Μεγάλες «πληγές» στο σώμα της ευρωπαϊκής οικονομίας

“Η Ευρώπη θα σφυρηλατηθεί μέσα από τις κρίσεις και θα είναι το άθροισμα των λύσεων που θα δοθούν σε αυτές τις κρίσεις». Η διάσημη αυτή φράση του Ζαν Μονέ επαληθεύτηκε σε όλες τις περιπτώσεις μέχρι σήμερα. Οι δύο πιο πρόσφατες κρίσεις της Ε.Ε., η κρίση του ευρώ το 2012-13 και η κρίση της πανδημίας το 2020, οδήγησαν σε υποχρεωτικές «προσαρμογές» για την επιβίωση του «ευρωπαϊκού οικοδομήματος».

Η νέα κρίση με την οποία βρίσκεται αντιμέτωπη η Ε.Ε. την τελευταία τετραετία έχει δύο συνιστώσες: είναι, για πρώτη φορά, κατ’ εξοχήν γεωπολιτική (πόλεμος στην Ουκρανία, νέα διοίκηση Τραμπ με σκληρή ατζέντα στις σχέσεις με την Ευρώπη), αλλά και οικονομική, εξαιτίας του πολέμου στη Μ. Ανατολή και της ενεργειακής κρίσης που αυτός πυροδότησε.

Πριν από τον πόλεμο στη Μ. Ανατολή, η γεωπολιτική πίεση είχε ήδη πυροδοτήσει σοβαρές οικονομικές πιέσεις, δημιουργώντας ένα σοβαρό πρόβλημα χρηματοδότησης των νέων αναγκών: ο «πόλεμος των δασμών», η στρατιωτικοποίηση και το ζήτημα της ανταγωνιστικότητας εκτόξευσαν τις χρηματοδοτικές ανάγκες του μπλοκ σε δυσθεώρητα σε σχέση με τις καθιερωμένες… συνήθειές του επίπεδα. Οι πιέσεις της ενεργειακής κρίσης ήρθαν να προστεθούν σε ένα τέτοιο εκρηκτικό κοκτέιλ και να του προσδώσουν μεγαλύτερη… εκρηκτικότητα.

Το γεγονός είναι ότι αυτή τη στιγμή καταγράφονται 4 μεγάλες «πληγές» στο σώμα της ευρωπαϊκής οικονομίας:

1. Στασιμοπληθωρισμός

Ο στασιμοπληθωρισμός είναι ήδη εδώ, όπως και για τις ΗΠΑ. Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ όμως, η Ε.Ε. είναι στο όριο της ύφεσης και όχι απλώς της επιβράδυνσης. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για το ευρωπαϊκό ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του 2025 καταγράφουν αύξηση 0,1%. Πρόκειται για αναιμική, πρακτικά μηδενική αύξηση, στα όρια της ύφεσης. Τα στοιχεία για το ΑΕΠ του β’ τριμήνου θα ενσωματώνουν τις καθοδικές πιέσεις της ενεργειακής κρίσης και είναι πολύ πιθανό να καταγράψουν αρνητικούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ, δηλαδή ύφεση.

Το σίγουρο είναι ότι οι υψηλές τιμές των καυσίμων θα παραμείνουν, σύμφωνα με όλες τις εκτιμήσεις, για ολόκληρο το 2026, πιέζοντας την ευρωπαϊκή ανάπτυξη προς τα κάτω, δηλαδή προς την ύφεση.

Ο πληθωρισμός, η άλλη συνιστώσα του στασιμοπληθωρισμού, επίσης έχει ήδη καταγράψει σημαντική άνοδο. Τα πρόσφατα στοιχεία της Eurostat για τον Μάρτιο και τον Απρίλιο έδειξαν αύξηση του μέσου ευρωπαϊκού όρου σε ετήσια βάση 2,6% (από 1,9% τον Μάρτιο) και 3,0%, αντίστοιχα. Είμαστε ήδη 1 εκατοστιαία μονάδα πάνω από τον στόχο (2%) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και η άνοδος είναι βέβαιο ότι δεν θα σταματήσει εδώ.

Ανάπτυξη κάτω (στο όριο της ύφεσης) – πληθωρισμός πάνω, αυτός είναι ο ορισμός του στασιμοπληθωρισμού.

2. Ενεργειακή εξάρτηση

Σε διεθνές επίπεδο τις μεγαλύτερες πιέσεις από την ενεργειακή κρίση δέχονται η Ασία και ύστερα η Ευρώπη. Σε χώρες της Ασίας έχουν ήδη αρχίσει οι περικοπές στην κατανάλωση, τόσο λόγω «καταστροφής της ζήτησης» όσο και σε εφαρμογή διάφορων εκδοχών «δελτίου». Στην Ευρώπη, την αναπόφευκτη πορεία προς το «δελτίο» ανέκοψε η εκεχειρία, αλλά η «θολή» κατάσταση και η ισορροπία τρόμου στη Μ. Ανατολή τον τελευταίο μήνα διατήρησαν τις τιμές του πετρελαίου ψηλά. Με τη χθεσινή πυροδότηση εχθροπραξιών, οι τιμές των καυσίμων εκτινάχθηκαν ξανά και πλέον τα οικονομικά σενάρια μετατοπίζονται στο φάσμα των δυσμενών ή και πολύ δυσμενών. Η ευρωπαϊκή ενεργειακή εξάρτηση είναι προφανής, αλλά τώρα η αιχμή του προβλήματος είναι η εξάρτηση από το ντίζελ. Προμήθειες αργού, έστω και με ελλείμματα ή και σε ακριβές τιμές, γίνονται, αλλά τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια δεν μπορούν να καλύψουν τις ανάγκες σε ντίζελ. Η ευρωπαϊκή ενεργειακή ισορροπία βασίστηκε μετά το 2022 α) στο αμερικανικό LNG, β) ρίχνοντας το βάρος της διύλισης στη βενζίνη. Ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή διέλυσε αυτά τα δύο βάθρα.

Αν προσθέσουμε και το πρόσφατο πλήγμα των νέων δασμών Τραμπ στην ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, τότε το πλήγμα στον ευρωπαϊκό βιομηχανικό τομέα αναμένεται καίριο.

3. Ακριβό χρήμα

Ο πόλεμος στη Μ. Ανατολή προσθέτει ένα τέταρτο μεγάλο πρόβλημα: το ακριβό χρήμα. Επίσημοι παράγοντες θεωρούν βέβαιο ότι η ΕΚΤ θα αναγκαστεί να αυξήσει τα επιτόκια του ευρώ στη συνεδρίασή της τον Ιούνιο. Πέραν τούτου, οι αποδόσεις των ευρωπαϊκών κρατικών ομολόγων έχουν εκτιναχθεί το τελευταίο διάστημα. Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι η χρηματοδότηση είτε των επενδύσεων είτε του χρέους γίνεται ακριβότερη.

4. Χρηματοδοτικό κενό

Κατά τους υπολογισμούς του Μάριο Ντράγκι, η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα απέναντι στους δύο μεγάλους διεθνείς οικονομικούς πόλους, ΗΠΑ και Κίνα, απαιτεί χρηματοδοτικούς πόρους πάνω από 800 δισ. ευρώ ετησίως! Η αποτελεσματικότητα του θρυλούμενου ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου χρηματαγορών θα είναι πρακτικά ελάχιστη για πολύ καιρό ακόμη, η δε συνεισφορά του νέου πολυετούς ευρωπαϊκού προϋπολογισμού 2028-2034 δεν αναμένεται ότι θα φτάσει καν το μισό τρισ. ευρώ για όλη του τη διάρκεια. Επομένως, το χρηματοδοτικό κενό είναι τρομακτικό: μέχρι και το 2034 ανέρχεται σε 5,5 τρισ. ευρώ. Ο μόνος τρόπος να καλυφθεί είναι ο κοινός ευρωπαϊκός δανεισμός (ευρωομόλογα), αλλά ο δρόμος αυτός είναι κλειστός.