Σοβαρά ερωτήματα για την ικανότητα της σημερινής Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αντιμετωπίσει το ολοένα και πιο πιεστικό πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής τροφοδοτεί η… σύνθεσή της. Εγκαινιάζοντας πριν από περίπου 14 μήνες την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία για τον μηδενισμό των εκπομπών ρύπων ώς το 2050, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε διαμηνύσει ότι η κλιματική αλλαγή είναι «υπαρξιακό ζήτημα για την Ευρώπη και όλον τον κόσμο». Ορισε μάλιστα το «πράσινο ντιλ» ως «σήμα κατατεθέν» της πενταετούς θητείας της και συνάμα «αναπτυξιακή στρατηγική» της Ε.Ε. για τις επόμενες δεκαετίες.
Ωστόσο, μια νέα έρευνα της διεθνούς ΜΚΟ Global Witness που είδε χθες το φως της δημοσιότητας αποκαλύπτει ότι τρεις επίτροποι της σημερινής Κομισιόν -ο Ισπανός Ζοζέπ Μπορέλ, η Ρουμάνα Αντίνα Βαλεάν και η Κύπρια Στέλλα Κυριακίδου- είχαν μέχρι πρόσφατα στενούς δεσμούς με τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων.
Παρότι και οι τρεις τους φαίνεται να έχουν ξεκόψει, οι δραστηριότητές τους στο παρελθόν υπέρ των συμφερόντων του κλάδου των ορυκτών καυσίμων και η έμμεση σύνδεση με αυτόν εγείρουν σημαντικά ερωτήματα για το ποιες θα είναι οι πραγματικές τους προτεραιότητες κατά τη διαμόρφωση και την υλοποίηση των πολιτικών της «Πράσινης Συμφωνίας».
Ζοζέπ Μπορέλ
Ο Ισπανός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και ύπατος εκπρόσωπος της Ε.Ε. σε θέματα Εξωτερικής Πολιτικής έχει την πιο άμεση σχέση με τα συμφέροντα του τομέα των ορυκτών καυσίμων, καθώς μεταξύ 2009 και 2016 συμμετείχε στο διοικητικό συμβούλιο της Abengoa, μιας ισπανικής εταιρείας ενέργειας που εστιάζει στην κατασκευή σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας συνδυασμένου κύκλου με καύσιμο φυσικό αέριο (CCGT).
Τα εργοστάσια CCGT και το φυσικό αέριο που εκπέμπουν χαμηλότερους ρύπους απ’ ό,τι το πετρέλαιο πλασάρονται ως το μεταβατικό στάδιο της πορείας προς την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και χρηματοδοτήθηκαν γι’ αυτό αδρά από κοινοτικούς πόρους. Αποτελούν ωστόσο ημίμετρο.
Ο Μπορέλ από την πλευρά του εισέπραττε κάθε χρόνο για τις υπηρεσίες του στην Abengoa 300.000 ευρώ. Βέβαια, η θέση του αυτή τον έβαλε και σε μπελάδες. Το 2012 η… αμέλειά του να δηλώσει την εργασιακή του σχέση με την Abengoa τον υποχρέωσε σε παραίτηση από τη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου, ενώ το 2018 κατηγορήθηκε για insider trading, δηλαδή χρηματιστηριακή απάτη με τις μετοχές της εταιρείας κατόπιν εσωτερικής πληροφόρησης.
Ωστόσο ο Μπορέλ δεν ήταν τζογαδόρος. Πετρελαιάς ήταν. Σπούδασε Οικονομικά του Πετρελαίου και επί σχεδόν μία δεκαετία εργάστηκε, προ Abengoa και ευρωπαϊκής πολιτικής καριέρας, ως μηχανικός στην κρατική εταιρεία πετρελαίου της Ισπανίας Cepsa. Αυτό το παρελθόν εγείρει σύμφωνα με την Global Witness σημαντικό ζήτημα για το αν μπορεί να ηγηθεί της ευρωπαϊκής πράσινης διπλωματίας στη Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή τον επόμενο Νοέμβριο στη Γλασκόβη.
Στέλλα Κυριακίδου
Η Κύπρια επίτροπος Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων δεν έχει άμεσους επαγγελματικούς δεσμούς με τα συμφέροντα των εταιρειών ορυκτών καυσίμων. Ωστόσο, η δήλωση συμφερόντων αυτής, η οποία υποβλήθηκε τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους, αποκαλύπτει ότι ο σύζυγός της ήταν διευθυντής στην Motor Oil Holdings Ltd και την Petroventure Holdings Limited, δύο κυπριακές εταιρείες που κατέχουν μαζί μερίδιο 40% στην ελληνική εταιρεία διύλισης και εμπορίας πετρελαίου Motor Oil.
Η τελευταία παρήγαγε το 2019 περισσότερους από 7,3 εκατομμύρια τόνους βενζίνης, ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών καθώς και επιπλέον 4,7 εκατομμύρια τόνους άλλων καυσίμων και υποπροϊόντων. Εάν μόνο τα βασικά προϊόντα διύλισης που παρήγαγε καίγονταν από κινητήρες αυτοκινήτων και αεροπλάνων, θα εξέπεμπαν πάνω από 23 εκατομμύρια τόνους διοξειδίου του άνθρακα. Δηλαδή όσο το 1/3 των ετήσιων εκπομπών της Ελλάδας.
Οι διευθυντικές θέσεις του συζύγου της Κυριακίδου δεν σημαίνουν ότι η ίδια εξυπηρετεί τα συμφέροντα της εταιρείας του. Ωστόσο, ως επίτροπος Υγείας και Τροφίμων, η Κυριακίδου εμπλέκεται ενεργά σε κάποια μέρη του «Πράσινου Ντιλ». Η παραγωγή τροφίμων είναι υπεύθυνη για περίπου το ένα τέταρτο των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και ένα φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα παραγωγής είναι το ζητούμενο. Σε αυτό το πλαίσιο οι εισηγήσεις της και οι ντιρεκτίβες είναι μείζονος σημασίας.
Αντίνα Βαλεάν
Τα πράγματα είναι πιο περίπλοκα για τη Ρουμάνα επίτροπο Μεταφορών. Κεντρικό στοιχείο της οικονομικής στήριξης της Επιτροπής προς τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων αποτελεί η διευκόλυνση Connecting Europe Facility (CEF) που χρηματοδοτεί στρατηγικές επενδύσεις για έργα ενέργειας, τηλεπικοινωνιών και μεταφορών. Από τον Μάιο του 2020 η CEF έχει δαπανήσει περί το 1,3 δισ. ευρώ σε επιδοτήσεις έργων ορυκτού φυσικού αερίου, κυρίως για υποδομές μεταφοράς όπως οι αγωγοί.
Στη διαπραγμάτευση, σύσταση και διαμόρφωση των πολιτικών της CEF, η Κομισιόν συνεργάστηκε όπως συνηθίζεται με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο μέσω ειδικών εισηγητών-ευρωβουλευτών. Από το 2011, ένας από αυτούς τους εισηγητές ήταν η Αντίνα Βαλεάν, που σήμερα είναι πια επίτροπος Μεταφορών και από τη θέση της αυτή εξακολουθεί να συμμετέχει στην κατανομή των κονδυλίων της CEF. Η Βαλεάν, ενώ ήταν ευρωβουλευτής, συμμετείχε μεταξύ 2009 και 2010 στο γνωμοδοτικό συμβούλιο εταιρείας που είχε έδρα τις Βρετανικές Παρθένους Νήσους και η οποία ανήκε σε Ρουμάνο μεγιστάνα του πετρελαίου.
Οι ετήσιες αποδοχές της έφταναν τα 104.325 ευρώ. Μέχρις στιγμής δεν υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι οι δραστηριότητες αυτές επηρέασαν το έργο της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή στη CEF. Ωστόσο, η εγγύτητά της με τη βιομηχανία ορυκτών καυσίμων, η διαχρονική παρουσία της και οι ομιλίες της σε υψηλής σημασίας εκδηλώσεις που διοργανώνουν τα λόμπι αυτής εγείρουν ευρύτερα ερωτήματα σχετικά με τις προτεραιότητές της και την καταλληλότητά της για μια θέση τόσο καίριας σημασίας για τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
