Ωρες ατελείωτες θα μπορούσες να στέκεσαι απέναντί του και απλώς να τον ακούς να αφηγείται. Ιστορίες; Ναι, ιστορίες. Από αυτές που δεν έχεις απλώς ακούσει. Από αυτές που έχεις φτιάξει ο ίδιος, που έχεις βιώσει, δημιουργήσει. Ιστορικές στιγμές που ήσουν εκεί και εν μέρει καθόρισες. Αυτές αφηγούνταν ο Νταν Γεωργακάς (Dan Georgakas). Και ευτυχώς έχουν διασωθεί, κυρίως χάρη στους φίλους του και στον σκηνοθέτη Κώστα Βάκκα, που τις κατέγραψε με την κάμερά του (μεταξύ άλλων και στο ντοκιμαντέρ «Επαναστάτης της Διασποράς», 2015).
Για το «φευγιό» του Νταν Γεωργακά πριν από λίγες εβδομάδες μάς ενημέρωσε ο επίσης κοντινός του φίλος Φώντας Λάδης. Οι δυο τους κρατούσαν επαφή ώς το τέλος, παρότι ο Γεωργακάς δεν μπορούσε να ταξιδέψει τα τελευταία χρόνια εξαιτίας της ασθένειάς του. Ηταν ένας πραγματικά σπουδαίος Ελληνας της διασποράς ο Γεωργακάς. Το εντελώς αντίθετο από τη στερεότυπη εικόνα του συντηρητικού (έως υπερσυντηρητικού) αντίστοιχου συμπατριώτη του, που έχουμε στο μυαλό μας.
Ο ίδιος ήταν ποιητής, συγγραφέας, ιστορικός και ακτιβιστής. Ολα αυτά μαζί, ταυτόχρονα και παράλληλα. Ηταν ο πρώτος που ασχολήθηκε, μελέτησε και έγραψε για την ιστορία των Ελλήνων εργατών μεταναστών (το απίστευτο ντοκιμαντέρ «Ταξισυνειδησία» του Κ. Βάκκα τα περιγράφει όλα αυτά, μέσα και από τα λόγια του Γεωργακά), το πώς δημιούργησαν συνδικαλιστικό κίνημα, τις άθλιες εργασιακές συνθήκες που βίωναν, τις σοσιαλιστικές ιδέες που ανέπτυξαν ήδη από τις αρχές του 20ού αι. κ.ά.
Ο ίδιος ο Νταν Γεωργακάς, ωστόσο, δεν κατέγραφε μόνο την Ιστορία, την «έγραφε» κιόλας. Γεννημένος την 1η Μαρτίου 1938 στο Ντιτρόιτ των ΗΠΑ, έμαθε από νωρίς τι σημαίνει διάκριση λόγω καταγωγής αλλά και τάξης. Στο βιβλίο του «My Detroit: Growing Up Greek and American in Motor City» («Το δικό μου Ντιτρόιτ: Μεγαλώνοντας Ελληνας και Αμερικανός στην Αυτοκινητούπολη» – στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις των Συναδέλφων) αναφέρεται διεξοδικά στο «αμερικανικό όνειρο» και στο γιατί αυτό αποτελεί μία φενάκη. «Δεν μας ήθελαν εμάς τους Ελληνες.
Μετά το “Οχι” στον Β΄ ΠΠ γίναμε από ανεκτοί, ήρωες αλλά μετά αυτό πάλι άλλαξε. Οταν οι Ελληνες πρωτοήρθαν στο Ντιτρόιτ, τους απαγορεύτηκε η εγκατάσταση στις “γειτονιές των λευκών”! Μας είχαν βάλει δίπλα στους ανεπιθύμητους, που ήταν οι μαύροι. Ημασταν κάτι σαν ουδέτερη ζώνη: οι λευκοί, οι Ελληνες, οι μαύροι…» έχει πει. «Ωστόσο, μόνο οι Ελληνες δεν έκαναν φυλετικές διακρίσεις στα μαγαζιά και τις ταβέρνες τους. Μπορεί να μην συμμετείχαν στα κινήματα κατά των διακρίσεων, αλλά δεν έκαναν οι ίδιοι… Το ότι μεγάλωσα σε αυτή τη συνοικία με καθόρισε. Οπως και τα διαβάσματά μου: ήμουν ακόμη παιδί, όταν ο πατέρας μου μού δώρισε Ομηρο και Πλάτωνα».
Ποτέ δεν αρνήθηκε τις μαρξιστικές του επιρροές. Δεν είναι τυχαίο πως ποτέ δεν είχε επαφές, σε πολιτικό επίπεδο, με τους περισσότερους Ελληνες της διασποράς εκεί, καθώς ο ίδιος αποφάσισε να μετέχει σε ποικίλες ακτιβιστικές δράσεις: στα κινήματα ενάντια στον ρατσισμό, τον πόλεμο του Βιετνάμ και και φυσικά ενάντια στη δικτατορία στην Ελλάδα. «Από την πρώτη μέρα έδωσα το “παρών” στο αντιδικτατορικό κίνημα, καθώς θεωρούσα απίστευτο το να επιστρέψει ο φασισμός στην Ευρώπη, πόσο μάλλον στην Ελλάδα.
Ηταν απολύτως απαράδεκτο για εμένα» έχει δηλώσει. Ο ίδιος έχει συμμετάσχει στην εξέγερση του 1967 στο Ντιτρόιτ, που άλλαξε την ιστορία της μεγαλύτερης αυτοκινητούπολης του κόσμου, ανήκε στην ακτιβιστική ομάδα Black Mask («Θέλαμε τους αντιεξουσιαστές στο δρόμο και όχι στα ακαδημαϊκά φόρουμ, στη λογοτεχνία και την ποίηση και όχι στα μουσεία. Η δική μου γραφή αυτό είναι: αναρχορεαλιστική. Επηρεασμένη από αυτό το κίνημα», έχει πει). Μαζί τους ήταν σουρεαλιστές ζωγράφοι, καταστασιακοί κ.ά. Ανήκε και στους «Up Against the Wall Motherfuckers», αν και την ίδια περίοδο αφοσιώθηκε στον αγώνα του κατά της χούντας στην Ελλάδα (η απεργία πείνας που έκανε μπροστά στα Ηνωμένα Εθνη είχε γίνει θέμα τότε στον αμερικανικό Τύπο). «Η ενεργός συμμετοχή μου σε διάφορες κολεκτίβες με οδήγησε και στο “Cineaste” (Σινεάστυ). Πάντα θεωρούσα πως βλέποντας καλό κινηματογράφο, μορφώνεσαι ουσιαστικά – δεν είναι τυχαίο πως είναι από τα πρώτα είδη που λογοκρίνονται από δικτατορικά και φασιστικά καθεστώτα…»
Η αντιδικτατορική του δράση (αμέσως συγκρότησε την ομάδα «Ρίτσος-Z-Θεοδωράκης» (Ritsos-Z-Theodorakis Committee), που αργότερα ονομάστηκε «Δημοκρατία» («Democratia»), ωστόσο ο ίδιος έχει δηλώσει απογοητευμένος από την απάθεια των Ελληνοαμερικανών: «Οι περισσότεροι ήταν αδιάφοροι και ελάχιστα πληροφορημένοι για το τι συνέβαινε στην Ελλάδα. Ταξίδεψα σε όλες τις ΗΠΑ για να ενώσω τις οργανώσεις, μα δε βρήκα ουσιαστική ανταπόκριση. Τα ελληνοαμερικανικά ΜΜΕ και οι οργανώσεις ουσιαστικά στήριζαν το δικτατορικό καθεστώς – μόνο η εξέγερση του Πολυτεχνείου άλλαξε κάπως τα πράγματα.
Τώρα βέβαια οι περισσότεροι ντρέπονται για την τότε σιωπή τους…» έχει πει σε πρόσφατη συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Εμυ Ντούρου. Οσο για τα γεγονότα στις ΗΠΑ των τελευταίων χρόνων, από το 2010 και έπειτα, ο ίδιος τα ερμήνευε όπως πάντα, ώς το μεδούλι: «Για πρώτη φορά τα παιδιά των Αμερικανών ξέρουν πως θα ζήσουν χειρότερα από τους γονείς τους. Το 1% των πλουσίων γίνονται όλο και πλουσιότεροι, διαθέτοντας όσα το υπόλοιπο 99%! Ο ρατσισμός εναντίον των μαύρων δεν έχει διόλου μειωθεί, παρά τη διακυβέρνηση Ομπάμα. Ο Τραμπ βγήκε γιατί δεν είπε “Είσαι άνεργος εργάτης”, αλλά “Είσαι λευκός Αμερικανός”. Οι αντιστοιχίσεις με την Ελλάδα γίνονται από μόνες τους…»
Κ. Βάκκας: Διανοούμενος με όλη τη σημασία της λέξης
«O θάνατος του Νταν Γεωργακά έπεσε σαν κεραυνός. Παρόλο που γνώριζα τα προβλήματα της υγείας του, αποφεύγαμε να μιλάμε γι’ αυτά. Μιλούσαμε κατά διαστήματα στο τηλέφωνο και σχολιάζαμε τα γεγονότα και τις εξελίξεις κυρίως στην Ελλάδα και συμφωνούσαμε πως βρισκόμαστε στο σημείο όπου η ιστορία κάνει τα βήματα πίσω, χωρίς να διαφαίνεται στον ορίζοντα πότε θα κάνει και το βήμα μπροστά.
»Γνώρισα τον Dan όταν βρισκόμουν στις ΗΠΑ για τις ανάγκες της ταινίας “Ταξισυνειδησία”. Ενας διανοούμενος με όλη τη σημασία της λέξης. Χαίρεσαι να συνομιλείς μαζί του, ανακαλύπτοντας τους τόσο ανοιχτούς του ορίζοντες. Αυτή λοιπόν τη χαρά θέλησα να μεταδώσω σε όσο το δυνατόν περισσότερους, κάνοντάς του ένα κινηματογραφικό πορτρέτο.
»Σε μια συνέντευξη-ποταμό, ο Νταν Γεωργακάς, με μια αφήγηση γλαφυρή, αναφέρεται στην προσωπική του ιστορία: πώς οι γονείς του και οι παππούδες του έφτασαν στην Αμερική, τις σπουδές του και την άνδρωσή του στην αυτοκινητούπολη του Detroit. Η θέση της ελληνικής κοινότητας εκεί και ο ρατσισμός.
»Το ντοκιμαντέρ, βασιζόμενο στον λόγο του Νταν Γεωργακά, χρησιμοποιεί ανέκδοτα οπτικά ντοκουμέντα αλλά και σύγχρονες λήψεις, οι οποίες αποδεικνύουν, αναδεικνύουν και ενισχύουν τον λόγο. Αυτό που θέλει να αναδείξει, πέρα από τη γνωριμία με έναν σημαντικό Ελληνοαμερικανό ποιητή, συγγραφέα, κινηματογραφικό κριτικό και πολιτικό ακτιβιστή, είναι και άλλα επίπεδα όπως η ιστορία των μεταναστών της Αμερικής, η θέση των Ελλήνων εκεί και ο ρατσισμός που αντιμετώπισαν, η στάση τους την εποχή της χούντας και ο ρόλος που έπαιξαν οι επίσημες αρχές, ΑΧΕΠΑ και Εκκλησία. Το πορτρέτο του Νταν Γεωργακά είναι μια διαφορετική θεώρηση της ελληνοαμερικανικής Ιστορίας, από τις απαρχές της ώς σήμερα. »Μου έρχεται συνεχώς στη μνήμη μου η αφήγηση της ιστορίας του γάμου του με την Μπάρμπαρα και γελούσαμε και οι τρεις: αυτός καλωδιωμένος στην εντατική του νοσοκομείου, δίπλα του η Μπάρμπαρα ντυμένη πρόχειρα και πίσω οι γιατροί και οι νοσοκόμες που έκλαιγαν όλοι μαζί. Επρεπε να παντρευτούν “για ιατρικούς λόγους”!
»Τώρα και εγώ, όλοι όσοι τον γνώριζαν προσωπικά κι όσοι τον γνώρισαν μέσα από τα γραπτά του και τη δράση του κλαίμε νοερά για τον χαμό του. Χρέος μας είναι να κάνουμε γνωστό το έργο του στον κόσμο».
