Με μια ιδιαίτερα καινοτόμο διαδικασία ερευνητές του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας Αρχιπέλαγος προχώρησαν πρόσφατα στη φύτευση υποβρύχιων κήπων Ποσειδωνίας με τη χρήση σπόρων στο νοτιοανατολικό Αιγαίο. Δεδομένης της σπανιότητας του φαινομένου της καρποφορίας των θαλάσσιων λιβαδιών, αυτός ο τρόπος φύτευσης λιβαδιών Ποσειδωνίας έχει εφαρμοστεί ελάχιστες φορές παγκοσμίως.
Οι ερευνητές του Ινστιτούτου κατέγραψαν για πρώτη φορά έπειτα από 10 χρόνια το περασμένο φθινόπωρο την ανθοφορία των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας, ενώ την άνοιξη σε πολλές ακτές του Αιγαίου καθώς και σε άλλες περιοχές της Μεσογείου υπήρξε μεγάλη συγκέντρωση καρπών και σπόρων. Εχοντας συλλέξει περισσότερους από 12.000 σπόρους, οι ερευνητές προετοίμασαν επί τρεις μήνες την πειραματική φύτευση καταγράφοντας την ανάπτυξή τους τόσο σε συνθήκες εργαστηρίου, όσο και σε χώρους φύλαξης και ανάπτυξης μέσα στη θάλασσα. Ετσι, όταν οι βλαστοί έφτασαν στο κατάλληλο μέγεθος ήταν πλέον εφικτή και η φύτευση των υποβρύχιων κήπων. Εφαρμόστηκαν παράλληλα διαφορετικές πειραματικές πρακτικές φύτευσης, σε διάφορα βάθη, με στόχο να προσδιοριστούν οι πιο αποτελεσματικοί τρόποι φύτευσης. Αυτό το καινοτόμο εγχείρημα έλαβε χώρα στο νησί των Λειψών, στον κόλπο τού υπό δημιουργία Καταφυγίου Θαλάσσιας Ζωής Αιγαίου.
Το δύσκολο εγχείρημα της υποβρύχιας επαναφύτευσης των θαλάσσιων λιβαδιών Ποσειδωνίας από το «Αρχιπέλαγος» υλοποιείται εδώ και πέντε χρόνια σε συνεργασία με ειδικούς επιστήμονες από το Τμήμα Βιολογίας του Πανεπιστημίου Essex Αγγλίας. Εως τώρα η φύτευση γινόταν αποκλειστικά με τη χρήση μοσχευμάτων – δηλαδή θραυσμάτων των φυτών που είχαν ξεριζωθεί από άγκυρες σκαφών ή από έντονη θαλασσοταραχή.
Ο φυσικός ρυθμός ανάπτυξης της Ποσειδωνίας είναι πολύ αργός, περίπου 6 εκατοστά ανά έτος και οι κήποι απαιτούν ιδιαίτερη φροντίδα τα πρώτα χρόνια ανάπτυξής τους. Ωστόσο, οι υποβρύχιοι κήποι που φυτεύτηκαν τα προηγούμενα χρόνια από το «Αρχιπέλαγος» αποτελούν ήδη οικότοπο για πολλά θαλάσσια είδη, κάτι που είναι βασική ένδειξη της επιτυχίας του εγχειρήματος.
Ενας από τους βασικούς στόχους του Ινστιτούτου Αρχιπέλαγος μέσα από αυτή τη διαδικασία είναι να αναπτύξει τεχνογνωσία για να μπορέσει να ενθαρρύνει τη φύτευση υποβρύχιων κήπων Ποσειδωνίας σε άλλες περιοχές του Αιγαίου και της Μεσογείου, συμβάλλοντας έτσι στην αναστροφή της συνεχιζόμενης καταστροφής των θαλάσσιων λιβαδιών. Η έκταση αυτών των ανεκτίμητων θαλάσσιων οικοσυστημάτων στη Μεσόγειο έχει ήδη μειωθεί κατά τουλάχιστον 34% λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως η ανεξέλεγκτη αγκυροβολία, οι καταστροφικές πρακτικές αλιείας και η εντατική ιχθυοκαλλιέργεια κοντά σε λιβάδια Ποσειδωνίας.
Τα θαλάσσια λιβάδια Ποσειδωνίας είναι τα ανεκτίμητα δάση των θαλασσών μας που συναντώνται μόνο στη Μεσόγειο από τα ρηχά νερά έως και σε 50 μέτρα βάθος. Δεν είναι φύκη, είναι ένα ανώτερο είδος φυτού, αντίστοιχο με αυτά της στεριάς, απ’ όπου και προέρχεται άλλωστε. Σχηματίζουν βαθύ ρίζωμα με το οποίο συγκρατούν το ίζημα του πυθμένα και ουσιαστικά αποτελούν έναν ανεκτίμητο φυσικό φράχτη. Σε αυτά βασίζονται η καθαρότητα αλλά και η παραγωγικότητα των θαλασσών μας. Εκεί ζουν περισσότερα από 300 είδη φυκών και πάνω από 1.000 είδη θαλάσσιων ζώων. Απορροφούν έως και 35 φορές περισσότερο άνθρακα, σε σύγκριση με τα τροπικά δάση. Είναι δηλαδή ένας ανεκτίμητος σύμμαχος για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Για να ανακάμψει ένα κατεστραμμένο λιβάδι απαιτείται χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των 100 ετών. Συνεπώς, η αποτελεσματική προστασία τους είναι απόλυτη προτεραιότητα.
