Με τις συνομιλίες αυτές εγκαινιάζουμε ένα «οδοιπορικό συνοχής» ή τον «γύρο των περιφερειών», με έναν μηνιαίο σταθμό σε κάθε μία από τις 13 της χώρας. Οι περιφέρειες της Ελλάδας, όπως και οι περιφέρειες των υπόλοιπων 26 χωρών της Ε.Ε., είναι οι βασικοί δίαυλοι διοχέτευσης των ευρωπαϊκών πόρων με διακηρυγμένο στόχο την ενίσχυση της οικονομικής, κοινωνικής και πολιτισμικής συνοχής. Γι’ αυτό, παράλληλα με την εβδομαδιαία σελίδα του Παρατηρητηρίου Συνοχής, στον μηνιαίο σταθμό μας σε κάθε περιφέρεια της χώρας θα εστιάσουμε στα πιο ζωτικά προβλήματά της και στις πιο ευάλωτες περιοχές της, όπως αυτή τη φορά εστιάζουμε στον Εβρο.
Χριστόδουλος Τοψίδης, περιφερειάρχης Αν. Μακεδονίας-Θράκης
Αυτό που επιβεβαιώσαμε από τη συζήτηση με τον περιφερειάρχη Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης (ΠΑΜΑΘ) Χρ. Τοψίδη είναι ότι το Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης, (ΕΣΠΑ 2021-2027) «τρέχει» στην περιφέρειά του με σχετικά καλούς ρυθμούς. Πρόκειται για το τρίτο υψηλότερο ποσό που κατανεμήθηκε στις 13 περιφέρειες της χώρας, μετά την Αττική και την Κεντρική Μακεδονία. Η ΠΑΜΑΘ είναι πρώτη περιφέρεια σε προσκλήσεις, πρώτη σε εντάξεις, δεύτερη σε συμβασιοποιήσεις και τρίτη σε πληρωμές.
«Το αρχικό ποσό ήταν 639 εκατ. ευρώ. Με την αναθεώρηση αυξήθηκε στα 740 εκατ. και πρόσφατα με τις νέες προϋποθέσεις συνοχής, καταθέσαμε στη γενική γραμματέα ΕΣΠΑ, Βασιλική Παντελοπούλου, νέα πρόταση αναθεώρησης για ποσό 845 εκατ. ευρώ. Εχουμε εξασφαλίσει την τεχνική έγκριση και περιμένουμε την προφορική επιβεβαίωση από τον αναπληρωτή υπ. Οικονομικών, Ν. Παπαθανάση», μας λέει ο κ. Τοψίδης.
Αλλά ακόμη κι αυτά δεν επαρκούν για την ΠΑΜΑΘ, που βίωσε τη μεγαλύτερη περιβαλλοντική καταστροφή στο δάσος της Δαδιάς, τις πλημμύρες, και στην οποία η μειονότητα των Ελλήνων μουσουλμάνων σε Κομοτηνή και Ξάνθη, καθώς και η συμβίωση με την αυτόνομη οντότητα των Αλεβιτών θέτουν πολύ υψηλά τον πήχη της διασφάλισης της ισόνομης και ισότιμης ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής όλων των πολιτών, σε μια περιοχή με διόλου κολακευτικό παρελθόν στο πεδίο αυτό.
«Η Αλεξανδρούπολη είναι πια ένας συνδυασμένος κόμβος μεταφορών, με αεροδρόμιο, σιδηρόδρομο, λιμάνι, αλλά για να μεταφέρουμε προϊόντα διαθέτουμε μόνο έναν οδικό άξονα που έχει περάσει στον παραχωρησιούχο κι έχει μεγάλο κόστος. Για να κατεβάσεις ένα φορτηγό στην Αθήνα, πρέπει να πληρώσεις 800-900 ευρώ για τη μεταφορά συν 300 ευρώ διόδια. Γι’ αυτό θέλουμε ένα μεταφορικό ισοδύναμο»
Οι αυξημένες ανάγκες της περιοχής οδήγησαν την περιφέρεια στην κατάθεση μιας πρόταση για τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού οικονομικής και κοινωνικής ενίσχυσης για τις περιφέρειες που συγκροτούν το διασυνοριακό τόξο της Ενωμένης Ευρώπης. Αυτό πρότεινε ο περιφερειάρχης Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης στον επίτροπο Περιφερειακής Πολιτικής της Ε.Ε., Ραφαέλε Φίτο. Η πρόταση αφορά την αύξηση των πόρων που διατίθενται για την κοινωνική συνοχή σε περιφέρειες που συγκροτούν το διασυνοριακό τόξο, το οποίο ξεκινά από τη Φινλανδία και φτάνει έως τη Θράκη και την Κύπρο, δηλαδή στην κατάληξη των ανατολικών και νότιων συνόρων της Ε.Ε.
Η πρόταση της ΠΑΜΑΘ παρουσιάστηκε στον αρμόδιο επίτροπο κατά τη διάρκεια της συνάντησης που έγινε στις 16 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες. Η ιδέα του διασυνοριακού τόξου προέκυψε από τη χρηματοδοτική ενίσχυση που έχει προβλεφθεί στο διασυνοριακό τόξο Πολωνίας-Ουκρανίας αλλά και από αντίστοιχα προγράμματα της Αδριατικής.
Ομως, η ενίσχυση της διασυνοριακότητας δεν είναι, απλώς, μια ιδέα ή μια αντιγραφή άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Πατάει πάνω στις ανάγκες μιας από τις πιο ευαίσθητες, ιστορικά και οικονομικά, δοκιμαζόμενες περιφέρειες της χώρας, όπως είχαμε τη δυνατότητα να διαπιστώσουμε ιδίοις όμμασι.
«Το πρώτο βασικό είναι οι υποδομές. Χωρίς αυτές δεν μπορείς να φέρεις επιχειρηματικότητα», λέει ο Χ. Τοψίδης, ο οποίος, προερχόμενος από τον επιχειρηματικό τομέα, είναι και πρόεδρος του Επιμελητηρίου. «Αλλά για να μπορέσουν να μείνουν οι μεγάλες επιχειρήσεις και να διεκδικήσουμε και μια μεγάλη επένδυση πρέπει να εξασφαλίσουμε επιδότηση μεταφορικού ισοδύναμου, όπως γίνεται με τα νησιά.
»Το θέσαμε και στον επίτροπο Μεταφορών κ. Τζιτζικώστα. Γιατί έχουμε το εξής μειονέκτημα: Παρότι είμαστε ένας συνδυασμένος κόμβος μεταφορών, δηλαδή η Αλεξανδρούπολη έχει αεροδρόμιο, σιδηρόδρομο και οδικό δίκτυο, ο σιδηρόδρομος είναι μέσα στο λιμάνι, η Εγνατία είναι μέσα στο λιμάνι, για να μεταφέρουμε προϊόντα στην Ευρώπη διαθέτουμε μόνο έναν οδικό άξονα. Διότι δεν έχουμε εμπορική αμαξοστοιχία. Είχαμε και σταμάτησε το 2008. Εν ολίγοις, δεν υπάρχει δυνατότητα να κάνουμε φόρτωση δύο παλέτες. Δεν υπάρχει cargo αεροπορικό. Τα πάντα περνούν μέσα από το οδικό δίκτυο το οποίο έχει περάσει στον παραχωρησιούχο κι έχει μεγάλο κόστος. Δηλαδή για να κατεβάσεις ένα φορτηγό στην Αθήνα, πρέπει να πληρώσεις 800-900 ευρώ για τη μεταφορά συν 300 ευρώ διόδια. Το κόστος είναι δυσβάσταχτο. Γι’ αυτό θέλουμε ένα μεταφορικό ισοδύναμο στο πλαίσιο αυτού που ισχύει εδώ και μια πενταετία στα νησιά».
«Για τον Εβρο συνοχή σημαίνει υποδομές και μεταφορές»
Μανώλης Χατζηπαναγιώτου, επιχειρηματίας, «Ευρωθήραμα»
«Η αλήθεια είναι ότι πουλάμε φτηνά και αγοράζουμε ακριβά. Και γι’ αυτό φταίει το μεταφορικό πρόβλημα», μας είπε ο Μανώλης Χατζηπαναγιώτου, ο οποίος, αξιοποιώντας ευρωπαϊκά προγράμματα (Leader 2) και με πολλή δουλειά, το 1995 δημιούργησε με τη σύζυγό του, Ελένη, μια μοναδική καθετοποιημένη μονάδα αγροτουρισμού στη Θράκη: το Ευρωθήραμα. Επιβεβαιώνοντας από τη σκοπιά του επιχειρηματία το πρόβλημα που μας περιέγραψε και ο περιφερειάρχης, ο κ. Χατζηπαναγιώτου μάς λέει:
«Δεν μπορεί να παίρνεις εσύ το πετρέλαιο 1,50 ευρώ κι εγώ να το παίρνω 1,80. Γιατί ανάλογα με την απόσταση ανεβαίνει και η τιμή του. Αυτό τι σημαίνει; Σημαίνει ότι το καλαμπόκι για να φτάσει στο λιμάνι του Πειραιά κοστίζει περισσότερο από το γαλλικό. Γιατί έχει τα μισά μεταφορικά. Είμαστε κόμβος, αλλά δεν αξιοποιούμε το πλεονέκτημά μας.
»Κάποτε κάθε περιοχή είχε και κάτι. Πήγαινες στη Βέροια, είχε τα ροδάκινα, η Καστοριά είχε τις γούνες, η Δράμα το φασόν, εδώ είχαμε το καλαμπόκι, το 50% έβγαινε στην Ορεστιάδα, τα είχαμε και το τεύτλο και ξαφνικά εξαφανίστηκαν από την ελληνική περιφέρεια. Τι έχει πια ο Εβρος; Εχει μια Αλεξανδρούπολη. Ο υπόλοιπος νομός είναι τελειωμένος. H περιοχή δεν έχει υποδομές», υπογραμμίζει με απογοήτευση ο κ. Χατζηπαναγιώτου και συνεχίζει:
«Εχω μια ωραία μονάδα με 12 εργαζόμενους. Με παίρνει ο άλλος τηλέφωνο, με ρωτά πώς θα ‘ρθει. Τον ρωτώ: “Εχεις αυτοκίνητο; Αν έχεις αυτοκίνητο καλώς, συγκοινωνία δεν έχει”. Ναι, αλλά εγώ έχω τον ίδιο φόρο και τον ίδιο ανταγωνισμό με αυτόν που είναι στην Αλεξανδρούπολη που έχει την Εγνατία του, που έχει το αεροδρόμιο. Το λιμάνι του. Και είμαι και στον ίδιο νομό»
«Η Εγνατία έμεινε στους Κήπους. Και μόνο αυτό τα λέει όλα. Δεν υπάρχει τρένο. Είχαμε 10 δρομολόγια μέχρι το 2008. Τώρα, ούτε ένα. Υπάρχει ΚΤΕΛ, αλλά δεν μπορεί να καλύψει τους οικισμούς, γιατί δεν το συμφέρει. Μια περιοχή που δεν έχει πρόσβαση, παύει να είναι περιοχή. Κι ας έχουμε το προτέρημα που μας δίνουν τα σύνορα. Σε 15 χλμ. 3 διόδους, δεν το βρίσκεις εύκολα. 1.000 χλμ. απέχω από την Aθήνα. Αλλά στην ίδια ακτίνα έχω άλλες 7 ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πιο κοντά από τη δική μου πρωτεύουσα. Περίπου 200 χλμ. απέχει η Κωνσταντινούπολη. Στα 150 χλμ. είναι η Βάρνα, η Φιλιππούπολη, με καλό δρόμο πάω στη μία ώρα, πολύ πιο εύκολα και γρήγορα από το να πάω στην Αλεξανδρούπολη που είναι η πρωτεύουσα του νομού μας».
● Πόσο επηρεάζει την επιχειρηματικότητα το μεταφορικό πρόβλημα;
Εχω μια ωραία μονάδα με 12 εργαζόμενους. Με παίρνει ο άλλος τηλέφωνο, με ρωτά πώς θα ‘ρθει. Τον ρωτώ: «Εχεις αυτοκίνητο; Αν έχεις αυτοκίνητο καλώς, συγκοινωνία δεν έχει». Ναι, αλλά εγώ έχω τον ίδιο φόρο και τον ίδιο ανταγωνισμό με αυτόν που είναι στην Αλεξανδρούπολη που έχει την Εγνατία του, που έχει το αεροδρόμιο. Το λιμάνι του. Και είμαι και στον ίδιο νομό.
● Αρα υπόκεισαι σε φορολογικό ντάμπινγκ με τους ίδιους τους συμπατριώτες σου.
Τη δεκαετία του ’90, είχαμε και τρένα και υποδομές. Γι’ αυτό είχαμε και κόσμο. Χωρίς αυτά ερημώνουν τα χωριά. Παίρνει ο άλλος τα παιδιά του. Πηγαίνει στην Ορεστιάδα και την Αλεξανδρούπολη. Φτάσαμε στο σημείο πέρυσι, στα δύο σχολεία, στις δύο δημοτικές ενότητες που ήμουν αντιδήμαρχος, Τριγώνου και Κυπρίνου, σε 25 χωριά να μην έχω ούτε ένα παιδί στην Α’ τάξη Δημοτικού.
• Εσείς παρ’ όλα αυτά, αν κρίνω από τη μονάδα σας, είχατε τη δυνατότητα και μπήκατε σε ένα πρόγραμμα…
Εγώ μπήκα στο Leader. Πριν από 30 χρόνια, οι μόνοι που πίστευαν σε αυτό ήμασταν εγώ και η γυναίκα μου. Δεν το πίστευε κανείς ότι θα κάνω εδώ τους ξενώνες, θα φτιάξω εστιατόριο και θα έρχονται να μένουν. Τελικά από δουλειά έχουμε πάρα πολλή. Ανθρώπους για εργασία δεν έχουμε. Μέχρι πέρσι ψάχναμε κανέναν Βούλγαρο να τον πάρουμε για δουλειά. Τώρα έρχεται ο Βούλγαρος να μας πάρει τον κόσμο που έχουμε για δουλειά. Δεν βρίσκουμε άνθρωπο για δουλειά. Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα. Μπορεί να θέλει κάποιος να φτιάξει ένα εργοστάσιο, αλλά πού θα βρει κόσμο να δουλέψει; Ολοι μας ψάχνουμε και δεν μπορούμε να βρούμε.
● Υποτίθεται ότι υπάρχουν κονδύλια από τα περιφερειακά ταμεία, προγράμματα που δίνουν επιδοτήσεις, κίνητρα.
Μα αυτά δεν πάνε στα χωριά. Εάν εσείς ήσασταν επιχειρηματίας, πού θα επενδύατε, εδώ ή σε ένα αστικό κέντρο; Εμείς από την πρωτεύουσα του νομού μας απέχουμε 170 χιλιόμετρα. Aπό όλους τους δημοτικούς συμβούλους που είμαστε σήμερα στην Ορεστιάδα, ο μόνος που μένει σε χωριό είμαι εγώ. Και μιλάμε για 48 χωριά. Τεράστια έκταση. Πες μου, αυτό που βλέπεις μπροστά σου πόσο μπορείς να το υποστηρίξεις; Πόσο μπορείς να στηρίξεις την τρίτη ηλικία που την άφησαν μόνη της;
● Τι πρέπει να γίνει;
Πρέπει να σκύψουμε στην περιφέρεια, να δούμε κάθε μία χωριστά. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι βγάζουν μια νομοθεσία στην Αθήνα και την εφαρμόζουν παντού. Τι γίνεται εδώ στην περιοχή του βόρειου Εβρου; Δεν έχουμε κόσμο. Εχουν κλείσει τα σχολεία. Γιατί κλείνουν τα σχολεία; Γιατί η εκπαίδευση έχει έναν αριθμό σκληρό και λέει ότι για τόσα παιδιά, θα έχουμε τριθέσιο ή τετραθέσιο κ.λπ. Οχι, ρε φίλε, δεν θα το κάνεις έτσι. Γιατί εδώ έχουμε στρατό, έχουμε ΣΟΑ, τη μια χρονιά μπορεί να έχουμε 10 παιδιά, την άλλη ένα παιδί. Εάν όμως τη μια χρονιά που έχουμε ένα παιδί υποβαθμίσεις τα σχολεία, την άλλη που θα είναι 10, δεν θα τα φέρει κι ο άλλος. Φοβάμαι ότι ο περιφερειάρχης δεν πρόκειται να πάρει λεφτά γιατί η χώρα έχει επενδύσει σε κονδύλια για την Ιόνια οδό, την Εγνατία, τις εθνικές οδούς και σε όλη τη χώρα άφησαν τους περιφερειακούς δρόμους στα χάλια τους. Επί 30 χρόνια δεν έδωσαν λεφτά για περιφερειακό δρόμο.
● Οι γείτονες έχουν καλύτερες μεταφορικές συνδέσεις;
Οι Βούλγαροι έκαναν τον οδικό άξονα. Αυτόν που βλέπεις απέναντι, που ενώνει Ανατολή με Δύση. Φεύγει από πάνω, πάει Ρουμανία και φτάνει Κωνσταντινούπολη. Είχαμε συμφωνία να τον ενώσουμε, αλλά το αφήσαμε στους Κήπους. Κάποτε στη Βουλγαρία δεν τολμούσες να αφήσεις το αυτοκίνητο γιατί σου έπαιρναν τον υαλοκαθαριστήρα, ενώ σήμερα αυτοί έχουν τεράστια υποδομή. Aπό εδώ, σε 15 λεπτά έχεις πρόσβαση σε τρία σημεία, δύο προς τη Βουλγαρία, το Σβίλενγκραντ και το Ιβαΐλογκραντ, που δεν έχουν ούτε αστυνομικό, και ένα από Καστανιές προς Τουρκία. Η Αδριανούπολη σήμερα έχει το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της Τουρκίας. Το Σβίλενγκραντ, το έκαναν το Λας Βέγκας της Βουλγαρίας. Εκμεταλλεύτηκαν ότι απαγορεύτηκε ο τζόγος στην Τουρκία, άνοιξαν τεράστια καζίνα. Οταν ήμουν δήμαρχος ερχόταν ο δήμαρχος του Σβίλενγκραντ με το ποδήλατο και μου έλεγε: «Γιατί δεν έρχεσαι;». Κι απαντούσα: «Πού να έρθω, όλο ντούπκες (τρύπες) έχετε». Επειτα από λίγα χρόνια, όταν με ξαναρώτησε «γιατί δεν έρχεσαι;» του απαντούσα ότι ντρέπομαι. «Γιατί ντρέπεσαι;». «Γιατί έκανες μια πόλη κούκλα!». Η συνοχή εξαρτάται από τις υποδομές και τις μεταφορές. Κι αυτά ευθύνονται και για το δημογραφικό της περιοχής.
Εχω ζήσει πολλές διακομματικές για τον Εβρο. Θυμάμαι την Τσουδερού και τη διακομματική επί ΠΑΣΟΚ για πώς θα αναπτύξουμε τον νομό. Πέρασε ο καιρός, δεν έγινε τίποτε. Με την Μπακογιάννη το ίδιο. Πάνε 10 χρόνια. Ερχεται και ο Κυριάκος Μητσοτάκης με 17 υπουργούς. Το ονομάσαμε «Εβρος μετά». Κάναμε άλλη μία επιτροπή με πρόεδρο τον Τριαντόπουλος. Μόνο εξαγγελίες και σύσκεψη στη σύσκεψη.
● Αρα εσείς όταν ακούτε για δημογραφική πολιτική γελάτε.
Γελάμε. Γιατί οι περιοχές είναι διαφορετικές, δεν είναι ίδιες.
● Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
