H οικονομία καθορίζεται από τις προσδοκίες, λέει ένα νεοφιλελεύθερο δόγμα, επομένως πρέπει να κρατάμε τις προσδοκίες ψηλά – και σε κάθε περίπτωση να μην τις βαρύνουμε με περιττούς «ρεαλισμούς». Με βάση αυτό το δόγμα καταρτίζονται εκθέσεις διεθνών οργανισμών, κι ακόμα περισσότερο κρατικοί προϋπολογισμοί. Το «μοιράστε αισιοδοξία στον λαό» θα είναι, απ’ ό,τι φαίνεται, η βάση κατάρτισης και του νέου κρατικού προϋπολογισμού για το 2026, όπως προδιαγράφεται από το προσχέδιο προϋπολογισμού που κατατέθηκε χθες στη Βουλή.
Ο ρυθμός ανάπτυξης θα αυξηθεί σε 2,4%, ο πληθωρισμός θα πέσει στο 2,2%, ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου θα αυξηθεί κατά 10,2% (από 5,7% το 2025) και φυσικά θα έχουμε ξανά δημοσιονομικούς θριάμβους: νέα μεγάλη αύξηση στα φορολογικά έσοδα και πρωτογενές πλεόνασμα 3,6% το 2025 και 2,8% το 2026.
Υπάρχει στο προσχέδιο και μια άσκηση ρεαλισμού, αλλά με τη μορφή… υστερόγραφου στο πρώτο κεφάλαιο, που δεν επηρεάζει το βασικό, αισιόδοξο σενάριο:
«Οι κυριότεροι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι για τη διαμόρφωση του ρυθμού ανάπτυξης το 2025 και το 2026 συνοψίζονται σε όξυνση των γεωπολιτικών αναταραχών, σε πιθανή παρέκκλιση από τη δασμολογική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ε.Ε. (ή άλλη αποσταθεροποίηση των όρων του διεθνούς εμπορίου), σε μεγαλύτερη του αναμενόμενου επίπτωση των δασμών στην παγκόσμια και την ευρωπαϊκή οικονομία, σε εντονότερη εκδήλωση των φαινομένων κλιματικής αλλαγής και στην περίπτωση καθυστέρησης της πραγματοποίησης προγραμματιζόμενων επενδύσεων. Παράλληλα, η ανατίμηση του ευρώ ενέχει κινδύνους για το εξωτερικό ισοζύγιο και την ανταγωνιστικότητα στην ευρωζώνη, ενώ η εφαρμογή συσταλτικής δημοσιονομικής πολιτικής σε μεγάλες οικονομίες της Ε.Ε. ενδέχεται να επιδράσει αρνητικά στην εξωτερική ζήτηση».
Πόσο ρεαλιστικό άραγε είναι να μη συμβεί τίποτε από όλα αυτά, περισσότερα από ένα απ’ όλα αυτά ή και όλα σε κάποιο βαθμό; Και ποια αξιοπιστία θα έχουν τότε οι προβλέψεις του προσχεδίου;
Και πόσο ρεαλιστικό είναι να αυξηθεί το ΑΕΠ σε ποσοστό μεγαλύτερο το 2026 σε σχέση με το 2025, όταν το ίδιο το προσχέδιο προβλέπει μείωση τόσο της ιδιωτικής όσο και της δημόσιας κατανάλωσης; Την τιμή αυτής της πρόβλεψης σώζει κατά κάποιον τρόπο μια άλλη: ότι το ποσοστό του ακαθάριστου σχηματισμού παγίου κεφαλαίου θα αυξηθεί κατά 79% σε σχέση με φέτος (από 5,7% το 2025, 10,2% το 2026).
Στη βάση της αισιοδοξίας βρίσκεται η εκτίμηση ότι το 2026 θα κορυφωθούν τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης. Ομως, το 2026 θα είναι ωφέλιμοι μόλις 8 μήνες, αφού λήγει στις 31 Αυγούστου 2026, ενώ και το 2025 προαλειφόταν ως έτος (και μάλιστα… ολόκληρο) κορύφωσης των επενδύσεων με τους χρηματοδοτικούς πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Είναι κοινό μυστικό πλέον ότι η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου είναι απελπιστικά πίσω και ότι θα χαθεί σημαντικό ποσοστό αυτών των πόρων, αλλά η αισιοδοξία είναι το «καύσιμο» της οικονομίας…
Οσον αφορά τις προβλέψεις δημοσιονομικού χαρακτήρα, εξηγήσαμε στο σχετικό άρθρο του χθεσινού μας φύλλου1 ότι η κυβέρνηση αστοχεί συστηματικά στις προβλέψεις της για τα φορολογικά έσοδα, τις δαπάνες και το πρωτογενές πλεόνασμα, σε τέτοιο ανεπίτρεπτο βαθμό ώστε να μην είναι πειστικό ότι πρόκειται για απλή αστοχία. Στην πραγματικότητα, έχει μια τακτική χειρισμού των δημοσιονομικών μεγεθών που ισοδυναμεί με εγκατάσταση κρυφού μηχανισμού λιτότητας για την παραγωγή υπερ-πλεονασμάτων που καταλήγουν στη μείωση του χρέους. Είναι επίσης ένας μηχανισμός κατασκευής θετικών «εκπλήξεων» για τις αγορές, μέσω της υποτίμησης των εκτιμήσεων και στόχων.
Τέλος, υπάρχει και μια μεγάλη αποσιώπηση στο προσχέδιο: το ειδικό βάρος των στρατιωτικών δαπανών, που στα επόμενα χρόνια πρόκειται να αποτελέσουν τον βασικό μοχλό εντεινόμενης λιτότητας στις κοινωνικού χαρακτήρα δαπάνες.
