Επικοινωνιακή φιέστα με 30 κοινωνικές κατοικίες

Πανηγυράκι επικοινωνίας με τα εγκαίνια 30 κοινωνικών κατοικιών στήνει αύριο η κυβέρνηση στη Θεσσαλονίκη, καθώς η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, προσπαθεί να κρύψει κάτω από λαμπερά φώτα και κορδέλες την εκρηκτική στεγαστική κρίση που αφήνει χιλιάδες νοικοκυριά χωρίς σπίτι και δεκάδες χιλιάδες ακίνητα αχρησιμοποίητα. Μια περιορισμένη παρέμβαση εμφανίζεται ως «λύση», ενώ στην πράξη αποτελεί μικρό «μπάλωμα» ενός προβλήματος που η ίδια η πολιτική της κυβέρνησης αφήνει να διογκώνεται.

Η εικόνα ίσως είναι ισχυρή επικοινωνιακά, με κορδέλες, υπογραφές μισθωτηρίων, δηλώσεις για «μετρήσιμα αποτελέσματα» και «δεύτερες ευκαιρίες». Το ερώτημα, ωστόσο, είναι αν πρόκειται για μια ουσιαστική στροφή στη στεγαστική πολιτική ή για μια προσεκτικά σκηνοθετημένη προσπάθεια να παρουσιαστούν σαν λύση μερικές δεκάδες διαμερίσματα σε μια πόλη που βράζει από στεγαστική ανασφάλεια.

Κενά σπίτια

Τα στοιχεία που έχουν καταγράψει ο Δήμος Θεσσαλονίκης και ερευνητικές ομάδες του ΑΠΘ είναι αποκαλυπτικά. Περισσότερα από 77.000 διαμερίσματα και κτίρια στο πολεοδομικό συγκρότημα παραμένουν αναξιοποίητα για πάνω από δέκα χρόνια. Από αυτά, περίπου 16.000 βρίσκονται στον κεντρικό δήμο. Πρόκειται για ακίνητα που, μέσω συνδυαστικής ανάλυσης στοιχείων από υδρόμετρα και κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος, εμφανίζονται κλειστά επί μακρόν.

Και όμως, η οργανωμένη κοινωνική κατοικία στην πόλη αριθμεί σήμερα λίγες δεκάδες διαμερίσματα.

Το πρόγραμμα «Κοινωνική στέγαση για τις πλέον ευάλωτες ομάδες», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, αφορά αρχικά 30 διαμερίσματα, με στόχο τα 40 έως τα τέλη Μαρτίου και –σύμφωνα με τις εξαγγελίες– συνολικά 70 έως το 2029.

Την ώρα που η Θεσσαλονίκη διαθέτει δεκάδες χιλιάδες κενές κατοικίες, η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάσει ως «τομή» μια παρέμβαση εξαιρετικά περιορισμένης κλίμακας. Η αντίφαση είναι εκκωφαντική…

Υπό αυτές τις συνθήκες, αύριο το πρωί, σύμφωνα με το επίσημο πρόγραμμα που ανακοινώθηκε, η υπουργός θα βρεθεί στο δημαρχείο της Θεσσαλονίκης, όπου θα υπογραφεί μισθωτήριο συμβόλαιο ακινήτου ιδιοκτησίας του Παπαφείου Ιδρύματος, παρουσία του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης, του δημάρχου και στελεχών της κυβέρνησης. Θα ακολουθήσουν συνέντευξη Τύπου για την πορεία του προγράμματος και επίσκεψη σε ανακαινισμένο διαμέρισμα στην οδό Αλεξανδρείας όπου στεγάστηκε μια μονογονεϊκή οικογένεια.

Η ρητορική είναι ήδη γνωστή: «Κανένας συμπολίτης μας χωρίς αξιοπρεπή και ασφαλή στέγη», «μετρήσιμα αποτελέσματα», «κοινωνική συνοχή» κ.λπ. Αναφορά φυσικά θα γίνει και στα επίσημα στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία, έχουν υπογραφεί πέντε μισθωτήρια, με 11 ωφελούμενους στεγασμένους.

Προφανώς πρόκειται για σημαντικές ιστορίες σε ανθρώπινο επίπεδο. Μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα που προέρχονται από δομές φιλοξενίας, άνθρωποι που βίωσαν έμφυλη βία ή αστεγία και αποκτούν μια σταθερή στέγη. Κανείς δεν μπορεί να υποτιμήσει τη σημασία αυτού του βήματος για τους ίδιους. Ωστόσο, η κοινωνική πολιτική δεν κρίνεται μόνο από τη συγκίνηση της στιγμής, αλλά από τη δομή, την κλίμακα και τη βιωσιμότητά της.

Τα «ψίχουλα»

Η Αννα Μίχου, διευθύνουσα σύμβουλος του Αναπτυξιακού Οργανισμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης (ΜΑΘ Α.Ε. ΟΤΑ), πρωταγωνίστησε στην προσπάθεια συναντώντας απίστευτες δυσκολίες: «Το κρίσιμο ζητούμενο ήταν ο χρόνος. Ηθελα να εντοπίσουμε τα κενά ακίνητα πριν η αγορά εκτοξεύσει τις υπεραξίες τόσο που να μην υπάρχει δυνατότητα παρέμβασης», ανέφερε.

Το πρώτο πιλοτικό πρόγραμμα χρηματοδοτήθηκε με 1.105.721 ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 16.000 ευρώ ανά διαμέρισμα, για αρχικά 30 διαμερίσματα. Οι ιδιοκτήτες ήταν δημόσιοι φορείς, ιδρύματα ή νομικά πρόσωπα, όπως το Παπάφειο Ορφανοτροφείο, το Χαρίσειο Γηροκομείο και το Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Παρά τις πρώτες ενθαρρυντικές κινήσεις, το πρόγραμμα αντιμετώπισε πληθώρα δυσκολιών, όπως πολεοδομικές αυθαιρεσίες, προβλήματα ενεργειακής αναβάθμισης και ακίνητα που δεν ήταν καν καταγεγραμμένα στο Κτηματολόγιο.

Από την πλευρά του ο διδάκτωρ Πολιτικής Επιστήμης – εκπρόσωπος της Ενωσης Ενοικιαστ(ρι)ών Θεσσαλονίκης, Θοδωρής Καρυώτης, επισημαίνει ότι πρόκειται για την πρώτη φορά στην Ελλάδα που δημιουργείται φορέας ο οποίος ανακαινίζει και μισθώνει ακίνητα με κοινωνικούς όρους. Ωστόσο, χαρακτηρίζει τη χρηματοδότηση «ψίχουλα» μπροστά στο μέγεθος του προβλήματος.

Σύμφωνα με την Ενωση, χιλιάδες ακίνητα παραμένουν εκτός αγοράς είτε λόγω ιδιοκτησιακών προβλημάτων είτε για επενδυτικούς λόγους. Πανελλαδικά, περίπου 40.000 ακίνητα βρίσκονται στα χαρτοφυλάκια servicers, ενώ εκατοντάδες χιλιάδες κατοικίες διατίθενται σε βραχυχρόνιες μισθώσεις. Η τουριστική πίεση και η επενδυτική κερδοσκοπία ωθούν τα ενοίκια σε επίπεδα δυσανάλογα υψηλά σε σχέση με τους μισθούς.

«Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα που ελπίζει ότι η αγορά θα λύσει το πρόβλημα που η ίδια δημιούργησε. Πρόκειται για αυταπάτη», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Οι προτάσεις που διατυπώνονται από πλευράς της Ενωσης περιλαμβάνουν φορολόγηση της αδρανούς κατοικίας, δημιουργία κεντρικού δημόσιου φορέα κοινωνικής στέγασης, πλαφόν σε περιοχές με έντονη τουριστική πίεση και σύστημα βαθμολόγησης ακινήτων. Καμία από αυτές, όμως, δεν έχει υιοθετηθεί σε κεντρικό επίπεδο! Την ίδια ώρα, ο δήμαρχος Νεάπολης-Συκεών, Σίμος Δανιηλίδης, περιγράφει την κατάσταση ως δραματική. «Μισός μισθός δεν φτάνει για ενοίκιο ούτε για ένα μικρομεσαίο σπίτι. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση σε όλη την Ευρώπη αναλαμβάνει την κοινωνική στέγαση ως βασικό εργαλείο.

Εδώ, η κυβέρνηση αγνοεί τις προτάσεις μας για αξιοποίηση αδέσποτων ακινήτων μέσω του Κτηματολογίου».

Ο ίδιος επισημαίνει ότι ο δήμος του έχει ήδη τέσσερις κατοικίες υποστηριζόμενης διαβίωσης για ΑμεΑ, τέσσερις για μονογονεϊκές οικογένειες και νέα ζευγάρια, ενώ προτάσεις για επεκτάσεις μέσω κεντρικής συνεργασίας δεν έγιναν δεκτές.

Η πραγματικότητα είναι δραματική. Χιλιάδες νοικοκυριά αδυνατούν να πληρώσουν ενοίκιο, ενώ τα κενά ακίνητα παραμένουν δεσμευμένα για λόγους ιδιοκτησιακούς, επενδυτικούς ή κερδοσκοπικούς. Η κυβέρνηση έρχεται να προβάλει μια μικρής κλίμακας παρέμβαση ως πολιτική επίλυση ενώ κλείνει το μάτι σ’ αυτούς που δημιουργούν το πρόβλημα. Αντιθέτως, στην Ολλανδία και στη Γαλλία, η κοινωνική κατοικία αποτελεί βασικό εργαλείο στεγαστικής πολιτικής. Χρηματοδοτείται σταθερά, τη διαχειρίζεται η Τοπική Αυτοδιοίκηση και λειτουργεί ως ανάχωμα στην κερδοσκοπία. Στην Ελλάδα, από την άλλη, δεν υπάρχει συγκροτημένο απόθεμα ή δημόσιος φορέας που να χαρτογραφεί τις ανάγκες και να παρεμβαίνει συστηματικά. Τα ελάχιστα πιλοτικά προγράμματα εμφανίζονται ως «λύσεις», αλλά στην ουσία είναι επικοινωνιακές κινήσεις που προσπαθούν να χρυσώσουν ένα βαθύ κοινωνικό πρόβλημα.

Χρυσώνει το χάπι

Ο κ. Καρυώτης επισημαίνει την αναγκαιότητα βραχυπρόθεσμων μέτρων συγκράτησης των ενοικίων, φορολόγησης της αδρανούς κατοικίας και δημιουργίας κεντρικού δημόσιου φορέα ανακαίνισης και μίσθωσης κοινωνικής κατοικίας. «Η Ελλάδα αφήνει την αγορά να διορθώσει το πρόβλημα που η ίδια δημιούργησε», σημειώνει, καταδεικνύοντας τις ευθύνες της κυβέρνησης.

Τα κενά ακίνητα, οι χιλιάδες οικογένειες χωρίς στέγη και η απουσία συγκροτημένης πολιτικής κοινωνικής κατοικίας καθιστούν σαφές ότι η κυβέρνηση προσπαθεί να χρυσώσει το χάπι περιορίζοντας την παρέμβαση σε μικρές, συμβολικές πράξεις, αποφεύγοντας εντέχνως να δώσει ουσιαστική λύση παρότι υπάρχουν προτάσεις από την οργανωμένη κοινωνία.

Η Θεσσαλονίκη, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπη με μια δομική στεγαστική κρίση και η κοινωνία απαιτεί, όχι «ασπιρίνες», αλλά σταθερές πολιτικές και προγράμματα μεγάλης κλίμακας που θα διασφαλίσουν πραγματική πρόσβαση σε στέγη για όλους.