Στα μέσα Ιουλίου η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας για επέκταση της παροχής αερίου από την πρώην σοβιετική δημοκρατία στα 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο (μέχρι το 2027). Η αμφιλεγόμενη συμφωνία με τον ισόβιο «μονάρχη» Ιλχάμ Αλίεφ, της χώρας στην περιοχή του Καυκάσου, προέκυψε κατά ανάγκη μετά τη ρωσική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τους τριγμούς που προκλήθηκαν στα ενεργειακά πλάνα των χωρών της γηραιάς ηπείρου.
Το Μνημόνιο Ε.Ε. – Αζερμπαϊτζάν έχει και τις απαραίτητες… πράσινες πινελιές. Σταδιακά, το Αζερμπαϊτζάν θα εξελιχθεί από προμηθευτής ορυκτών καυσίμων «σε εξέχοντα εταίρο της Ε.Ε. στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας», είπε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, περήφανη για την συμφωνία που υπέγραψε.
Οι κρίσιμες (ρωσικές) υποδομές
Με την συμφωνία αυτή λοιπόν η ΕΕ νόμιζε πως απαλλάχθηκε από την «κακή» Ρωσία. Τι συμβαίνει όμως πραγματικά;
Σύμφωνα με την έγκυρη ενημερωτική ιστοσελίδα «Politico» στις κρίσιμες υποδομές που απαιτούνται για την εξόρυξη και τη μεταφορά του φυσικού αερίου από την Κασπία Θάλασσα στην Ευρώπη ενεργό ρόλο (συνιδιοκτήτης) έχει η Lukoil, ο ρώσικος κολοσσός εμπορίας πετρελαίου και φυσικού αερίου που συνδέεται στενά με το καθεστώς του Ρώσου προέδρου, Βλαντιμίρ Πούτιν.
Τις στενές σχέσεις της Lukoil και της κυβέρνησης Πούτιν φανέρωναν και οι δηλώσεις του Vagit Alekperov που υπήρξε πρώην διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας και άλλοτε αναπληρωτής υπουργός πετρελαίου και φυσικού αερίου της Σοβιετικής Ένωσης. Ο Alekperov υποστήριζε ανοιχτά ότι θεωρούσε ότι οι στόχοι της εταιρείας είναι στενά ευθυγραμμισμένοι με αυτούς της ρωσικής κυβέρνησης.
Πίσω στο χρόνο
Η Lukoil δραστηριοποιείται στον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου του Αζερμπαϊτζάν από το 1994. Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, εστίασε τις προσπάθειές της στην ανάπτυξη των κοιτασμάτων ορυκτού αερίου στο Shah Deniz, τα οποία είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο.
Μάλιστα, λίγες μέρες πριν από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Lukoil ολοκλήρωσε την εξαγορά του μεριδίου της «Malaysian Petronas», στο Shah Deniz για 1,45 δισεκατομμύρια δολάρια, αυξάνοντας το μερίδιό της στο έργο από 10% σε 19,99% και έγινε ο δεύτερος μεγαλύτερος μέτοχος μετά την British Petroleum (BP).
Εκτός από το Shah Deniz, το 2021, η εταιρεία αγόρασε μερίδιο 25% στο έργο «Shallow Water Absheron Peninsula (SWAP)» από την BP. Και μετά από 30 χρόνια διαμάχης, τον Ιανουάριο του ίδιου έτους, όταν το Αζερμπαϊτζάν και το Τουρκμενιστάν συμφώνησαν στην κοινή ανάπτυξη του κοιτάσματος Dostluk -που βρίσκεται στα σύνορα των αντίστοιχων τομέων τους στην Κασπία Θάλασσα- ο Alekperov συζητούσε επενδυτικές σκέψεις για τη Lukoil με το Τουρκμενιστάν στην κοινή προσπάθεια των δύο χωρών.
Ο αγωγός «κλειδί» για την μεταφορά του αερίου
Η Lukoil είναι επίσης μέτοχος στον αγωγό South Caucasus που βρίσκεται στο ανατολικότερο τμήμα της χώρας και αποτελεί μέρος του Southern Gas Corridor (SGC). Έχει μερίδιο 15.99% στην Εταιρεία Προμήθειας Αερίου του Αζερμπαϊτζάν, αποστολέα και πωλητή αερίου που προορίζεται για την Ευρώπη.
Ο SGC είναι η μόνη διαδρομή που συνδέει τα κοιτάσματα φυσικού αερίου της Κασπίας Θάλασσας με την ΕΕ και το Αζερμπαϊτζάν. Ξεκίνησε να εξάγει φυσικό αέριο στην Ευρώπη, το 2020. Ο αγωγός διέρχεται από τη Γεωργία, την Τουρκία, την Ελλάδα, την Αλβανία και την Ιταλία προς άλλες αγορές της ΕΕ και αποτελείται από αγωγό South Caucasus, Trans-Anatolian Pipeline, Trans-Adriatic Pipeline και άλλες γραμμές διακλάδωσης.
Με εκτιμώμενη αξία 45 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ο SGC χρηματοδοτήθηκε, μεταξύ άλλων, από δημόσιο χρήμα μέσω του μηχανισμού Connecting Europe Facility της ΕΕ, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης.
Η συμφωνία υπό… αμφισβήτηση
Με τον πόλεμο στην Ουκρανία να συνεχίζεται και την Ευρώπη να προετοιμάζεται για ένα δύσκολο χειμώνα, σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, το Αζερμπαϊτζάν είναι «ένας κρίσιμος και αξιόπιστος εταίρος για την ασφάλεια του εφοδιασμού μας». Ωστόσο, όπως εύστοχα γράφει το Politico, η ρωσική εμπλοκή σε βασικά μέρη της αζερικής αλυσίδας εφοδιασμού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη θέτει υπό αμφισβήτηση τους ισχυρισμούς της ΕΕ περί ενεργειακής ασφάλειας.
