«Δίκαιη μετάβαση» με διαδικασίες-εξπρές

Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε χθες το νομοσχέδιο με τίτλο «Δίκαιη αναπτυξιακή μετάβαση και ρύθμιση ειδικότερων ζητημάτων απολιγνιτοποίησης» από τον αναπληρωτή υπουργό Ανάπτυξης και Επενδύσεων Νίκο Παπαθανάση. Το χρονοδιάγραμμα της διαβούλευσης είναι ασυνήθιστα σφιχτό, καθώς οι ενδιαφερόμενοι φορείς έχουν μόλις έξι εργάσιμες ημέρες προθεσμία για να καταθέσουν σχόλια, μέχρι την Τρίτη 19 Οκτωβρίου 8.00 π.μ.

Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Ανάπτυξης, οι διαδικασίες επισπεύδονται αφενός για να κερδηθεί χρόνος στην υποβολή, έγκριση και υλοποίηση των εξειδικευμένων επιχειρησιακών προγραμμάτων για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση (ΕΣΠΑ-ΔΑΜ), ύψους 1,6 δισ. ευρώ, κονδύλια τα οποία διαφορετικά θα κινδύνευαν να χαθούν. Αφετέρου το υπουργείο θεωρεί ότι το νομοσχέδιο «δεν έχει αιχμές», αφορά τεχνικά ζητήματα, όπως η οργανωτική δομή των μηχανισμών που θα «τρέξουν» τα προγράμματα του Σχεδίου Δίκαιης Μετάβασης (ΣΔΑΜ).

Παρά τις οξύτατες αντιδράσεις που έχουν προηγηθεί από εργαζόμενους και τοπικές κοινωνίες που πλήττονται από τις πολιτικές βίαιης απολιγνιτοποίησης, ο αναπληρωτής υπουργός εμφανίζεται αισιόδοξος ότι το νομοσχέδιο θα είναι ευπρόσδεκτο, αφού περιλαμβάνει διατάξεις οι οποίες «καλύπτουν τις σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που επιφέρει η μετάβαση στις περιοχές εξόρυξης λιγνίτη και στα νησιά που καλύπτουν τις ενεργειακές τους ανάγκες κυρίως από αυτόνομους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής».

Στο νομοσχέδιο ορίζεται η σύσταση Ειδικής Υπηρεσίας Συντονισμού Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, εντός του υπουργείου Ανάπτυξης, η οποία υπάγεται στον αρμόδιο υπουργό και από την οποία περνάνε όλα τα αναπτυξιακά έργα ΔΑΜ που θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς και κοινοτικούς πόρους. Μεταξύ άλλων, η Ειδική Υπηρεσία αξιολογεί τις διαδικασίες υλοποίησης των έργων ΔΑΜ και συντάσσει αναφορές για την επίτευξη των στόχων, τις οποίες υποβάλλει στον υπουργό, το αρμόδιο συλλογικό όργανο της κυβέρνησης και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Στελέχη του υπουργείου Ανάπτυξης ενημερώνουν ότι το «ταβάνι» των κονδυλίων του ΕΣΠΑ θα κατευθυνθεί σε Κοζάνη, Φλώρινα και Μεγαλόπολη, και ένα συγκριτικά μικρότερο μέρος στο υπόλοιπο των περιοχών της Δυτικής Μακεδονίας και τους όμορους δήμους της Μεγαλόπολης που επηρεάζονται από την απολιγνιτοποίηση και τα «μη διασυνδεδεμένα νησιά» του Αιγαίου και την Κρήτη με στόχο την «αποντιζελοποίησή» τους.

Παρά το περσινό πανευρωπαϊκό «ψαλίδισμα» των πόρων για τη Δίκαιη Μετάβαση από το Ταμείο Ανάκαμψης, με αποτέλεσμα η Ελλάδα να χάσει σχεδόν 1 δισ., το υπουργείο επιμένει ότι το ελληνικό σχέδιο Δίκαιης Μετάβασης θα αποφέρει 5 δισ. ευρώ, συνδυαστικά με ιδιωτικές επενδύσεις σε βάθος χρόνου. Προς το παρόν, εκτός από τα ΕΣΠΑ, έχουν «κλειδώσει» 300 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης για την αποκατάσταση των εδαφών και δάνεια 325 εκατ. ευρώ, με ευνοϊκούς όρους, από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Το δεύτερο βασικό σκέλος του νομοσχεδίου προβλέπει την ίδρυση της ανώνυμης εταιρείας «Μετάβαση Α.Ε.», νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με μοναδικό μέτοχο το Δημόσιο, η οποία «αναλαμβάνει την ιδιοκτησία των εδαφών εντός των Ζωνών Απολιγνιτοποίησης με κύριο σκοπό την αναβάθμιση και αξιοποίησή τους». Μεταξύ άλλων, θα προσελκύει επενδυτές, θα εκτελεί έργα υποδομών, θα αναθέτει και θα επιβλέπει έργα ΣΔΙΤ, ως «βασικός τελικός δικαιούχος του Προγράμματος ΔΑΜ και ως επισπεύδων φορέας για τη σύνταξη των Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων (ΕΠΣ)».

Σύμφωνα με πληροφορίες της «Εφ.Συν.», φορείς και σωματεία της Δυτικής Μακεδονίας διατυπώνουν ενστάσεις για τον ρόλο της «Μετάβαση Α.Ε.» και ετοιμάζουν αντιδράσεις. Στη «Μετάβαση Α.Ε.» θα περάσουν περίπου 150.000 στρέμματα, από το σύνολο των 250.000 στρεμμάτων από τις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης, τα οποία, αφού αποκατασταθούν, σε συνεργασία με τη ΔΕΗ, προορίζονται για επιχειρηματικές δραστηριότητες.

Ενεργειακή κρίση

Σε ερώτημα που έθεσε η «Εφ.Συν.» σχετικά με τη συγκυρία επίσπευσης του νομοσχεδίου για την απολιγινιτοποίηση, εν μέσω σφοδρής ενεργειακής κρίσης, έντονου σκεπτικισμού για τις παρενέργειες της «πράσινης μετάβασης», όπως π.χ. η εκτόξευση των τιμών δικαιωμάτων ρύπου, η αύξηση των τιμών του άνθρακα και του λιγνίτη, η απάντηση ανώτατου στελέχους του υπουργείου Ανάπτυξης ήταν ότι «τώρα είναι η καλύτερη στιγμή για να τρέξουμε μπροστά, αφού τώρα ξεσπούν τα μεγάλα προγράμματα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, από ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης με έναρξη 1/1/2022» και ότι η αλλαγή παραγωγικού μοντέλου είναι η μόνη ελπίδα για «καθαρότερη και φθηνότερη ενέργεια που θα τη νέμεται ο Ελληνας πολίτης».

Η τραγική ειρωνεία είναι ότι η διαβούλευση για την απολιγνιτοποίηση λήγει την ίδια μέρα που επισφραγίζεται η ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ, με την έγκριση της αύξησης μετοχικού κεφαλαίου από τη συνέλευση των μετόχων.