Αν και οι 27 χώρες-μέλη της Ε.Ε. βρίσκονται ακόμη πολύ μακριά από μια συμφωνία πάνω στον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της Ενωσης για την περίοδο 2028-2034, που φτάνει τα 2 τρισ. ευρώ (έναντι 1,2 τρισ. της τρέχουσας περιόδου 2021-2027, στο οποίο ωστόσο προστέθηκαν και τα 800 δισ. ευρώ του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας), η γραφειοκρατία των Βρυξελλών βρίσκεται σε… οργασμό προετοιμασίας, έχοντας ήδη ετοιμάσει όλα τα σχέδια κανονισμών για τα επιμέρους χρηματοδοτικά εργαλεία.
Για δύο από τα σχέδια κανονισμών, όπως απαιτείται, κατέθεσε ήδη γνώμες το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (ΕΕΣ) -δημοσιεύτηκαν την περασμένη Δευτέρα- και δεν είναι και τόσο κολακευτικές για τις προτάσεις της Κομισιόν και της προέδρου Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, που έχει ήδη κάνει… φέιγ βολάν τον μη εγκεκριμένο επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό, τάζοντας για παράδειγμα «προκαταβολή» 45 δισ. ευρώ στους γεωργούς και κτηνοτρόφους για να σταματήσουν να πυροβολούν τη συμφωνία ελεύθερων συναλλαγών με τις χώρες Mercosur.
Το ΕΕΣ φωτίζει τις πιο προβληματικές διαστάσεις του υπό διαμόρφωση Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ECF), μέρος του οποίου είναι και το πρόγραμμα «Horizon Europe». Συνολικά χρηματοδοτείται με 409 δισ. ευρώ, από τα οποία τα 175 δισ. πάνε στο «Horizon». Αντιστοιχούν περίπου στο 1/5 του συνολικού νέου προϋπολογισμού, αλλά το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο στη χρηματοδότηση της καινοτομίας είναι η στροφή στην πολεμική οικονομία, με 130 δισ. από τους πόρους του ECF να πηγαίνουν στην «ασφάλεια και την αμυντική βιομηχανία». Από τις παρατηρήσεις του ΕΕΣ για τους δύο κανονισμούς και τους κανόνες κατανομής των πόρων ξεχωρίζουμε τις παρακάτω:
● Οι επενδύσεις στην ανταγωνιστικότητα, την καινοτομία και την έρευνα αποτελούν στόχο όλων των ενωσιακών πολιτικών. Ομως, ούτε η ενωσιακή νομοθεσία ούτε οι προτάσεις για το ECF και το «Horizon» περιέχουν κοινό ορισμό της έννοιας της καινοτομίας (σ.σ. π.χ., είναι καινοτομία η επιστροφή στον πυρηνικό ανταγωνισμό;).
● Και οι δύο προτάσεις κανονισμού αναφέρονται στις διατομεακές προτεραιότητες της Ε.Ε., όμως ούτε η Επιτροπή ούτε τα κράτη-μέλη διαθέτουν συνολικά και αξιόπιστα στοιχεία για τη χρήση των κονδυλίων και την επίτευξη των σχετικών στόχων.
● Πώς θα εφαρμόζεται η αρχή της «αριστείας» που επικαλούνται οι δύο κανονισμοί;
● Η ενισχυμένη ευελιξία του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού (σ.σ. με την «εθνικοποίηση» των χρηματοδοτήσεων και τη δυνατότητα των κρατών-μελών να ανακατανέμουν κατά βούληση τα κονδύλια) μπορεί να έχει επιπτώσεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις.
● Πρέπει να καθιερωθούν ελάχιστες απαιτήσεις για την ανακύκλωση της χρηματοδότησης, δηλαδή την επαναχρησιμοποίησή της περισσότερες από μία φορές για εγγυήσεις, δάνεια και συμμετοχές.
● Το ΕΕΣ επισημαίνει κινδύνους ως προς τη συμμόρφωση, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ιχνηλασιμότητα των δαπανώμενων κονδυλίων. Η έρευνα αποτελεί τομέα δαπανών υψηλού κινδύνου, τα σφάλματα εδώ είναι συχνά και σημαντικά.
● Τα μέτρα απλούστευσης, όπως τα κατ’ αποκοπήν ποσά, μειώνουν μεν τον διοικητικό φόρτο, αλλά η χρήση τους απαιτεί σαφείς κανόνες.
● Το ΕΕΣ θα διαθέτει πλήρη δικαιώματα ελέγχου της διαχείρισης από την Κομισιόν, αλλά ζητά να διασφαλιστεί η δικαιοδοσία του στο πλαίσιο συμφωνιών με εντεταλμένες οντότητες, δικαιούχους και τρίτους.
Οι πρώτες παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου, ευγενικά και στρογγυλά διατυπωμένες, είναι ένα μικρό δείγμα για το τι θα ακολουθήσει όταν το μεγαλεπήβολο σχέδιο της Κομισιόν μπει στη βάσανο της διαπραγμάτευσης με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη. Και όχι σε έναν, αλλά σε πάνω από 15 κανονισμούς που θα διέπουν τη διαχείριση των 2 τρισ. ευρώ της περιόδου 2028-2034. Βεβαίως, η μονίμως απροετοίμαστη και αιφνιδιαζόμενη από τα παγκόσμια σοκ Ε.Ε. είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα αναγκαστεί να επινοήσει ένα «έξτρα χρηματοδοτικό εργαλείο» επιβίωσης, όπως έκανε με τη χρηματοπιστωτική κρίση, την κρίση χρέους, την πανδημία ή τον πόλεμο στην Ουκρανία.
