Φυτοφάρμακα στο 70% των ευρωπαϊκών εδαφών

Για τους αγρότες, μερικές φορές ο ευκολότερος τρόπος για να σώσουν μια καλλιέργεια ή να αποτρέψουν καταστροφικές ζημιές από έντομα είναι να ψεκάσουν με ένα φυτοφάρμακο. Αλλά αυτή η κοινή πρακτική σπέρνει τον όλεθρο στο έδαφος, σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό Nature.

Η μελέτη εξέτασε έδαφος από 26 ευρωπαϊκές χώρες, διαπιστώνοντας ότι η μόλυνση από φυτοφάρμακα είναι ευρέως διαδεδομένη πέρα από τις γεωργικές εκτάσεις και βλάπτει σημαντικά τους ωφέλιμους οργανισμούς του εδάφους που είναι απαραίτητοι για υγιή οικοσυστήματα.

Οι ερευνητές βρήκαν υπολείμματα φυτοφαρμάκων στο 70% των 373 δειγμάτων εδάφους που συλλέχθηκαν από γεωργικά χωράφια, λιβάδια και δάση. «Αυτή η μόλυνση [από τα φυτοφάρμακα] έχει σημαντικό αντίκτυπο σε διάφορους ωφέλιμους οργανισμούς του εδάφους, όπως οι μυκορριζικοί μύκητες που σχηματίζουν συμβιωτικές σχέσεις με τα φυτά και τα νηματώδη σκουλήκια, βλάπτοντας τη βιοποικιλότητά τους», δήλωσε στον ανεξάρτητο, μη κερδοσκοπικό ειδησεογραφικό οργανισμό Mongabay ο Μαρσέλ βαν ντερ Χάιντεν, καθηγητής στο Τμήμα Φυτικής και Μικροβιακής Βιολογίας του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης και ένας από τους κύριους συντάκτες της μελέτης.

Οι μυκορριζικοί μύκητες (μυκόρριζες), οι οποίοι σχηματίζουν συνεργασίες με τις ρίζες των φυτών για να βοηθήσουν τις καλλιέργειες να απορροφήσουν νερό και θρεπτικά συστατικά, ήταν μεταξύ των οργανισμών που επηρεάστηκαν περισσότερο από την έκθεση σε φυτοφάρμακα. Το μυκητοκτόνο «Bixafen», που χρησιμοποιείται συνήθως για την καταπολέμηση επιβλαβών μυκήτων στις καλλιέργειες δημητριακών, αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιβλαβές για πολλαπλούς τύπους οργανισμών του εδάφους που μελετήθηκαν.

Οι επιβλαβείς επιπτώσεις των φυτοφαρμάκων στα πτηνά, τις μέλισσες και άλλα έντομα έχουν τεκμηριωθεί καλά. Ωστόσο, οι επιπτώσεις στους μικροοργανισμούς του εδάφους παραμένουν ελάχιστα κατανοητές, σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, οι οποίοι σημειώνουν ότι η έρευνά τους παρέχει την πρώτη ολοκληρωμένη ποσοτική απόδειξη των επιπτώσεων των φυτοφαρμάκων στην ευρωπαϊκή εδαφική ζωή.

Οι ερευνητές εξέτασαν το πώς 63 ευρέως χρησιμοποιούμενα φυτοφάρμακα επηρέασαν τα αρχαιοβακτήρια του εδάφους, τα βακτήρια, τους μύκητες, τα πρωτόζωα, τα νηματώδη και τα αρθρόποδα, αποκαλύπτοντας αυτό που περιγράφουν ως «σύνθετες και εκτεταμένες» επιπτώσεις στους μικροοργανισμούς του εδάφους.

Γλυφοσάτη

Τα μυκητοκτόνα (φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται για την εξάλειψη των μυκήτων) ήταν οι ενώσεις που ανιχνεύθηκαν πιο συχνά στα δείγματα εδάφους, αντιπροσωπεύοντας το 54% όλων των δραστικών συστατικών που βρέθηκαν. Τα ζιζανιοκτόνα (φυτοφάρμακα που στοχεύουν τα φυτά) αποτελούσαν το 35%, ενώ τα εντομοκτόνα αντιπροσώπευαν το 11%. Το ζιζανιοκτόνο γλυφοσάτη ήταν το πιο συνηθισμένο δραστικό συστατικό που ανιχνεύθηκε («Σαράντα πέντε φορές πιο τοξικό το νέο Roundup στις ΗΠΑ», «Εφ.Συν.», 26.10.2024).

Ενώ η γεωργική γη περιείχε τις υψηλότερες συγκεντρώσεις φυτοφαρμάκων, οι ερευνητές ανακάλυψαν επίσης μόλυνση σε δάση και λιβάδια όπου τα φυτοφάρμακα φυσιολογικά δεν χρησιμοποιούνται, κάτι που λένε ότι πιθανότατα οφείλεται σε διασπορά του ψεκασμού από κοντινές περιοχές που γίνεται χρήση τους.

Πέρα από την αλλαγή των οργανισμών που ζουν στο έδαφος, τα φυτοφάρμακα διατάραξαν επίσης κρίσιμες λειτουργίες του εδάφους. Εξετάζοντας βασικά γονίδια που εμπλέκονται στον κύκλο των θρεπτικών συστατικών, οι ερευνητές κατέδειξαν ότι τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το έδαφος επεξεργάζεται τον φώσφορο και το άζωτο. «Αυτό υποδηλώνει ότι η φυσική λειτουργία του προσβεβλημένου εδάφους μειώνεται και ότι είναι απαραίτητη η πρόσθετη λίπανση για τη διατήρηση των αποδόσεων», δήλωσε ο βαν ντερ Χάιντεν.

Η επιμονή ορισμένων φυτοφαρμάκων επιδεινώνει το πρόβλημα. Επειδή ορισμένες χημικές ουσίες διασπώνται αργά, μπορούν να παραμείνουν στο έδαφος για χρόνια μετά την εφαρμογή τους, δημιουργώντας μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στα εδαφικά οικοσυστήματα.

Bιοποικιλότητα

Η υγιής βιοποικιλότητα του εδάφους είναι θεμελιώδης για υγιή οικοσυστήματα. Τα εδάφη αποθηκεύουν περισσότερο άνθρακα από την ατμόσφαιρα και όλη τη φυτική και ζωική ζωή μαζί, καθιστώντας τα απαραίτητα για τη ρύθμιση του κλίματος. Υποστηρίζουν επίσης την παραγωγή τροφίμων, ελέγχουν τη διάβρωση και ρυθμίζουν τους υδάτινους πόρους.

Οι ερευνητές αναφέρουν ότι οι τρέχοντες κανονισμοί για τα φυτοφάρμακα δεν είναι αρκετά ισχυροί για να προστατεύσουν τη βιοποικιλότητα. Λένε ότι, επί του παρόντος, οι ρυθμιστικές αρχές δοκιμάζουν τα φυτοφάρμακα μόνο σε λίγα είδη, όπως ένα μόνο είδος γαιοσκώληκα, ένα είδος νηματωδών και ένα είδος κολλέμβολων (μικρά, χωρίς φτερά αρθρόποδα) και μετρούν περιορισμένα τελικά σημεία, όπως οι ρυθμοί με τους οποίους τα φυτοφάρμακα διασπώνται σε μικρότερες ενώσεις.

Ωστόσο, για την καλύτερη προστασία της βιοποικιλότητας του εδάφους, οι συγγραφείς της μελέτης λένε ότι οι ρυθμιστικές αρχές θα πρέπει να εξετάσουν πώς τα φυτοφάρμακα επηρεάζουν ολόκληρες κοινότητες οργανισμών του εδάφους και τις κρίσιμες λειτουργίες που εκτελούν, όπως ο κύκλος των θρεπτικών συστατικών και η αποθήκευση άνθρακα.

Στη μελέτη συμμετείχαν ερευνητές από 10 ακαδημαϊκά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένου του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, του Πανεπιστημίου του Βίγκο στην Ισπανία και του Ελβετικού Ινστιτούτου γεωργικής έρευνας Agroscope.

Διαβάστε:

● «Το διατροφικό μας σύστημα εξοντώνει τη βιοποικιλότητα», «Εφ.Συν.», 8.2.2021
● «Η παραπληροφόρηση στη βιομηχανία φυτοφαρμάκων», «Εφ.Συν.», 2.1.2023