Μια πολύ καλή βάση δεδομένων για τη ζωντανή παρακολούθηση σχεδόν σε πραγματικό χρόνο των ροών του χρήματος από τα ευρωπαϊκά ταμεία συνοχής σε κάθε χώρα, κάθε πρωτεύουσα, κάθε περιφέρεια και κάθε πρόγραμμα προσφέρει ο ιστότοπος cohesiondata.ec.europa.eu που έχει δημιουργήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Είναι μια καλά οργανωμένη, διαδραστική πύλη διαφάνειας που απαντά βεβαίως στο «πόσο», αλλά όχι απαραίτητα και στα «πού» και «τι». Εάν ένας μέσος Ευρωπαίος πολίτης έχει αρκετό «μεράκι», πέρα από επαγγελματικό ζήλο, μπορεί να μάθει αρκετά ενδιαφέροντα πράγματα για τις ροές του χρήματος ακόμη και στον δήμο του.
Για παράδειγμα, αρχίζοντας από τη μεγάλη εικόνα, στην εισαγωγική σελίδα μαθαίνουμε ότι από τα 522 δισ. ευρώ που έχουν προγραμματιστεί να χρηματοδοτήσουν πολιτικές συνοχής στα 27 κράτη της Ε.Ε. την περίοδο 2021-2027 μέσα από τα τέσσερα αντίστοιχα ταμεία -Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ERDF), Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+ (ESF+), Ταμείο Συνοχής (CF) και Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης (JTF)- τα 25,6 δισ. ευρώ πάνε στην Ελλάδα, περίπου το 5%. Από αυτά, «κλικάροντας» τη σχετική μπάρα στο διαδραστικό γράφημα, μαθαίνεις ότι τα 20,5 δισ. ευρώ είναι η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και τα υπόλοιπα η εθνική συνεισφορά.
Η διαδραστική παρακολούθηση της ροής του χρήματος από τους πόρους συνοχής μοιάζει σαν να ανοίγει κανείς τις «ρωσικές κούκλες». Κάθε δεδομένο, σε χρήμα, σε ωφελούμενους, σε χιλιόμετρα δρόμων ή σιδηροδρόμων, οδηγεί σε ένα άλλο, εξειδικευμένο. Για παράδειγμα ανοίγοντας κανείς την πρώτη, τη μεγάλη «κούκλα», μαθαίνει ότι μέχρι τον περασμένο Αύγουστο, δυόμισι χρόνια πριν από τη λήξη της προγραμματικής περιόδου, από τα 522 δισ. ευρώ για το 53% (280 δισ.) έχει αποφασιστεί σε ποια προγράμματα θα πάνε.
Ωστόσο μόνο το 11% (57 δισ.) έχουν ήδη δαπανηθεί από τις 27 χώρες, άρα (υποθέτουμε ότι) έχουν φτάσει στους τελικούς αποδέκτες τους: νοικοκυριά, επιχειρήσεις, ανέργους, εργαζόμενους, περιφέρειες με απαρχαιωμένο οδικό δίκτυο, δήμους που φιλοδοξούν να φτιάξουν μια πράσινη ενεργειακή κοινότητα. Αν θέλουμε να μάθουμε την επίδοση της Ελλάδας, πατώντας στην μπάρα του σχετικού γραφήματος μαθαίνουμε ότι τα έχει πάει λίγο καλύτερα από το σύνολο της Ε.Ε.: 70,7% των προϋπολογισμένων πόρων έχουν ήδη «κουμπώσει» με συγκεκριμένα προγράμματα, 15,6% (4 δισ.) είχαν δαπανηθεί μέχρι χθες 5 Νοεμβρίου.
Η επόμενη «κούκλα» δείχνει ότι οι μέχρι τώρα καθαρές πληρωμές από τα 4 ταμεία συνοχής στις 27 χώρες έχουν φτάσει τα 51 δισ. ευρώ (13,7% του συνόλου) και η Ελλάδα έχει πάρει 3,8 δισ. (19% των πόρων που της αναλογούν). Είναι -ή φαίνονται και ακούγονται- πολλά τα λεφτά, αλλά το ουσιώδες ερώτημα είναι πού και για ποιο σκοπό πάνε, πόσοι και ποιοι είναι οι ωφελούμενοι της μεγάλης αναδιανομής πόρων που δεν είναι άλλο από φόροι που πληρώνουν οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι, κυρίως ο ΦΠΑ. Πηγαίνοντας λοιπόν στην ενότητα για τα μέχρι τώρα «επιτεύγματα» των χρηματοδοτήσεων σε κάθε ένα από τα δεκάδες επιμέρους προγράμματα μπορεί κανείς να ανακαλύψει τα εξής:
● Από το πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα» (RCO01) πρόκειται να υποστηριχθούν χρηματοδοτικά στην Ε.Ε. περίπου 865.000 επιχειρήσεις κάθε μεγέθους. Εχουν ενταχθεί το 46%, αλλά έχουν επωφεληθεί μόνο το 12,6% (108.000). 41.000 είναι οι ελληνικές επιχειρήσεις που θα ενταχθούν, αλλά μέχρι σήμερα έχουν ωφεληθεί 9.100.
● 76.000 ερευνητές σε όλη την Ε.Ε. θα χρηματοδοτηθούν μέχρι το 2027 για απασχόληση σε αναβαθμισμένες ερευνητικές εγκαταστάσεις, αλλά μόνο 3.070 (4%) έχουν ήδη επωφεληθεί από το πρόγραμμα (RCO06), μέρος του πυλώνα «Εξυπνότερη Ευρώπη». Η ελληνική επίδοση είναι ακόμη χειρότερη: από τα 2.880 ετήσια συμβόλαια απασχόλησης ερευνητών που προβλέπονται, μόνο 45 (1,6%) είχαν χρηματοδοτηθεί μέχρι την περασμένη Τρίτη!
● Στον πυλώνα «Ψηφιακή Ευρώπη» και ειδικά στο πρόγραμμα RCO42 για πρόσβαση επιχειρήσεων σε ευρυζωνικά δίκτυα υψηλής χωρητικότητας η Ελλάδα έχει αναλογικά μεγάλο μερίδιο – το 28% των επιχειρήσεων από τις 351.000 που θα επωφεληθούν στην Ε.Ε. Ενώ όμως έχει αποφασιστεί η ένταξη περισσότερων επιχειρήσεων από την αρχική πρόβλεψη (110.000 έναντι 97.000), μέχρι στιγμής καμιά δεν έχει επωφεληθεί. Γιατί; Γιατί τα δίκτυα ακόμη «στρώνονται» και οι όμιλοι που τα έχουν αναλάβει δεν… βιάζονται (βλέπε «Εφ.Συν.» 30/10/2025, «Fiber Alert: αναζητείται οπτική ίνα»).
Υποθέτουμε ότι, αν μη τι άλλο, σας κινήσαμε την περιέργεια. Αν θέλετε περισσότερα, η πύλη cohesiondata.ec.europa.eu προσφέρει… συγκινήσεις.
Τρία παραδείγματα επιτυχίας 100% με… αστερίσκους
Για να μην επικριθούμε ότι επιλέγουμε μόνο τα… αρνητικά πεδία, υπογραμμίζουμε ότι το πρόγραμμα στήριξης των ατόμων με αναπηρία, που αφορά 858.000 αναπήρους σε όλη την Ε.Ε. και 2.438 στη χώρα μας, έχει ολοκληρωθεί κατά 100% από τον περασμένο Ιούνιο. Στην περίπτωσή της χώρας μας το πρόγραμμα κάλυψε τις ανάγκες αναπήρων με διάθεση προσωπικών βοηθών. Ο αντίλογος βεβαίως είναι ότι οι ανάπηροι με ανάγκη προσωπικού βοηθού είναι πολλαπλάσιοι. Είναι η οικογένεια και οι συγγενείς που παίζουν τον ρόλο αυτό για την πλειονότητα των ΑμεΑ.
Στο 100% έχει επίσης υλοποιηθεί το πρόγραμμα βελτίωσης προσόντων εργαζόμενων που αποχωρούν από τις θέσεις εργασίας τους. Αφορά 23.948 άτομα.
Το ίδιο ισχύει θεωρητικά και για 2.473 άτομα που βρήκαν απασχόληση έξι μήνες μετά την αποχώρησή τους από άλλη θέση εργασίας.
Τέλος, στο 100% των 6.214 ωφελούμενων στην Ελλάδα έχει φτάσει η χρηματοδότηση του προγράμματος «Μειονότητες» (EECO15), στους οποίους περιλαμβάνονται και άτομα από τις κοινότητες των Ρομά. Γνωρίζουμε φυσικά ότι η απορρόφηση της χρηματοδότησης, ευρωπαϊκής και εθνικής, κάθε άλλο παρά αποδεικνύει ότι τα λεφτά έπιασαν τόπο, με βελτίωση των όρων ένταξης των Ρομά, για παράδειγμα, στην παραγωγική και κοινωνική ζωή της χώρας. Η πολύ σκληρή πραγματικότητα της διαχρονικής αδυναμίας ελληνικών και ευρωπαϊκών αρχών να συμπεριλάβουν την πιο περιθωριοποιημένη, οριζοντίως διωκόμενη, συστηματικά θύμα ρατσισμού και διακρίσεων κοινωνική ομάδα, την απόλυτη εξαίρεση της ευρωπαϊκής συνοχής, τους Ρομά. Αυτό όμως είναι υπόθεση ενός άλλου «Παρατηρητηρίου». Οχι συνοχής, αλλά αποκλεισμού.
● Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι, Γιάννης Κιμπουρόπουλος.
Το δημοσίευμα αυτό έχει παραχθεί στο πλαίσιο του έργου EuSEE (πολιτικές συνοχής της Ε.Ε. στη ΝΑ Ευρώπη) το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Οι απόψεις και θέσεις που διατυπώνονται σε αυτό εκφράζουν μόνο τον/τη συντάκτη/ρια, δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα εκείνες της χορηγούσας αρχής και η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν φέρει καμία ευθύνη γι’ αυτές.
