Μια ζωή επαναστάτης

Τον Τόνι Νέγκρι τον γνώρισα με αφορμή την επίσκεψή του στην έκθεση Documenta 14, στην Αθήνα, όπου τον συνάντησα για να του πάρω συνέντευξη. Το αίσθημα ήταν παράξενο, καθώς δεν είναι συχνό να συναντάς έναν ζωντανό θρύλο.

Ο Νέγκρι, ένας ευγενής άνθρωπος, με στόφα δημόσιου διανοούμενου, ο οποίος έφυγε από τη ζωή το Σάββατο, είχε μια σχεδόν μυθιστορηματική ζωή. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 οι μυστικές υπηρεσίες του ιταλικού κράτους, σε συνεργασία με την αμερικανική CIA, οργάνωσαν τη λεγόμενη στρατηγική της έντασης προκειμένου να καταστείλουν το εργατικό κίνημα και να ενοχοποιήσουν τους ηγέτες του για μια σειρά βομβιστικών επιθέσεων, τις οποίες, όπως αποδείχτηκε αργότερα, είχαν κάνει ακροδεξιοί, φασίστες και πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών: Αγροτική Τράπεζα στην πιάτσα Φοντάνα, Σιδηροδρομικός Σταθμός της Μπολόνια, Πιάτσα ντέλα Λότζια, τρένο Italicus και αρκετές ακόμα τρομοκρατικές ενέργειες.

Αρχικά κατηγορήθηκαν οι αναρχικοί αλλά και μέλη ακροαριστερών οργανώσεων. Ο Νέγκρι από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 υπήρξε από τα ηγετικά στελέχη της Εργατικής Εξουσίας και της Εργατικής Αυτονομίας και από τους πιο διάσημους θεωρητικούς του κινήματος της Αυτονομίας. Το 1979 συνελήφθη και κατηγορήθηκε, χωρίς επαρκή στοιχεία, για τρομοκρατική δράση –ακόμη και ως εγκέφαλος των Ερυθρών Ταξιαρχιών– και καταδικάστηκε τελικά σε 30 χρόνια φυλάκιση για συμμετοχή σε δύο φόνους.

Στο βιβλίο του «Η ζωή μου από το Α ώς το Ω» (εκδόσεις Μεταίχμιο), ο Νέγκρι αναφέρει: «Το μόνο που δεν είχαμε σκεφτεί ήταν ότι η καταστολή του κράτους θα εφάρμοζε και δίκες σταλινικού τύπου. Το πράγμα άρχισε με τη μαζική σύλληψη δεκάδων ακροαριστερών ηγετών, στις 7 Απριλίου 1979. Είναι αυτό που ονομάστηκε “η δίκη της 7ης Απριλίου” […] με κατηγορίες όπως ένοπλη εξέγερση κατά του κράτους».

Ηταν η εποχή του λεγόμενου «Ιστορικού Συμβιβασμού», δηλαδή ενός είδους απάντησης στο 1968, το οποίο περιελάμβανε τον συμβιβασμό του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ιταλίας με τη Χριστιανική Δημοκρατία. Με αυτό τον τρόπο «οι κομμουνιστές αποκόπηκαν από το επαναστατικό ιδεώδες, δηλαδή από την ιδέα των φτωχών και των εργαζομένων. Η μεγάλη καταπίεση στην Ιταλία αφορούσε όλους όσοι καταδίκαζαν αυτό το πράγμα», μας είχε πει ο Νέγκρι.

Ο Νέγκρι το 1983 διέφυγε στη Γαλλία, όπου και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο VIII του Παρισιού και στο College International de Philosophie. Το 1997, έπειτα από συμφωνία που μείωσε την καταδίκη του στα 13 χρόνια, επέστρεψε στην Ιταλία για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του. Πολλά από τα σημαντικότερα έργα του γράφτηκαν στη φυλακή. Μετά την αποφυλάκισή του το 2003, ζούσε στη Βενετία και στο Παρίσι μαζί με τη Γαλλίδα φιλόσοφο Judith Revel.

Στη συνέντευξη που μου παραχώρησε (https://www.efsyn.gr/politiki/synenteyxeis/82757_ta-ethni-ypirxan-i-heiroteri-epinoisi-tis-anthropinis-istorias) χαρακτήριζε τον εαυτό του ευρωπαϊστή: «Ανέκαθεν θεωρούσα ότι η Ε.Ε. είναι κάτι που μπορεί να λειτουργήσει ως ασπίδα για να αποφύγουμε πολέμους και όλα τα τραγικά δεινά που σηματοδότησαν την ευρωπαϊκή ιστορία. Για παράδειγμα, στην οικογένειά μου είχαμε είκοσι νεκρούς μεταξύ του Α’ και του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Θεωρώ ότι τα έθνη υπήρξαν η χειρότερη επινόηση της ανθρώπινης ιστορίας. Ο διεθνισμός μου υπήρξε πάντα ένας διεθνισμός δραστήριος και ενεργός. Θεωρούσα ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να οικοδομήσει έναν χώρο εντός του οποίου στη διάρκεια της παγκοσμιοποίησης θα μπορούσε να σηματοδοτήσει πολύ σημαντικά βήματα για την ανάπτυξη και την εξέλιξη της ανθρωπότητας».

Μια τραγική ειρωνεία της τύχης είναι ότι πέθανε στην Ιταλία της Μελόνι και των νεοφασιστών, για τους οποίους δεν έτρεφε καμία εκτίμηση. Το αντίθετο: στο βιβλίο που προαναφέραμε γράφει: «Ο φασίστας ωθεί σε μίσος για τον άλλον, καθαγιάζει τη βία σαν φάρμακο κατά της διαφθοράς του κόσμου, εξαλείφει τις διαφορές, εξυμνεί την τάξη ενός παρωχημένου κόσμου… Ο φασίστας, ο κάθε φασίστας, αντιδρά με τρόπο καταστροφικό εναντίον της κίνησης της ζωής, εναντίον του χαρούμενου και πολλαπλού τρόπου με τον οποίο διαμορφώνεται η ζωή. Ο φασισμός είναι θλιβερός, είναι η βασιλεία της χυδαιότητας και της βίας».

Αντιλαμβάνομαι την απογοήτευση και τη θλίψη ενός ανθρώπου που βλέπει στη χώρα, που κάποτε το Κομμουνιστικό Κόμμα έπαιρνε 35%, να διοικεί μια κυβέρνηση θαυμαστών του Μουσολίνι και των ρατσιστών επιγόνων του.

Εκείνος πάντως έφυγε με το κεφάλι ψηλά σαν ένας άνθρωπος της δράσης, αφού αυτό που τον ενδιέφερε ήταν να είναι πάντα ενεργός: «Οταν δρούμε, ξεπερνάμε τη μοναξιά, διότι το πράττειν είναι η αναζήτηση της αλήθειας και η αλήθεια είναι πάντα κοινή. Δεν βγαίνει κανείς από τη μοναχική εμπειρία παρά μόνο μέσα από τη δράση». Υπήρξε όμως και σπουδαίος θεωρητικός, δηλαδή ένας άνθρωπος που συνδύαζε τη δράση με τη θεωρία στο πιο υψηλό επίπεδο. Ευτυχώς είχα την τύχη να τον γνωρίσω, έστω και για μία συνέντευξη!