Ιράν: το περιβάλλον απειλεί τους μουλάδες

Το καθεστώς του Ιράν έχει επιβιώσει από πόλεμο, κυρώσεις και εξεγέρσεις. Εντούτοις, οι περιβαλλοντικές κρίσεις μπορεί να το καταστρέψουν. Οι αντικυβερνητικές διαμαρτυρίες που σάρωσαν το Ιράν, από μεγάλες πόλεις έως αγροτικές κωμοπόλεις, τροφοδοτούνται από οργή για την οικονομική κατάρρευση και την πολιτική καταστολή. Αλλά πίσω από τις συγκρούσεις στους δρόμους κρύβεται ένας βαθύτερος, πιο μόνιμος παράγοντας εναντίωσης: η οικολογική καταστροφή.

Δεκαετίες αγνόησης επιστημόνων, δίωξης ακτιβιστών και έγκρισης διεφθαρμένων αναπτυξιακών σχεδίων έχουν προκαλέσει μια λειψυδρία στη χώρα τόσο σοβαρή που ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν προειδοποίησε τον Νοέμβριο ότι οι κάτοικοι της Τεχεράνης μπορεί τελικά να αναγκαστούν να εκκενώσουν την πρωτεύουσα, η οποία βυθίζεται καθώς οι υδροφορείς που έχουν στερέψει υποχωρούν.

Η καταστροφή εκτείνεται πολύ πέρα από την Τεχεράνη. Η λίμνη Ούρμια, κάποτε μια από τις μεγαλύτερες αλμυρές λίμνες στον κόσμο, έχει συρρικνωθεί σε λιγότερο από 10% του όγκου της, ενώ ο εμβληματικός ποταμός Ζαγιάντεχ έχει μείνει στεγνός εδώ και χρόνια.

Αλληλεπιδράσεις

Πυρκαγιές έχουν καταστρέψει τα ξερά Υρκάνια δάση, που αποτελούν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Στην πλούσια σε πετρέλαιο επαρχία Χουζεστάν, όπου κατοικεί η αραβική μειονότητα του Ιράν, η κρατική εκτροπή νερού έχει καταστρέψει την τοπική οικονομία και έχει πυροδοτήσει εθνοτικές διαμάχες.

Οι Ιρανοί και πολλοί ειδικοί κατηγορούν την κυβέρνηση, ένα από τα πιο καταπιεστικά καθεστώτα στον κόσμο. Τα περιβαλλοντικά ζητήματα συνδέονται «με όλα τα άλλα παράπονα που έχουν οι ακτιβιστές, οι πολίτες και οι διαδηλωτές για οικονομικά και πολιτικά ζητήματα», δήλωσε στο Inside Climate News ο Ερικ Λομπ, ερευνητής στο Πρόγραμμα Carnegie Middle East και αναπληρωτής καθηγητής στο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Φλόριντα. «Ολα είναι αλληλένδετα», ανέφερε.

Το ανθρώπινο κόστος είναι συγκλονιστικό. Οι καταρρέουσες υποδομές, τα κακώς σχεδιασμένα συστήματα άρδευσης και η υπεράντληση από τους υδροφορείς έχουν οδηγήσει τους αγρότες σε αδυναμία για νέες καλλιέργειες και τις πόλεις να αναγκάζονται να διανέμουν δελτίο προμηθειών.

Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, πεθαίνουν πρόωρα κάθε χρόνο από σοβαρή ατμοσφαιρική και υδάτινη ρύπανση. Η έλλειψη νερού και οι διακοπές ρεύματος έχουν κλείσει επιχειρήσεις και οι Ιρανοί «ανησυχούν για το αν θα έχουν αρκετό νερό για πόση, μπάνιο και καθαριότητα», δήλωσε ο Λομπ. Η έλλειψη νερού έχει γίνει επίσης πηγή πολιτικής διαμάχης και εργαλείο πολιτικού ελέγχου, λέει. Οι περιοχές με εθνοτικές μειονότητες στην περιφέρεια του Ιράν έχουν δει την παροχή νερού να εκτρέπεται σε κεντρικές επαρχίες όπου κυριαρχεί η περσική πλειοψηφία, δημιουργώντας περιβαλλοντικούς «νικητές και ηττημένους» και επιδεινώνοντας τη δυσαρέσκεια.

Στην επαρχία Χουζεστάν, για παράδειγμα, οι πολιτικές της κυβέρνησης έχουν εκτρέψει το νερό από τον ποταμό Καρούν σε κεντρικές επαρχίες, ενισχύοντας την αντίληψη ότι η Τεχεράνη δίνει προτεραιότητα στα γεωργικά και βιομηχανικά συμφέροντα με τα οποία συνδέεται πολιτικά έναντι των τοπικών αναγκών.

Ο Γκρεγκ Ρόμαν, εκτελεστικός διευθυντής του Φόρουμ Μέσης Ανατολής, επισήμανε τις πρόσφατες διαμαρτυρίες για την πρόσβαση στο νερό στην επαρχία Σιστάν και Μπαλουχεστάν, όπου οι διαδηλωτές το 2023 διαδήλωσαν με πλακάτ που έγραφαν «Το Σιστάν διψάει για νερό, το Σιστάν διψάει για προσοχή».

«Αυτές δεν είναι ξεχωριστές από την τρέχουσα εξέγερση», λέει στο Inside Climate News ο Ρόμαν για τις προηγούμενες διαμαρτυρίες για το νερό. «Είναι πρόδρομες. Τα οικονομικά και περιβαλλοντικά παράπονα είναι αδιαχώριστα όταν η βρύση σας στερεύει και οι καλλιέργειές σας πεθαίνουν».

Φοιτητικές ομάδες έχουν επίσης αναγνωρίσει τις οικολογικές έκτακτες ανάγκες του Ιράν ως κινητήριες δυνάμεις αναταραχής. «Σήμερα, οι κρίσεις έχουν συσσωρευτεί: φτώχεια, ανισότητα, ταξική καταπίεση, καταπίεση λόγω φύλου, ξηρασία και περιβαλλοντικές κρίσεις. Ολα είναι άμεσα προϊόντα ενός διεφθαρμένου και φθαρμένου συστήματος», ανέφεραν φοιτητές ακτιβιστές σε ανακοίνωσή τους τον Δεκέμβριο.

Από την επανάσταση του 1979, λέει ο Λομπ, η κυβέρνηση έχει χρησιμοποιήσει έργα αγροτικής ανάπτυξης για να αυξήσει την πολιτική νομιμότητα και τη λαϊκή υποστήριξη – μια διαδικασία που οδήγησε σε μια «μαφία του νερού» εντός του στρατιωτικού κατεστημένου και στην κατασκευή εκατοντάδων φραγμάτων σε όλη τη χώρα. «Οργανισμοί κοντά στην κυβέρνηση και τον στρατό κατάφεραν να λάβουν συμβάσεις για αυτά τα έργα», λέει ο Λομπ. «Ο στόχος ήταν η εξουσία και η επιδίωξη κέρδους έναντι της προστασίας του περιβάλλοντος και της βιωσιμότητας».

Σπατάλη νερού

Από το γειτονικό Ιράκ μέχρι τις άνυδρες περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών, συμπεριλαμβανομένης της Καλιφόρνιας και των Νοτιοδυτικών, οι κυβερνήσεις παλεύουν με τη μείωση των αποθεμάτων νερού και τις πολιτικές και κοινωνικοοικονομικές συνέπειες του τρόπου διαχείρισής του, επισημαίνει ο Λομπ.

Στο Ιράν, το πρόβλημα μεγεθύνεται από έναν γεωργικό τομέα που καταναλώνει το μεγαλύτερο μέρος του νερού της χώρας, συχνά αναποτελεσματικά. Οι αναλυτές λένε ότι χρόνια ανεπαρκούς εποπτείας και βραχυπρόθεσμων λύσεων έχουν επιδεινώσει την κρίση, ιδιαίτερα για τους αγρότες και τις αγροτικές κοινότητες των οποίων τα προς το ζην εξαρτώνται από την αξιόπιστη πρόσβαση στο νερό.

«Τα δικαιώματα στο νερό, η ρύπανση και οι κλιματικές επιπτώσεις είναι απολιτικά εκ πρώτης όψεως, αλλά οδηγούν άμεσα σε ερωτήματα σχετικά με τη διακυβέρνηση, τη διαφθορά και τη νομιμότητα του καθεστώτος», τονίζει ο Ρόμαν.