ε. θα διατηρούσε σε δέκα χρόνια την τότε μορφή της, ενώ είναι πολύ λιγότεροι σήμερα εκείνοι που πιστεύουν ότι η Ε.Ε. θα διαλυθεί (το 2016 ήταν 27,9% έναντι μόνο 10,3% σήμερα). Ωστόσο, περίπου 1 στους 3 θεωρεί την Ε.Ε. μια παγκόσμια δύναμη «σε πτώση», ενώ λιγότεροι (16,7%) τη θεωρούν δύναμη «σε άνοδο». Επίσης, 36,4% τη θεωρούν αναξιόπιστη.
Με δεδομένα όλα αυτά και παρ’ όλα αυτά, ένα συντριπτικό 70% θέλει πιο ενεργό ρόλο της Ε.Ε. στην υγεία και στο περιβάλλον (83,8%), στην άμυνα (78,3%), στην παιδεία (77,3%), αλλά και στην οικονομία, στη μετανάστευση και στην εξωτερική πολιτική. Ακόμη, η πλειοψηφία των πολιτών, το 65%, φαίνεται ότι συμφωνεί με τη διεύρυνση της Ε.Ε. με νέα κράτη-μέλη.
Ανασφάλεια, απογοήτευση και θυμός στο βάθρο των συναισθημάτων
Οπως σχολιάζει η έκθεση της Metron Analysis, «ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνονται οι Ελληνες και οι Ελληνίδες τη θέση της Ελλάδας μέσα στον κόσμο έχει αφετηρία το πώς αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και την προσωπική τους κατάσταση».
Δεν ξέρουμε για την Ευρώπη, αλλά φαίνεται πως κι εμείς δεν αισθανόμαστε πολύ καλά τελευταία: 1 στους 2 πολίτες νιώθει ανασφάλεια, πάνω από 4 στους δέκα δηλώνουν απογοητευμένοι, τρεις στους δέκα είναι θυμωμένοι. Οπως σημειώνουν οι ερευνητές, «το πρώτο θετικό συναίσθημα, η αισιοδοξία, εμφανίζεται τέταρτο κατά σειρά και περίπου στα ίδια επίπεδα με το 2022, αλλά κατά περίπου 8 μονάδες χαμηλότερα από τα επίπεδα του 2019». Κι ενώ οι περισσότεροι εκτιμούν ότι πάνε καλά από σωματική υγεία (παίρνει βαθμό 7,1), η ψυχική υγεία και η ψυχολογία μας φαίνεται ότι δεν πάει και τόσο καλά (6,6).
Η έρευνα ζητά επίσης από τους ερωτώμενους να βαθμολογήσουν την προσωπική τους κατάσταση, με βαθμό από 1 (πολύ αρνητική) έως 10 (πολύ θετική) σε διάφορους τομείς. Αυτό που εξακολουθεί να μας σώζει φαίνεται να είναι το εξωστρεφές μεσογειακό μας παράδειγμα (παρόλο που κι αυτό μπαίνει στις νεοφιλελεύθερες μυλόπετρες): οι περισσότεροι δίνουν τον υψηλότερο βαθμό (7,7 κατά μέσο όρο) στη «σχέση τους με τους άλλους». Αντίθετα, δίνουν τον χαμηλότερο βαθμό (5,5) στα οικονομικά τους – κι εδώ σημειώνεται στην ανάλυση της έρευνας πως «ο προβληματισμός για την οικονομία αναδείχθηκε επίσης στο πρώτο μέρος της ίδιας έρευνας, όπου η πλειοψηφία ανέφερε την οικονομική κατάσταση ως απειλή για το μέλλον της χώρας».
Η δημοκρατία στην Ελλάδα
Φέτος η Μεταπολίτευση κλείνει τα 50 της χρόνια, όπως και η Γ’ Ελληνική Δημοκρατία. Πώς την αντιλαμβάνονται οι πολίτες; Το εύρημα θα πρέπει να ηχήσει σαν καμπανάκι για το πολιτικό σύστημα: 4 στους 10 –το μεγαλύτερο ποσοστό μεταξύ των ηλικιακών ομάδων– τη θεωρούν «ασθενή», λιγότεροι από 1 στους 3 (27,4%) τη θεωρούν «ισχυρή» και, ακόμα χειρότερα, μόνο 1 στους 10 νέους 25-39 ετών πιστεύει κάτι τέτοιο. «Είναι χαρακτηριστικό ότι “ισχυρή” τείνουν να θεωρούν τη δημοκρατία μας περισσότερο οι μεγαλύτερες ηλικίες, που βρίσκονται βιωματικά πιο κοντά στη δικτατορία και στη δημοκρατική μετάβαση (οι άνω των 55)», υπογραμμίζει η έκθεση της Metron Analysis.
(Δεν) είμαστε έθνος ανάδελφον
Από την εποχή που ήταν αντικείμενο διαπάλης το «ανήκομεν εις την Δύσιν» έχουν περάσει δεκαετίες και μοιάζει πια -για την πλειοψηφία τουλάχιστον- το ερώτημα να μην υφίσταται καν. Ποιοι είναι ωστόσο οι εξ Εσπερίας σύμμαχοί μας; Το «Ελλάς-Γαλλία συμμαχία» έρχεται πρώτο (65%), αν και σημαντικά μειωμένο σε σχέση με το 2022 (περισσότερες από 7 μονάδες), το παλιό «έξω οι Αμερικάνοι» ωστόσο αντιστέκεται (με υπερδιπλάσιο ποσοστό από αυτό του Μαρτίου του 2022, οι ΗΠΑ σήμερα συγκεντρώνουν μόλις 44,2%) και ένα πραγματικά δυσνόητο 13,5% θεωρεί καλύτερο σύμμαχο της χώρας μας το… Ισραήλ, το οποίο χάνει σημαντικό μέρος της δημοφιλίας του (περισσότερο από 6 μονάδες). Ακολουθούν η Ρωσία, η Γερμανία και η Κίνα, με μονοψήφια ποσοστά.
