Νέο «μνημόνιο» με φύλλο συκής την ανάπτυξη

Υπάρχουν δύο τρόποι για να αξιολογηθεί ο προϋπολογισμός. Ο ένας είναι να αξιολογήσουμε τις μεταβολές των μεγεθών που προβλέπονται σε σχέση με το προηγούμενο έτος, εν προκειμένω τις μεταβολές των μεγεθών από το 2021 στο 2022.

Ο άλλος είναι να ενταχθεί μια τέτοια αξιολόγηση στον μεσοπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα. Αυτή η δεύτερη μέθοδος θα σήμαινε να δούμε την εξέλιξη των βασικών μεγεθών στη διάρκεια των χρόνων από το 2019 μέχρι και το 2024, καθώς το 2019 είναι έτος αναφοράς στα δεδομένα πριν από την κρίση, το 2023 έχει προαναγγελθεί ως έτος επιστροφής στον νέο «ενάρετο» δημοσιονομικό κύκλο των πρωτογενών πλεονασμάτων και το 2024 θα είναι έτος πλήρους προσαρμογής στα δεδομένα του νέου Συμφώνου Σταθερότητας. Από αυτή την άποψη, ο προϋπολογισμός του 2022 αποτελεί απλώς ενδιάμεσο βήμα επιστροφής σε ένα ύψος πρωτογενών πλεονασμάτων που ακόμη είναι… άγνωστο και που μπορεί να κρύβει μεγάλες αρνητικές εκπλήξεις.

Καθώς η συζήτηση για τον επαναπροσδιορισμό του Συμφώνου Σταθερότητας θα εκκρεμεί πιθανότατα όλο το 2022, κανένας στην ελληνική κυβέρνηση δεν εύχεται να λήξει αυτή η εκκρεμότητα σύντομα… Ο λόγος; Η μόνη επίσημη πρόταση που υπάρχει στο τραπέζι, αυτή του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, θα σήμαινε για την Ελλάδα όχι μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων στην περιοχή του 2 – 2,5% του ΑΕΠ, αλλά αύξηση σε θηριώδη επίπεδα (μέχρι και το… 7% του ΑΕΠ, βλέπε «Εφ.Συν.» 30-31/10/2021, «Κοστούμι λιτότητας ξαναράβουν οι δανειστές»). Το σίγουρο είναι ότι επιστρέφουμε ταχύτατα και διά ροπάλου στη μνημονιακή επαναρρύθμιση των δημόσιων οικονομικών.

Το «άλμα» από το 2021 στο 2023

Ο προϋπολογισμός του 2022 έχει την… τιμή να πραγματοποιεί το μεγαλύτερο «άλμα προς τα μπρος» στο μεγάλο πρότζεκτ της μνημονιακής επαναρρύθμισης των δημόσιων οικονομικών. Ενώ το 2021 η μείωση του πρωτογενούς ελλείμματος προβλέπεται ότι θα είναι οριακή (μόλις 0,1%), για το 2022 η προσαρμογή είναι… μνημονιακού επιπέδου: 5,6 εκατοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ! Για τη συνέχεια, μας προϊδεάζει το Μεσοπρόθεσμο 2021-2025, που προβλέπει το 2023 επιστροφή σε πρωτογενές πλεόνασμα 2%, που θα αυξηθεί το 2024 σε 2,8% και το 2025 σε 3,7%. Με λίγα λόγια, μέχρι και το 2025 η συνολική προβλεπόμενη «προσαρμογή» του πρωτογενούς ελλείμματος σε σχέση με το 2021 προβλέπεται ότι θα ανέλθει σε 10,7 μονάδες του ΑΕΠ!

Πρώτα απ’ όλα, το γεγονός ότι η κυβέρνηση αποδέχθηκε να εγγράψει στο Μεσοπρόθεσμο στόχους πρωτογενούς πλεονάσματος πάνω από την περιοχή 2-2,5% (που υποτίθεται διαπραγματευόταν με τις Βρυξέλλες) για το 2024 και πάνω από το 3,5% (που ήταν η προηγούμενη μνημονιακή δέσμευση μέχρι και το 2022) αποδεικνύει ότι γνώριζε από πολύ καιρό ότι οι υποσχέσεις για μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων ήταν παραπλανητικές. Οτι γνώριζε πως οι ευρωπαϊκές απαιτήσεις επ’ αυτού ήταν η επάνοδος σε επίπεδα πάνω από το 3,5%. Και όλα αυτά, πριν μάθουμε την πρόταση του ESM για το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας, που ανεβάζει πολύ παραπάνω τις απαιτήσεις…

Το δεύτερο που κάνει εντύπωση -αλλά είναι πλήρως σύμφωνο με το ρεπορτάζ της εφημερίδας μας για τις ασφυκτικές πιέσεις που δέχτηκε η ελληνική αντιπροσωπεία στο Eurogroup του Οκτωβρίου (βλέπε «Εφ.Συν.» 23/10/2021, «Πολιτικό και οικονομικό θρίλερ με τα ομόλογα») είναι ότι πάνω από το 50% της συνολικής προσαρμογής μέχρι και το 2025 αφορά το 2022, έτος κατά το οποίο η ελληνική οικονομία θα ξεπερνά κατά λίγο τις απώλειες του ΑΕΠ του 2020.

Το γεγονός αυτό μπορεί να ερμηνευτεί με δύο τρόπους: είτε είναι αποτέλεσμα της γνωστής νεοφιλελεύθερης φόρμουλας του εμπροσθοβαρούς μνημονιακού χαρακτήρα μέτρων, είτε αντανακλά κυβερνητική βιασύνη να εξευμενίσει τις ευρωπαϊκές αρχές και κυρίως το «μπλοκ του Βορρά» σε συνδυασμό με αφόρητες ευρωπαϊκές πιέσεις εν όψει του νέου Συμφώνου Σταθερότητας. Το γεγονός ότι το 2021 η προσαρμογή του πρωτογενούς ισοζυγίου ήταν ουσιαστικά μηδενική παρότι η ελληνική οικονομία ανέκτησε το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών του ΑΕΠ το 2020 (ανάπτυξη 6,9%), ενώ το 2022 (που οι ρυθμοί ανάπτυξης μειώνονται) γίνεται μια θηριώδης προσαρμογή, μάλλον συνηγορεί υπέρ της δεύτερης ερμηνείας…

Η άνοδος του πληθωρισμού

Η επιλογή του 2022 για να σηκώσει το βάρος μιας τέτοιας θηριώδους προσαρμογής είναι επίσης «περίεργη», καθώς η πανδημία είναι πανθομολογούμενο ότι θα απλώσει τη σκιά της και στο πρώτο εξάμηνο του 2022 (τουλάχιστον), με κίνδυνο μείωσης των ρυθμών ανάπτυξης και αύξησης των αναγκών για επιπλέον δαπάνες στήριξης. Στην ίδια κατεύθυνση εξάλλου θα λειτουργήσει και η άνοδος του πληθωρισμού (πολύ μεγαλύτερη στο «καλάθι» θεμελιωδών προϊόντων και υπηρεσιών που προμηθεύονται τα λαϊκά νοικοκυριά σε σχέση με τον Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή) και των τιμών ενέργειας. Από την άποψη της πανδημίας, της ενεργειακής κρίσης και του πληθωρισμού το 2022 θα έπρεπε να κριθεί εντελώς ακατάλληλο για μια τόσο μεγάλη προσαρμογή. Φαίνεται όμως πως την καθιστά αναγκαία η κατεύθυνση στην οποία ωριμάζουν οι ευρωπαϊκές διεργασίες περί το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας…

Σε τέτοιες συνθήκες μετάβασης όσον αφορά την πανδημία, την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό, η κυβέρνηση παρουσίασε έναν προϋπολογισμό μεγάλης αύξησης των εσόδων από φόρους και υψηλών περικοπών ακόμη και στους ευαίσθητους για την πανδημία τομείς, όπως η Υγεία (ανεξάρτητα από τα λογιστικά τρικ στα οποία προσέφυγε η κυβέρνηση για να αποκρούσει τη σχετική κριτική της αντιπολίτευσης) – «τεχνική» που παραπέμπει ευθέως στα μνημονιακά χρόνια. Από αυτή την άποψη ο προϋπολογισμός του 2022 μπορεί να θεωρηθεί η γενναία «προκαταβολή» ενός νέου, πολυετούς μνημονίου που η κυβέρνηση θέτει σε εφαρμογή υπό τις πιέσεις και την υψηλή καθοδήγηση των Βρυξελλών, με φύλλο συκής την ανάπτυξη.