Επιδόματα μετά… θάνατον

Η παταγώδης αποτυχία στην αμεσότητα και την αποτελεσματικότητα της κοινωνικής προστασίας των ΑμεΑ αποδεικνύει με οδυνηρό τρόπο ότι η αξία της ζωής μετριέται, και μάλιστα με άνισο τρόπο, στην Ελλάδα του 21ου αιώνα. Ανάπηρα άτομα δεν ρίχνονται πια στον «Καιάδα» αλλά η ωμή αδιαφορία των κυβερνήσεων της τελευταίας δεκαετίας να μεριμνήσουν για τις τεράστιες καθυστερήσεις στη χορήγηση επιδομάτων από τα Κέντρα Πιστοποίησης Αναπηρίας έχει προκαλέσει το φαινόμενο ο θάνατος να έρθει… πριν από την πενιχρή οικονομική ενίσχυση.

Απεγνωσμένοι ανάπηροι και φορείς έχουν αναδείξει μάταια τη γραφειοκρατική ταλαιπωρία και την τραγική υπολειτουργία της δομής του e-ΕΦΚΑ, που τους αναγκάζει να επιβιώνουν σε συνθήκες ανέχειας λόγω του δυσανάλογα υψηλού κόστους ζωής και των χαμηλών εισοδημάτων, σε όσες περιπτώσεις υπάρχουν. Καταγγελίες αφορούν ακόμα και άτομα με 85% και 95% αναπηρία, ενώ άλλες κάνουν λόγο για αναμονή μηνών για εξέταση και ακόμα κι ενός έτους για τη χορήγηση. «Βροχή» συνεχίζουν να πέφτουν οι αναφορές και στον Συνήγορο του Πολίτη, που εστιάζει πια και στην ανάγκη απόδοσης ποσών των επιδομάτων σε κληρονόμους των αρχικών δικαιούχων. Πέθαναν πριν ή μετά την εξέτασή τους από υγειονομική επιτροπή.

«Η χρονική διάρκεια για την ολοκλήρωση της απαιτούμενης διοικητικής διαδικασίας για την έκδοση γνωμάτευσης υγειονομικής επιτροπής είναι συνήθως πολύμηνη, καθώς λόγω της ηλικίας και της κατάστασης υγείας των αναφερόμενων πολιτών είναι απαραίτητη σε πολλές περιπτώσεις η διενέργεια εξέτασης κατ’ οίκον ή η εξέταση από περισσότερες από μία επιτροπές λόγω πολυαναπηρίας» σημειώνει, μεταξύ άλλων ο ΣτΠ.

Φωνή βοώντος

Εχει θίξει το ζήτημα των καθυστερήσεων από το 2013 επιβεβαιώνοντας οργανώσεις ΑμεΑ για την επιδείνωση, αντί για τη βελτίωση, των προβλημάτων από την έναρξη των ΚΕΠΑ το 2011. Και σήμερα κρίνει ότι οι διαμεσολαβητικές ενέργειες της Αρχής «δεν έχουν τύχει ανταπόκρισης μέχρι στιγμής», παρότι έχει προτείνει από το 2024, με τις οικογένειες σοβαρά αναπήρων να προσβλέπουν με αγωνία στις παροχές, ώστε να καλύψουν μέρος των οικονομικών αναγκών των συγγενών τους, γιατί «δεν παρέχεται ακόμα από την Πολιτεία συνεκτικό πλαίσιο υπηρεσιών που αρμόζουν για την υποστήριξή τους, όπως σταθερές υπηρεσίες προσωπικού βοηθού, ιατρικές, νοσηλευτικές και λοιπές υπηρεσίες κατ’ οίκον κ.λπ.».

Σε χθεσινή ανακοίνωση με την περίληψη της διαμεσολάβησής του ο Συνήγορος τονίζει πως είχε προτείνει από τον Οκτώβρη του 2023 στον ΕΦΚΑ την επανεξέταση της διαδικασίας που ακολουθείται και την τροποποίηση των οδηγιών για την αναγνώριση του σχετικού δικαιώματος των κληρονόμων στα οφειλόμενα ποσά, ειδικά του παραπληγικού επιδόματος.

Στο εν λόγω έγγραφο η Αρχή διαπιστώνει πως στις περιπτώσεις που ο θανών δεν έχει υποβάλει αίτηση για την παροχή σύνταξης ή επιδόματος, γιατί βρισκόταν στο στάδιο αναμονής για την έκδοση της γνωμάτευσης της υγειονομικής επιτροπής είτε μετά την έκδοση αυτής και εντός του διαστήματος των τεσσάρων μηνών ή και μετά την παρέλευση αυτού, τυχόν αξιώσεις των κληρονόμων θεωρούνται άνευ αντικειμένου «λόγω μη αναγνωρισμένου με διοικητική πράξη (απόφαση) δικαιώματος».

Το 2024 η Αρχή απευθύνθηκε στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης με αφορμή σχετική αναφορά πολίτη και στο υπουργείο Εσωτερικών, καθώς τα προβλήματα που παρατηρούνται αφορούν και την αποτύπωση της διαδικασίας στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών.

Τι υποστηρίζει ο ΣτΠ

Ο Συνήγορος επισημαίνει ότι οι διατάξεις του Ν.4961/2022 για τη λειτουργία της Εθνικής Πύλης Αναπηρίας ανακοινώθηκαν στο πλαίσιο του Εθνικού Σχέδιου Δράσης για τα άτομα με αναπηρία και της προαγωγής των δικαιωμάτων των ατόμων προβλέποντας (άρθρο 102) ότι «κάθε αίτημα για συνταξιοδοτικές, επιδοματικές, κοινωνικές και οικονομικές παροχές ή κοινωνικές υπηρεσίες που προβλέπονται από τη νομοθεσία για άτομα με αναπηρία εξετάζεται μόνο μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας πιστοποίησης της αναπηρίας».

Ο ΣτΠ υποστηρίζει ότι η εισαγωγή της ηλεκτρονικής διαδικασίας χορήγησης παροχών αναπηρίας μέσω της εφαρμογής της πλατφόρμας της Εθνικής Πύλης αλλά και το θεσμικό πλαίσιο όπως διαμορφώθηκε (άρθρο 103), βάσει του οποίου προηγείται η πιστοποίηση της αναπηρίας από επιτροπή και έπεται η αίτηση στον φορέα χορήγησης, αφήνουν ρυθμιστικό κενό στην περίπτωση που ο εν δυνάμει ωφελούμενος αποβιώσει.

«Η ρύθμιση του ζητήματος με βάση τις γενικές διατάξεις περί έναρξης του δικαιώματος συνταξιοδότησης λόγω αναπηρίας από κοινή νόσο από αιτήσεως και επέλευσης του κληρονόμου στο δικαίωμα του κληρονομούμενου μόνο εφόσον υφίσταται σε εκκρεμότητα αίτηση του ιδίου του θανόντος, δεν οδηγεί στην κάλυψη των πραγματικών αναγκών των δικαιούχων και των οικογενειών τους και άρα είναι ανεπαρκής» διαπιστώνει η Αρχή για να προσθέσει χαρακτηριστικά τα εξής:

«Αλλωστε, η εισαγωγή της ηλεκτρονικής διαδικασίας μέσω της Εθνικής Πύλης Αναπηρίας στόχο έχει τη βελτίωση στην ποιότητα ζωής των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους με την υλοποίηση απλούστερης και διαφανούς διοικητικής διαδικασίας, χωρίς να χρειάζεται η αυτοπρόσωπη παρουσία τους στις αρμόδιες υπηρεσίες επανειλημμένως για την έκδοση παραπεμπτικού και την κατάθεση αιτήσεων, στόχοι που δεν εξυπηρετούνται αν η νέα ηλεκτρονική διαδικασία έχει ως αποτέλεσμα την απώλεια ποσών οικονομικής ενίσχυσης».