Θα συνεχίσουν οι δήμοι, οι περιφέρειες και οι διευθύνσεις κοινωνικής πολιτικής της Αυτοδιοίκησης στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης να έχουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των εκατοντάδων προγραμμάτων που υλοποιούνται στο πλαίσιο της Πολιτικής Συνοχής;
Θα συνεχίσει η Πολιτική Συνοχής της Ε.Ε να επικεντρώνεται -με τα όποια προβλήματά της- στην κατανομή δημόσιων επενδύσεων που συμβάλλουν στη σύγκλιση της περιφερειών, στην άρση του γεωγραφικού αποκλεισμού και στη δημιουργία υποδομών στις πιο απομονωμένες περιοχές των ευρωπαϊκών χωρών και στην άρση του κοινωνικού αποκλεισμού για τις πιο ευάλωτες κοινωνικές ομάδες;
Τα ερωτήματα για την Πολιτική Συνοχής και την κατανομή των πόρων από τα αντίστοιχα Ταμεία της Ε.Ε. δεν γεννήθηκαν από το πουθενά. Προέκυψαν από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προβλέπει την ενοποίηση και ενιαία διαχείριση των Ταμείων Συνοχής (μέσω των οποίων διατίθενται άνω των 390 δισ. ευρώ), και των πόρων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) από έναν νέο συγκεντρωτικό πυλώνα ο οποίος θα ελέγχεται από δύο κεντρικούς πόλους: την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που θα δημιουργήσει και ένα νέο συντονιστικό όργανο από 200 υπαλλήλους, και τις κυβερνήσεις των 27. Με την ενοποίηση αυτή αντικαθίστανται τα περίπου 540 ευρωπαϊκά προγράμματα με 27 εθνικά πακέτα, τα αποκαλούμενα Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης (NRPPs, Νational and Regional Partnership Plans).
Σύμφωνα με το σκεπτικό της πρότασης, η Επιτροπή των 200 τεχνοκρατών που θα συντονίζει τα μυθώδη ποσά θα λογοδοτεί απευθείας στην/στον πρόεδρό της. Αντιστοίχως σε εθνικό επίπεδο θα δημιουργηθούν Επιτροπές και θα παρακαμφθούν οι υφιστάμενες αρμοδιότητες των Περιφερειών και των άλλων φορέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η πρόταση, που έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό και ενστάσεις στον εσωτερικό των πολιτικών ομάδων -με τους σοσιαλιστές κυρίως αλλά και τους ευρωβουλευτές της Αριστεράς να εκτιμούν ότι τέτοια συσσώρευση εξουσίας στην κατανομή των πόρων Συνοχής και της ΚΑΠ ευνοεί κυρίως τις υπερσυντηρητικές κυβερνήσεις που υπάρχουν στην πλειονότητα των 27 της Ε.Ε.-, έχει κατατεθεί για να εφαρμοστεί στο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Δηλαδή με τον νέο πολυετή προϋπολογισμό ύψους 1,816 τρισ. ευρώ. Ποσό από το οποίο η Πολιτική Συνοχής και η ΚΑΠ, δηλαδή οι δύο βασικοί αναδιανεμητικοί «κουμπαράδες» της Ε.Ε., προβλέπεται να αποσπάσουν περίπου το 47%. Αρα είναι ήδη μειωμένοι έναντι της τρέχουσας περιόδου 2021-2027, στην οποία οι πόροι αυτοί αντιστοιχούν στο 67,2%.
Η νέα αρχιτεκτονική διάθεσης και διαχείρισης των πόρων που κατευθύνονται στις πολιτικές συνοχής θα αλλάξει και τον τρόπο πληρωμών από τις Βρυξέλλες. Εφόσον γίνει δεκτή η πρόταση της Κομισιόν, οι πληρωμές θα εξαρτώνται από την επίτευξη ορόσημων και στόχων σε σχέση με τις επενδύσεις και τις μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με τις συμφωνηθείσες προτεραιότητες. Δηλαδή η χρηματοδότηση των εθνικών σχεδίων θα γίνεται βάσει επίτευξης στόχων υλοποίησης έργων και μεταρρυθμίσεων (και όχι τιμολογίων πληρωμής δαπανών).
Τι σας θυμίζει αυτή η αλλαγή; To Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF): πρώτα τίθενται τα ορόσημα, δηλαδή οι μεταρρυθμίσεις που πρέπει να κάνει κάθε χώρα, και μετά γίνεται η πληρωμή του προγράμματος. Κάτι τέτοιο δημιουργεί αυξημένη ρευστότητα, πάντα κατά τα πρότυπα των ροών του RRF, και φυσικά μπορεί να λειτουργήσει ενισχυτικά για την εκάστοτε κεντρική κυβέρνηση.
Εφοσον με την ενοποίηση των πόρων για τις πολιτικές συνοχής (συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου) και της ΚΑΠ μέσω των Εθνικών και Περιφερειακών Σχεδίων Εταιρικής Σχέσης καλύπτεται σχεδόν το 50% του επταετούς προϋπολογισμού, δικαίως αξιόπιστοι αναλυτές και βαθείς γνώστες του μοναδικού στην ευρωπαϊκή ιστορία εγχειρήματος ολοκλήρωσης κάνουν λόγου για διαδικασία… επανεθνικοποίησης του κοινοτικού προϋπολογισμού. Μια επανεθνικοποίηση η οποία θα δίνει στις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις που εναλλάσσονται στη διακυβέρνηση ή συγκυβερνούν στις 27 χώρες να κρίνουν ποιες περιφέρειες χρειάζονται μεγαλύτερη στήριξη (και για λόγους εκλογικούς) αποδυναμώνοντας τον διακηρυγμένο κεντρικό στόχο της Ε.Ε., την ευρωπαϊκή ενοποίηση.
Χρονοδιάγραμμα υπό την απειλή Λεπέν
Ο μακροπρόθεσμος προϋπολογισμός της Ε.Ε. για την περίοδο 2028-2034 (το λεγόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο – ΠΔΠ), που θα κρίνει και την τύχη των Ταμείων Συνοχής, ψηφίζεται σταδιακά και οι διαδικασίες δεν αναμένεται να ολοκληρωθούν σύντομα. Της τελικής συμφωνίας για ένα ΠΔΠ προηγείται η διαπραγμάτευση μεταξύ Επιτροπής, Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου με στόχο την έγκριση πριν από την έναρξη της περιόδου το 2028. Αρα η διαδικασία θα ολοκληρωθεί εντός του 2026 ή μέχρι τις αρχές του 2027, αν και οι προτάσεις της Επιτροπής κατατέθηκαν ήδη από το 2025, ενώ το Ευρωκοινοβούλιο έχει περιοριστεί σε μόλις ένα ψήφισμα.
Μέσα στο πρώτο εξάμηνο του 2026 οι εισηγητές των επιτροπών του Ευρωκοινοβουλίου αναμένεται να καταθέσουν τις προτάσεις τους, ενώ η πολιτική πίεση που ασκείται προς… αντιρρησίες (ευρωβουλευτές και ομάδες) για να κλείσει όσο το δυνατό πιο νωρίς το θέμα συναρτάται και με τις εκλογές για πρόεδρο στη Γαλλία το 2027. Και μόνο στη σκέψη ότι ο Μπαρντελά- ή η ίδια η Μαρίν Λεπέν του Εθνικού Μετώπου (εφόσον δικαιωθεί στο Εφετείο)- αν εκλεγεί θα «ανταμειφθεί» με τη δυνατότητα ενός παρόμοιου με το Ταμείο Ανάκαμψης πακέτου για πολιτικές συνοχής δημιουργεί πανικό σε πολλούς.
■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
