Η τέχνη του… εμπορικού πολέμου και τα διδάγματα του Σουν Τζου

«Κράτησε το σχέδιό σου σκοτεινό και αδιαπέραστο, όπως η νύχτα, και όταν έλθει η ώρα να δράσεις, πέσε σαν κεραυνός» γράφει ο Σουν Τζου στην «Τέχνη του Πολέμου» – την πραγματεία για τις στρατιωτικές στρατηγικές του 6ου π.Χ. αιώνα με την τεράστια επιρροή στην ανατολική και δυτική στρατιωτική σκέψη, τις επιχειρηματικές πρακτικές και πολλές ακόμη περιστάσεις. Το ερώτημα σήμερα είναι αν η εν λόγω στρατηγική συνεχίζει να εμπνέει την κινεζική ηγεσία στον εμπορικό πόλεμό της με τις ΗΠΑ.

Επικαλούμενος υπαναχώρηση των κινεζικών υποσχέσεων στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κλιμάκωσε πριν από δέκα ημέρες τις επιθέσεις του αυξάνοντας τους δασμούς σε κινεζικά αγαθά αξίας 200 δισ. δολαρίων. Το Πεκίνο απάντησε την προηγούμενη Δευτέρα με νέους δασμούς σε αμερικανικά αγαθά 60 δισ. δολαρίων και την Πέμπτη ο Τραμπ έκανε ρελάνς βάζοντας σε μαύρη λίστα -και επί της ουσίας απαγορεύοντάς της να κάνει δουλειές με αμερικανικές επιχειρήσεις -μία από τις μεγαλύτερες εταιρείες της Κίνας, τη γνωστή κατασκευάστρια κινητών τηλεφώνων και μεγαλύτερη προμηθεύτρια εξοπλισμού δικτύων τηλεφωνίας Huawei.

Το περασμένο Σάββατο ο επικεφαλής της κινεζικής διπλωματίας, υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι, τηλεφώνησε στον ομόλογο του Αμερικανό Μάικ Πομπέο ζητώντας αυτοσυγκράτηση. Ενημέρωσε ότι οι πρόσφατες ενέργειες των ΗΠΑ ζημιώνουν τα συμφέροντα της Κίνας και των επιχειρήσεών της και κάλεσε την Ουάσινγκτον «να μην τραβήξει κι άλλο το σχοινί», επαναλαμβάνοντας ότι η Κίνα επιθυμεί ακόμη να επιλύσει τις διαφορές της με διαπραγματεύσεις, από ισότιμη όμως βάση.

Η σχετικά «χλιαρή» αντίδραση του Πεκίνου ίσως να μην είναι τυχαία του παράθυρου που άνοιξε το αμερικανικό υπουργείο Εμπορίου την Παρασκευή για πιθανή αποκλιμάκωση των μέτρων κατά της Huawei, με την έκδοση προσωρινής άδειας που θα επιτρέπει την προμήθεια του εξοπλισμού της από τηλεφωνικές εταιρείες των ΗΠΑ οι οποίες έχουν αναπτύξει τα δίκτυά τους με τη δική της τεχνολογία.

Η κινεζική κυβέρνηση πάντως έχει δείξει μέχρις στιγμής ότι δεν θέλει να πολεμήσει και ότι είναι να αναγκασμένη να απαντά στις κινήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης. Οι πραγματικοί δασμοί της Κίνας είναι πολύ μικρότεροι από αυτούς που έχουν ανακοινώσει μέχρις σήμερα οι ΗΠΑ, ενώ τον περασμένο Δεκέμβριο το Πεκίνο ανέστειλε ανταποδοτικούς δασμούς σε οχήματα και εξαρτήματα αυτοκινήτων από τις ΗΠΑ. Η αναστολή αυτή παραμένει ακόμη σε ισχύ.

Οι περισσότεροι δυτικοί αναλυτές υποστηρίζουν ότι με τη στάση του αυτή το Πεκίνο θέλει να επιδείξει καλή πίστη, ειδικά εν όψει της συνάντησης κορυφής του G20 τον επόμενο μήνα στην Ιαπωνία όπου Τραμπ και Σι Τζινπίνγκ προβλέπεται να τα πουν. Ωστόσο αυτή είναι η μία ερμηνεία.

Η άλλη παραπέμπει όχι μόνο σε στάση αναμονής, αλλά και σε ξαφνική δράση «σαν κεραυνός» όπως χαρακτηριστικά μιλά ο Σουν Τζου στην πραγματεία του. Σε μια τέτοια περίπτωση το ζητούμενο είναι ποια είναι τα δυνατά χαρτιά που το Πεκίνο ακόμη δεν έχει ακόμη παίξει στον εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ.

Τα «όπλα» του Πεκίνου

Οι σχετικές αναλύσεις αναφέρουν μεταξύ άλλων:

Ολική απαγόρευση εξαγωγών σπάνιων γαιών στις ΗΠΑ: Οι σπάνιες γαίες αποτελούν πρώτη ύλη για την κατασκευή των μη σιδηρούχων μετάλλων που είναι αναγκαία για την παραγωγή μικροεπεξεργαστών (chips). Η Κίνα, που εισάγει chips από τις ΗΠΑ, είναι η μεγαλύτερη παραγωγός σπάνιων γαιών στον κόσμο. Παρότι οι ΗΠΑ έχουν τα δικά τους αποθέματα σπάνιων γαιών, σε περίπτωση απαγόρευσης θα χρειαστούν αρκετά χρόνια για να αναβαθμίσουν τη βιομηχανία τους και να καλύψουν τις ανάγκες τους για την παραγωγή chips. Η Κίνα από την άλλη πλευρά θα έχει έως τότε ολοκληρώσει τις δικές της έρευνες για την παραγωγή των δικών της chips, τα οποία χρειάζεται για τα ηλεκτρονικά αγαθά που εξάγει σε όλον τον κόσμο.

Αυστηρότερο πλαίσιο για τις αμερικανικές επιχειρήσεις: Οι αμερικανικές επιχειρήσεις ήταν από τις πρώτες που εισέβαλαν στην Κίνα μετά το άνοιγμα της τελευταίας στη Δύση και αποκόμισαν τεράστια κέρδη από αυτό, πολύ μεγαλύτερα από αυτά κέρδισαν οι κινεζικές στην αμερικανική αγορά. Πέρσι ήταν υπεύθυνες για το μεγαλύτερο μέρος της συνολικής ξένης άμεσης επένδυσης που μπήκε στην Κίνα. Αν το Πεκίνο σφίξει τα λουριά, τότε θα έχουν πρόβλημα.

Το αμερικανικό χρέος: Το κινεζικό κράτος κατέχει σήμερα αμερικανικά κρατικά ομόλογα αξίας μεγαλύτερης του 1 τρισ. δολαρίων. Μαζικές πωλήσεις θα προκαλέσουν αναταραχή στις αγορές και πτώση του δολαρίου. Το Πεκίνο έδωσε ένα στίγμα τον περασμένο Μάρτιο προβαίνοντας στις μεγαλύτερες πωλήσεις των τελευταίων 2,5 ετών. Αν συνεχίσει με τον ίδιο ρυθμό, θα αποδυναμώσει το δολάριο και δυνητικά θα μπορούσε να αποσταθεροποιήσει την αμερικανική οικονομία. Ομως κάτι τέτοιο θα επηρέαζε και την οικονομία της Κίνας καθώς θα υποβάθμιζε και την αξία του δικού της χαρτοφυλακίου.

Υποτίμηση του γουάν: Μειώνοντας την αξία του εθνικού της νομίσματος η Κίνα καθιστά φτηνότερα τα προϊόντα της στην αμερικανική αγορά και διαγράφει ένα μέρος των επιπτώσεων των δασμών. Από την άλλη πλευρά οι κινεζικές εισαγωγές πετρελαίου και άλλων προϊόντων αναγκαίων για τη συνέχεια της οικονομικής δραστηριότητας και ανάπτυξης γίνονται πιο ακριβές. Η εξεύρεση ισορροπίας είναι δύσκολο έργο.