«H Κεντροδεξιά κέρδισε τις εκλογές και θα κυβερνήσει», δήλωσε χθες η νικήτρια των ιταλικών εκλογών και υποψήφια πρωθυπουργός της χώρας Τζόρτζια Μελόνι (το πόσο «ακρο-» ή «κεντρο-» δεξιά, είναι άλλη συζήτηση). Γιατί όμως χρειάστηκε να δηλώσει το αυτονόητο; Η απάντηση στο ερώτημα βρίσκεται στις τρομακτικές πιέσεις που δέχεται η Ιταλία, αφενός από τις ευρωπαϊκές αρχές και αφετέρου από τις αγορές ομολόγων.
Η άκομψη, τις παραμονές των εκλογών, παρέμβαση της προέδρου της Κομισιόν στην ιταλική προεκλογική σκηνή δεν ήταν αστόχαστη αλλά συνειδητή – έστειλε το μήνυμα στη Μελόνι, ως μελλοντικής κυβερνήτριας της Ιταλίας, ότι δεν έχει «λυμένα χέρια» για να κυβερνήσει όπως επιθυμεί. Οι αγορές ομολόγων έστειλαν όλες τις προηγούμενες μέρες το δικό τους μήνυμα ωμής δύναμης: αν δεν «συμμορφωθείτε προς τα υποδείξεις», θα έχετε να αντιμετωπίσετε κρίση χρέους… Και με λίγα λόγια, «φτιάξτε ό,τι κυβέρνηση θέλετε, αρκεί να συνεχίσει να κυβερνά… ο Ντράγκι»!
Τις πρώτες χθεσινές ώρες στις αγορές συνεχίστηκε η «βουτιά» στις αγορές και στα ευρωπαϊκά ομόλογα. Η απόδοση του ιταλικού δεκαετούς κρατικού ομολόγου ξεπέρασε το 5% –μαζί με το ελληνικό– ενώ η ισοτιμία του ευρώ με το δολάριο κινούνταν για να διαρρήξει τα επίπεδα του 0,95. Την κατάσταση έσωσε –προσωρινά– η… Τράπεζα της Αγγλίας (BoE), η οποία πραγματοποιώντας μεγαλοπρεπή «κωλοτούμπα» ανακοίνωσε την –προσωρινή;– αναστολή του προγράμματος σύσφιγξης που είχε εξαγγείλει και την επάνοδο σε πρόγραμμα νομισματικής «χαλάρωσης», με αγορές μακροπρόθεσμης διάρκειας κρατικών ομολόγων.
Με την είδηση αυτή οι αγορές σταμάτησαν το «ράλι» και έκαναν το δικό τους βήμα πίσω, αλλά «με το όπλο παρά πόδα»… Θα χρειαστεί να μιλήσει το «μεγάλο αφεντικό», η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), για να αλλάξουν ουσιαστικά τα πράγματα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Για την ΕΚΤ, όμως, είναι πολύ πιο δύσκολο να ακυρώσει την εξαγγελθείσα πολιτική της. Ενας λόγος παραπάνω που το μπρα ντε φερ με την υπό σχηματισμό νέα ιταλική κυβέρνηση συνεχίζεται και θα συνεχιστεί…
Μετά τη Βρετανία, η Ιταλία;
Η ΕΚΤ έχει δεσμευτεί ότι θα ακολουθήσει την πολιτική εμπροσθοβαρούς και «επιθετικής» αύξησης των επιτοκίων, ενώ αποτελεί πλέον κοινή πεποίθηση ότι η ευρωζώνη θα πέσει σε ύφεση από τα τέλη του 2022. Η ΕΚΤ δεν μπορεί να αγνοήσει την επιθετική αύξηση των επιτοκίων από την αμερικανική κεντρική τράπεζα (FED) και είναι υποχρεωμένη να υποστηρίξει την ισοτιμία του ευρώ απέναντι στο δολάριο. Αν, ακολουθώντας την BoE, αναιρούσε τις εξαγγελίες της, μπορεί βραχυπρόθεσμα να υποχωρούσε η παλίρροια στις αγορές ομολόγων, αλλά θα έχανε τα στηρίγματά του το ευρώ και θα εμπεδωνόταν σύντομα η αίσθηση ότι ο πληθωρισμός είναι εκτός οποιουδήποτε ελέγχου.
Εκτός αυτού, το debate των ευρωπαϊκών αρχών με τη νέα, ακροδεξιά κυβέρνηση της Ιταλίας είναι κρίσιμης σημασίας για τις ευρωπαϊκές εξελίξεις. Αν οι ευρωπαϊκές αρχές δεν καταφέρουν να «πειθαρχήσουν» τη νέα ιταλική κυβέρνηση, αυτό θα λειτουργήσει σαν θρυαλλίδα αποσύνθεσης του europroject. Η Ιταλία όμως είναι «πολύ μεγάλη για να πέσει» αλλά και πολύ μεγάλη για να πειθαρχηθεί με τον τρόπο που έγινε με την Ελλάδα το 2015.
Η ΕΚΤ βρίσκεται, έτσι, μπροστά σε έναν δυσεπίλυτο γρίφο.
Ενεργοποίηση του ΤΡΙ για Ιταλία – Ελλάδα;
Αν δεν υπήρχε η χθεσινή αναγκαστική αλλαγή πλεύσης από την BoE, οι αγορές θα υποχρέωναν την ΕΚΤ να ενεργοποιήσει σύντομα το «εργαλείο» στήριξης των ομολόγων του ευρωπαϊκού Νότου (TPI) σχεδόν ταυτόχρονα ή λίγο διάστημα μετά τη συγκρότηση της νέας ιταλικής κυβέρνησης! Και ως γνωστόν, το TPI συνδέεται με «αιρεσιμότητες», δηλαδή με μνημονιακού τύπου δεσμεύσεις… Αν επρόκειτο μόνο για την Ελλάδα (όπως το 2015), θα το έκαναν «ευχαρίστως» για να επιβάλουν το πρόγραμμα της Κομισιόν, αλλά με την Ιταλία δεν είναι καθόλου εύκολο – λόγω μεγέθους και «ιδιαιτερότητας» της νέας κυβέρνησης…
Το ζήτημα είναι ότι ο κόμπος φτάνει στο χτένι σε μια δύσκολη στιγμή για την ευρωζώνη συνολικά, με έναν εφιαλτικό συνδυασμό απειλών (αύξηση επιτοκίων + ύφεση, ενεργειακή κρίση, μεγάλη πίεση στην ίδια τη Γερμανία), με ακροδεξιά κυβέρνηση στην Ιταλία και με το ζήτημα της σχέσης Ιταλίας – ευρωζώνης να εκκρεμεί στον ιταλικό δημόσιο διάλογο – σε αντίθεση με την Ελλάδα, που «λύθηκε» διά πυρός και σιδήρου το 2015…
