Ο πολίτης- εκλογέας ενώπιον της κάλπης

Πώς μπορούμε να εξηγήσουμε, γιατί ένας ψηφοφόρος εκδηλώνει την προτίμησή του υπέρ του ενός ή του άλλου υποψηφίου, του ενός ή του άλλου κόμματος;

Δεν είναι εύκολη ούτε αυτονόητη η απάντηση στο ερώτημα αυτό. Οι μελέτες της εκλογικής συμπεριφοράς συνιστούν ένα αρκετά σύνθετο πεδίο, το οποίο δεν είναι πάντοτε εφικτό να προσεγγίσουμε με ακριβείς όρους. Αν θα θέλαμε, ωστόσο, να δώσουμε μία πανοραμική εικόνα της προβληματικής, τότε θα μπορούσαμε να εντάξουμε τις επιμέρους προσεγγίσεις σε τρία βασικά πρότυπα. Το πρώτο είναι εκείνο της κομματικής ταύτισης. Στην περίπτωση αυτή, οι επιλογές στην κάλπη γίνονται στη βάση της μακροχρόνιας νομιμοφροσύνης προς ένα κόμμα: ένας εκλογέας, σε νεαρή συνήθως ηλικία, ταυτίζεται με ένα κόμμα, με αποτέλεσμα να αξιολογεί τις πολιτικές εξελίξεις μέσα από το πρίσμα αυτής της ταύτισης. Το δεύτερο πρότυπο είναι εκείνο της ορθολογικής επιλογής. Κατά την προσέγγιση αυτή, εκείνο που μετράει είναι η ορθολογική αναζήτηση του κόμματος, που φαίνεται πιθανότερο ότι ανταποκρίνεται στα συμφέροντα του εκλογέα. Το τρίτο πρότυπο υποστηρίζει τη λεγόμενη κοινωνιολογική προσέγγιση, η οποία δίνει έμφαση στην κοινωνική θέση και εν γένει στη συμμετοχή του εκλογέα σε κοινωνικές ομάδες. 

Στην πράξη, βέβαια, η μία προσέγγιση δεν αποκλείει απαραίτητα την άλλη, καθώς το κριτήριο της εκλογικής επιλογής είναι πολυπαραγοντικό. Όπως, όμως, και να έχουν τα πράγματα, δεν μπορεί να παραγνωριστεί η ιδιαίτερη αξία της ορθολογικής προσέγγισης. Διότι όσο περισσότερο συνειδητή είναι η εκλογική επιλογή, τόσο περισσότερο ανταποκρίνεται στο πρότυπο του υπεύθυνου πολίτη. Του πολίτη εκείνου που ψηφίζει ένα κόμμα, όχι αφηρημένα για λόγους παράδοσης ή επειδή θέλει να εκτονωθεί συναισθηματικά, αλλά διότι έχει σταθμίσει ορθολογικά ποιο είναι το συμφέρον της κοινωνικής θέσης, στην οποία ανήκει, έχοντας διαμορφώσει μία γενικότερη εικόνα για το ποιο είναι το συμφέρον συνολικά της κοινωνίας. Με τον τρόπο αυτό, διαμορφώνονται οι προϋποθέσεις μιας ουσιαστικότερης λειτουργίας του πολιτικού συστήματος, καθώς μέσω των προβλεπόμενων θεσμών θα πραγματοποιείται η ώσμωση των εκατέρωθεν συμφερόντων, που βρίσκουν πραγματικό αντίκρισμα στη βούληση των ψηφοφόρων. 

Για το πρότυπο ορθολογικής συμπεριφοράς, ο πολίτης ενώπιον της κάλπης δεν θα επιλέξει εκείνον που απλά συμπαθεί, ούτε θα απορρίψει κάποιον απλά, γιατί θέλει να τον τιμωρήσει. Έχοντας επίγνωση των συνεπειών των επιλογών του, θα επιλέξει εκείνον που θεωρεί ως καταλληλότερο να υποστηρίξει τα συμφέροντα της κοινωνικής ομάδας, στην οποία ανήκει, ώστε να διαμορφωθούν συνθήκες κοινωνικής ευημερίας. 

* Ο Αναστάσιος Παυλόπουλος είναι δικηγόρος και διδάκτωρ Νομικής στο ΑΠΘ.