Μεταξύ πανικού και κερδοσκοπίας οι αγορές ενέργειας

Με υπουργικές διαβεβαιώσεις περί ενεργειακής ασφάλειας και επάρκειας αποθεμάτων και ροών ενεργειακών πόρων επιχειρεί από χθες η κυβέρνηση να εκπέμψει κλίμα ψυχραιμίας και ελέγχου των εξελίξεων. Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, με τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο και τους επικεφαλής των δύο μεγάλων πετρελαϊκών ομίλων της χώρας, MOTOR OIL και HELLENiQ Energy, και της ΡΑΑΕΥ, έκαναν χθες δύο διαδοχικές συσκέψεις, μια πιο «στενή» για την καταγραφή των αποθεμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου και μια ευρύτερη με τη συμμετοχή και άλλων εποπτευόμενων φορέων και εταιρειών της ενεργειακής αλυσίδας.

Βασικός στόχος του «μασάζ» ήταν, πέραν της διαπίστωσης του επιπέδου ενεργειακής ασφάλειας, να πεισθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι παίκτες του κλάδου να αυτοσυγκρατηθούν για να μην τροφοδοτηθούν αλυσιδωτές ανατιμήσεις σε καύσιμα και ηλεκτρικό ρεύμα. «Επιβεβαιώσαμε ότι στη χώρα μας υπάρχει επάρκεια εφοδιασμού. Η κυβέρνηση έχει μια ισορροπημένη ενεργειακή πολιτική. Το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα ενισχύει την ενεργειακή μας ανθεκτικότητα. Γιατί η ενεργειακή ασφάλεια συνιστά εθνική ασφάλεια», είπε μετά τη σύσκεψη ο υπουργός Στ. Παπασταύρου. Καμιά αναφορά, ωστόσο, δεν έγινε σε δέσμευση των ενεργειακών παικτών για συγκράτηση τιμών.

Δύο ανακλαστικά

Πλην όμως, οι καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις δεν έχουν κάποιο ιδιαίτερο αποτέλεσμα στις ενεργειακές αγορές, που αντιδρούν βάσει δύο ανακλαστικών: του πανικού και της ξεκάθαρης κερδοσκοπίας. Η «ισορροπημένη ενεργειακή πολιτική» της κυβέρνησης και το «διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα» κρατούν τις χονδρικές τιμές ρεύματος στη χώρα μας και σήμερα στα 103 ευρώ ανά μεγαβατώρα, υπερδιπλάσια από την τελευταία προ αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης στο Ιράν ημέρα. Το σχεδόν αποκλειστικά αμερικανικό LNG που ρέει στους ελληνικούς αγωγούς εξακολουθεί να στηρίζει το 35% της ηλεκτροπαραγωγής, παρά τις μηδενικές ή και αρνητικές (-3,55 ευρώ/MWh) τιμές τις πρωινές και τις μεσημεριανές ώρες λόγω της μεγάλης ηλιοφάνειας. Φυσικά, σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. οι χονδρεμπορικές τιμές ρεύματος έχουν υπερδιπλασιαστεί από την περασμένη Παρασκευή.

Οι τιμές του πετρελαίου, τόσο του μπρεντ όσο και του αμερικανικού αργού, βαδίζουν σταθερά, αλλά όχι με τεράστια άλματα, προς τα 100 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με την… αυτοεκπληρούμενη προφητεία των γκουρού των αγορών. Πάνω από 4,5% αυξήθηκαν χθες οι τιμές και των δύο τύπων πετρελαίου, με το μπρεντ να ξεπερνάει τα 81 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, ο πραγματικός σταρ του ευρωπαϊκού ενεργειακού πανικού είναι το φυσικό αέριο.

Το ευρωπαϊκό αέριο TTF έκανε χθες άλλο ένα ημερήσιο άλμα κοντά στο 25%, ξεπερνώντας τα 53 ευρώ/MWh, ενώ στη διάρκεια της διαπραγμάτευσης στον ολλανδικό χρηματιστηριακό κόμβο έφτασε και τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Είναι το υψηλότερο επίπεδο τιμής εδώ και έναν χρόνο, στη διάρκεια του οποίου το TTF δεν πέρασε τα 40 ευρώ. Από κοντά και το γερμανικό φυσικό αέριο, που πρακτικά τιμολογεί τις παρενέργειες της απεξάρτησης της μεγαλύτερης οικονομίας της Ε.Ε. από τη φτηνή ρωσική ενέργεια, έπιασε τα 54 ευρώ/MWh, με ημερήσιο άλμα πάνω από 23%. Ανάλογη ήταν η επίδοση και του βρετανικού αερίου. Πολύ μικρότερη (3,5%) ήταν η άνοδος του αμερικανικού αερίου.

Βασική πηγή της πανευρωπαϊκής ενεργειακής ανασφάλειας είναι το πλήγμα που δέχτηκε από το Ιράν και η διακοπή της παραγωγής στην εγκατάσταση του Κατάρ στο Ρας Λαφάν, που εκπροσωπεί σχεδόν 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου αερίου. Η πληρότητα των αποθηκών αερίου στην Ε.Ε. είναι περίπου 30%, τα γερμανικά αποθέματα έχουν πέσει στο 20% και τα φορτία από την άλλη όχθη του Ατλαντικού αργούν και δεν επαρκούν. Μόλις τώρα συνειδητοποιεί -χωρίς να το ομολογεί ρητά- η ευρωπαϊκή ηγεσία τι σημαίνει η οριστική ρήξη με τον βασικό ενεργειακό εταίρο εδώ και έξι δεκαετίες, τη Ρωσία.

Σκέψεις για fuel pass

Στην Ελλάδα, όπου η κυβέρνηση Μητσοτάκη ζει τον μύθο της μετατροπής της χώρας σε… ενεργειακό κόμβο, ελέω αμερικανικού υγροποιημένου αερίου, οι σχεδιασμοί για τον περίφημο Κάθετο Διάδρομο που θα μεταφέρει αέριο στην Ουκρανία και τη Μολδαβία διερχόμενο από το ελληνικό δίκτυο αγωγών θα πάνε αρκετά πίσω αν η πολεμική σύρραξη στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο το Ιράν διαρκέσει εβδομάδες και μήνες. Οι κυβερνητικές προτεραιότητες θα αλλάξουν δραματικά αν η ανάφλεξη φτάσει στην αντλία των πρατηρίων καυσίμων, στους λογαριασμούς αερίου, στα κοινόχρηστα, στα τιμολόγια ρεύματος. Ηδη, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας έχουν ανασυρθεί οι φάκελοι με την εμπειρία από την πανδημία του 2020 και την ενεργειακή κρίση του 2022.

Η πρώτη πρόχειρη σκέψη που έχει τεθεί υπό συζήτηση είναι το fuel pass, δηλαδή η επιδότηση μέρους της κατανάλωσης καυσίμων. Το 2022 είχε κοστίσει 130 εκατ. ευρώ και προέβλεπε ενίσχυση 30 έως 50 ευρώ για ένα τρίμηνο, για περίπου 3 εκατ. δικαιούχους. Ωστόσο, όπως και τότε, το μέτρο δεν πρόκειται να ενεργοποιηθεί αν η διεθνής τιμή του πετρελαίου δεν ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, που μεταφράστηκε σε εκτίναξη της τιμής της βενζίνης πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο.

Εξωφρενικές αυξήσεις στην παγκόσμια ναυλαγορά

Στο ντόμινο των οικονομικών παρενεργειών που μπορεί να περάσουν σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα και όχι μόνο στα ενεργειακά αγαθά πρέπει να προστεθεί η εκτίναξη των ναύλων μεταφοράς τόσο καυσίμων όσο και άλλων αγαθών. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ η βασική πηγή ανησυχίας είναι ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, ήταν στις γραμμές του Ατλαντικού που οι τιμές για δεξαμενόπλοια LNG ξεπέρασαν τα 200.000 δολάρια τη μέρα. Είναι ξεκάθαρα ανακλαστικά κερδοσκοπίας, καθώς οι προσφορές αυτές είναι τριπλάσιες από τους ναύλους της προηγούμενης εβδομάδας, χωρίς ωστόσο να έχουν κλειστεί τελικές συμφωνίες στις τιμές αυτές. Συνέβη και το 2021, μετά την παγκόσμια καραντίνα της πανδημίας και το ταυτόχρονο άνοιγμα των αγορών του κόσμου, που προκάλεσε το μεγάλο «μποτιλιάρισμα» στην εφοδιαστική αλυσίδα και εκτίναξη των ναύλων για πλοία μεταφοράς κοντέινερ, καυσίμων, ξηρού φορτίου. Τότε, ακόμη και οι τιμές των μεταλλικών κοντέινερ που γίνονταν ανάρπαστα στα εμπορικά λιμάνια του κόσμου είχαν πενταπλασιαστεί. Κι αν αυτό συνέβη σε συνθήκες ειρήνης, τι χειρότερο μπορεί να συμβεί σε συνθήκες πολέμου.