Μη διαχειρίσιμη, με οδυνηρά αποτελέσματα για την ευρωπαϊκή αλλά και την ελληνική οικονομία είναι η επιβολή δασμών 30% που ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά στις 12 Ιουλίου ο Ντόναλντ Τραμπ και ενώ το μπρα ντε φερ των διαπραγματεύσεων Ε.Ε. – ΗΠΑ κορυφώνεται. Ακόμα και αν υιοθετηθεί το πιο πιθανό -σύμφωνα με τις περισσότερες διεθνείς πηγές- σενάριο για επιβολή δασμών ύψους 15-20% στις εξαγωγές των ευρωπαϊκών προϊόντων, η ελληνική οικονομία μπορεί να μη γονατίσει, αλλά ορισμένοι τομείς της θα δεχτούν αρκετά σοβαρό πλήγμα.
Παράγοντες της ελληνικής αγοράς επικρίνουν τη στάση της Ε.Ε. απέναντι στον Τραμπ, ενώ θεωρούν πως καλύτερο για όλους θα είναι να μην εφαρμοστούν τα αντίμετρα που εξετάζει η Ε.Ε. Η αγωνία για την έκβαση των διαπραγματεύσεων είναι έκδηλη στις περισσότερες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και ειδικά στο Βερολίνο και στη Ρώμη. Ενώ η Γερμανία αντιμετωπίζει πιέσεις στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας, η Γαλλία και η Ιταλία κινδυνεύουν με απώλειες στα είδη πολυτελείας και τα μηχανήματα. Παράλληλα οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, που συνδέονται στενά με τις αλυσίδες εφοδιασμού της Ε.Ε., αναμένεται και αυτές να αισθανθούν επιπτώσεις.
Μεταξύ των χωρών της Ε.Ε., η Ιταλία είναι μία από τις χώρες που έχουν πληγεί περισσότερο από τους υφιστάμενους δασμούς, με μέσο δασμό που έχει ήδη αυξηθεί κατά 8%, έναντι 11% στη Γερμανία και 6,4% στη Γαλλία. Ο αντίκτυπος στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι ακόμη πιο σημαντικός λόγω της υποτίμησης του δολαρίου έναντι του ευρώ (-13% από την έναρξη της δεύτερης θητείας Τραμπ), με τις ευρωπαϊκές εξαγωγές να έχουν γίνει ακόμη πιο ακριβές.
Για την Ελλάδα, πρόσφατη μελέτη του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς (ΕΒΕΠ) επισημαίνει πως με αμερικανικούς δασμούς 30%, οι ελληνικές εξαγωγές σε τρόφιμα, ποτά, φάρμακα και βιομηχανικά προϊόντα θα αντιμετωπίσουν αυξημένο κόστος, θα μειωθούν κατά περίπου 20-25% και με απώλειες έως και 500 εκατ. δολάρια. Αυτό θα μετατρέψει το ελληνικό εμπορικό πλεόνασμα σε έλλειμμα, πλήττοντας ιδίως τις μικρομεσαίες ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις.
Το 2024, ο όγκος του διμερούς εμπορίου Ελλάδας – ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 26,3% σε σχέση με το 2023, φτάνοντας τα 4,57 δισ. ευρώ. Ειδικότερα, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 13,9% το 2024 σε σχέση με το 2023 και ανήλθαν σε 2,6 δισ. ευρώ. Οι εξαγωγές αυτές αντιπροσώπευσαν το 4,9% των συνολικών εξαγωγών το 2024.
Μολονότι οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν περίπου το 4,9% του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών αγαθών και συνεισφέρουν περίπου το 1% του ελληνικού ΑΕΠ (μελέτη Eurobank), αποτελούν τον σημαντικότερο εμπορικό εταίρο της χώρας μας εκτός Ε.Ε. και έναν από τους πέντε σημαντικότερους εξαγωγικούς προορισμούς. Γενόσημα φάρμακα, ελαιόλαδο, φέτα, βρώσιμες ελιές, αρκετά τρόφιμα και λαχανικά, κονσερβοποιημένα φρούτα (κυρίως ροδάκινα και βερίκοκα), καλλυντικά, αρκετά βιομηχανικά υλικά, ορυκτά και καύσιμα είναι τα κύρια εξαγωγικά προϊόντα που θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα μετά την επιβολή των δασμών.
Αβεβαιότητα
Οσο συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις της Ε.Ε. με τις ΗΠΑ, οι ελληνικές επιχειρήσεις που συναλλάσσονται με την αμερικανική αγορά δεν στέλνουν προϊόντα διότι, αν φτάσουν μετά την 1η Αυγούστου, δεν γνωρίζουν τι δασμούς θα πληρώσουν. Σύμφωνα με τον Συμεών Διαμαντίδη, πρόεδρο του ΣΕΒΕ, των εξαγωγέων της Βόρειας Ελλάδας, η εξαγγελία Τραμπ να επιβάλει επιπλέον δασμούς 30% στα ευρωπαϊκά προϊόντα ήταν αντίδραση στη στάση των Ευρωπαίων παραγόντων οι οποίοι ζητούσαν από τους Αμερικανούς ομολόγους τους μηδενικούς δασμούς εκατέρωθεν (πηγή: ot.gr).
Σύμφωνα με δηλώσεις παραγωγών και εξαγωγέων από τη Βόρεια Ελλάδα, πολλές συμφωνίες με διανομείς έχουν «παγώσει», ενώ ήδη καταγράφονται ακυρώσεις παραγγελιών για το δεύτερο εξάμηνο του 2025.
«Το 10% που ισχύει και τώρα είναι διαχειρίσιμο, δεν έχει δημιουργήσει μεγάλες μεταβολές στην αγορά, ειδικά της Ελλάδας. Ακόμα και το 15% θα μπορέσουμε να το απορροφήσουμε, πιστεύω. Στην Ευρώπη ωστόσο άρχισαν οι πρώτες απώλειες από τους δασμούς, με συγκεκριμένες εταιρείες στην Ιταλία», υποστηρίζει στην «Εφ.Συν.» ο Βασίλης Κορκίδης, πρόεδρος του ΕΒΕΠ, ο οποίος θεωρεί πως έστω και την ύστατη ώρα «η Ε.Ε. θα επιτύχει τελικά μια επωφελή εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ για το σύνολο των 27 χωρών».
Καρφιά
Σε πρόσφατη ανάρτησή του ο διευθύνων σύμβουλος της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, ασκεί σκληρή κριτική προς τη στάση της Ε.Ε. στο θέμα των δασμών. Υπογραμμίζει ότι η Κομισιόν έχει επικεντρωθεί «στη γιγάντωση των αμυντικών δαπανών -που ή θα μείνει σχέδιο επί χάρτου ή θα υποβαθμίσει δραματικά το κοινωνικό κράτος, εάν δεν συνοδευτεί από ευρύτερη αναπτυξιακή δράση-, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται να “διαπραγματεύεται” επί μήνες με τις ΗΠΑ μια αμοιβαία επωφελή εμπορική συμφωνία. Χωρίς όμως οποιοδήποτε απτό αποτέλεσμα, πέρα από την οργή που προκαλεί η καθυστέρηση στην άλλη πλευρά». Επισημαίνει ότι η ενοποίηση της Ευρώπης έχει χάσει τη δυναμική της ενώ, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, «η εντεινόμενη γεωπολιτική ανυπαρξία της Ευρώπης κινδυνεύει να γίνει ζευγάρι με την οικονομική και επιχειρηματική αποσάθρωση».
O Βασίλης Kορκίδης συμφωνεί: «Από τη μία ζητάς να είσαι ανταγωνιστικός ενώ δεν έχεις ενεργειακή επάρκεια. Δεν έχεις χαμηλό κόστος ρεύματος. Πώς να έχεις παραγωγή και να είσαι ανταγωνιστικός; Οι χειρισμοί αυτής της κρίσης ήταν από την αρχή κατώτεροι των περιστάσεων».
Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι υπάρχει ο κίνδυνος τα ελληνικά προϊόντα να πέσουν «εμμέσως» θύματα ανταγωνισμού από χώρες εκτός Ε.Ε. στις οποίες δεν θα επιβληθούν δασμοί 30% (π.χ. Τουρκία και Τυνησία που έχουν μεγάλη διείσδυση στις ΗΠΑ σε ελαιόλαδο και βρώσιμες ελιές). Υπενθυμίζεται ότι ο Τραμπ έχει εξαγγείλει πως μέσω των δασμών που θα εισπράξει θα μειώσει τη φορολογία των εταιρειών στις ΗΠΑ. Σε μια τέτοια περίπτωση θα ωφεληθούν ελληνικές εταιρείες με παραγωγική δραστηριότητα στις ΗΠΑ, όπως η Τιτάν, η ΦΑΓΕ, η Mega Yeeros κ.ά.
Ωστόσο, δεν λείπουν οι ανησυχίες για τις έμμεσες συνέπειες μέσω των εμπορικών εταίρων της Ελλάδας. Πολλές ελληνικές επιχειρήσεις εξάγουν πρώτες ύλες ή ημιτελή προϊόντα που ενσωματώνονται σε εξαγώγιμα αγαθά άλλων ευρωπαϊκών χωρών, όπως η Γερμανία και η Ιταλία. Οι μειωμένες εξαγωγές αυτών των χωρών προς τις ΗΠΑ ενδέχεται να συμπαρασύρουν και την ελληνική παραγωγή.
Στην Ιταλία, σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ICE (Ιταλική Υπηρεσία Εμπορίου και Επενδύσεων), οι δασμοί θέτουν σε υψηλό κίνδυνο 6.000 επιχειρήσεις και 140.000 εργαζομένους. Οι πιο εκτεθειμένοι τομείς είναι: ποτά, μεταλλικά προϊόντα, φαρμακευτικά προϊόντα, έπιπλα, λιανικό εμπόριο και μη μηχανοκίνητα οχήματα. Οι επιχειρήσεις αυτές εξάγουν πάνω από 11 δισεκατομμύρια ευρώ στις ΗΠΑ. Αυτό συμβαίνει ακριβώς τη στιγμή που το θετικό εμπορικό ισοζύγιο της Ιταλίας σε αγαθά έχει αυξηθεί σημαντικά: το 2024 αυξήθηκε από 34 δισ. ευρώ σε 55 δισ. ευρώ, κυρίως λόγω της απότομης μείωσης του ελλείμματος στα προϊόντα της εξορυκτικής βιομηχανίας, οι εισαγωγές των οποίων υπέστησαν απότομη μείωση τιμών και όγκου. Πέρυσι, οι ιταλικές εξαγωγές αγαθών ανήλθαν σε 623,5 δισ. ευρώ. Τώρα, η αβεβαιότητα των δασμών έχει αλλάξει το παιχνίδι.
Vonderland
Στις 15 Ιουλίου 2025, η ιταλική αγροτική ένωση Coldiretti πραγματοποίησε συντονισμένες διαδηλώσεις σε Ρώμη και Βρυξέλλες, διαμαρτυρόμενη για τις πολιτικές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στον αγροδιατροφικό τομέα. Οι νεαροί, κυρίως, διαδηλωτές εξέφρασαν την αντίθεσή τους στην «τεχνοκρατία» της Ε.Ε., χαρακτηρίζοντας την Ευρώπη «Vonderland» – έναν όρο που συνδυάζει το όνομα της προέδρου της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, με το «Wonderland» (Χώρα των Θαυμάτων).
«Με δασμούς 30% θα μπορούσαμε να χάσουμε περίπου 2,3 δισ. ευρώ από τα 7,8 δισ. ευρώ των εξαγωγών που έχουμε σήμερα, κάτι που θα βλάψει σημαντικά το αγροδιατροφικό μας σύστημα», μας λέει ο πρόεδρος της Coldiretti, Ettore Prandini. Ο ίδιος προσθέτει πως «η αξία των ιταλικών εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων προς τις Ηνωμένες Πολιτείες το 2024 ανέρχεται σε 7,8 δισ. ευρώ. Χωρίς τη δασμολογική ποινή της αύξησης της φορολογίας κατά 30%, η πρόβλεψή μας είναι οι εξαγωγές να ξεπεράσουν σε αξία τα 9 δισ. ευρώ το 2025, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε η Ιταλία να γίνει η μεγαλύτερη αγορά εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων μέσα σε λίγα χρόνια. Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οποιαδήποτε αύξηση της φορολογίας κινδυνεύει να υπονομεύσει αυτό το αποτέλεσμα».
Αναβαθμισμένα αντίποινα
Οπως έγινε χθες γνωστό, εκτός από ένα πρώτο πακέτο αντιποίνων ύψους 93 δισ. ευρώ σε περίπτωση που δεν επιτευχθεί συμφωνία, οι Βρυξέλλες φέρεται να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν το «μεγάλο εμπορικό όπλο» της Ε.Ε. (μπαζούκα το λέει το Politico), το Mέσο Αποτροπής Μέτρων Εξαναγκασμού (Anti-coercion instrument, ACI). Πρόκειται για έναν αποτρεπτικό μηχανισμό της Ε.Ε. για την καταπολέμηση των οικονομικών απειλών και των αθέμιτων εμπορικών περιορισμών από χώρες εκτός της Ενωσης. Η Ε.Ε., πέραν των δασμών, θα μπορούσε να προχωρήσει στην επιβολή περιορισμών στο εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών, στα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, στις άμεσες ξένες επενδύσεις, στην πρόσβαση στην αγορά δημόσιων συμβάσεων της Ε.Ε. και στα χρηματιστήρια.
Μένει να φανεί ποιος θα επικρατήσει στο τέλος σε αυτό το οικονομικό πόκερ διαρκείας με τις πολλές μπλόφες και απειλές ή αν θα οδηγηθούμε σε μια συνθήκη αμοιβαίας ήττας για όλους μας, που θα παρουσιαστεί ως νίκη από την κάθε πλευρά.
Για τι ανησυχούν οι Ισπανοί
Στη γειτονική Ισπανία, οι τομείς της οικονομίας που ανησυχούν περισσότερο σχετίζονται κυρίως με εξαρτήματα αυτοκινήτων, βιομηχανικά μηχανήματα και τεχνολογίες υγείας. Τον περασμένο Απρίλιο, ο πόλεμος των δασμών που ξεκίνησε ο Τραμπ οδήγησε σε προσέγγιση μεταξύ της αντιπολίτευσης (PP) και της κυβέρνησης.
Σε επιχειρηματικό επίπεδο, η Ισπανική Ομοσπονδία Εταιρειών Τεχνολογίας Υγείας (Fenin) ζήτησε εξαίρεση από τις δασμολογικές πολιτικές για τα ιατροτεχνολογικά προϊόντα. «Η ασφάλεια των ασθενών, η συνέχεια των υπηρεσιών υγειονομικής περίθαλψης και η ανταγωνιστικότητα του τομέα -καθώς και οι πρώτες ύλες, τα εξαρτήματα και τα συστατικά του- πρέπει να διασφαλιστούν», ανέφερε η οργάνωση, τονίζοντας τον κίνδυνο που εγκυμονεί η αύξηση του κόστους για τους ασθενείς.
Ιταλία: Ενα κιλό Grana Padano, 50 δολάρια
Για παράδειγμα, στην Ιταλία η κατάσταση είναι πολύ άσχημη για την αλυσίδα εφοδιασμού τυριών ΠΟΠ, η οποία έχει τις ΗΠΑ ως την τρίτη μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο.
Ο Stefano Berni, γενικός διευθυντής της κοινοπραξίας προστασίας του Grana Padano, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου: «Για πολλά χρόνια, το Grana Padano υπόκειται σε ιστορικό δασμό 15% για τις εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο δασμός αυτός αυξήθηκε σε 25% μετά τους πρώτους μήνες της προεδρίας Τραμπ, ο οποίος σήμερα ανέρχεται σε σχεδόν 6 δολάρια ανά κιλό. Τώρα θα αυξηθεί σε περίπου 10 δολάρια ανά κιλό Grana Padano. Αλλά οι Αμερικανοί εισαγωγείς και διανομείς πωλούν το τυρί στους καταναλωτές διπλασιάζοντας την τιμή εκκίνησης και όλα τα λογιστικά έξοδα που επιβαρύνουν τις ΗΠΑ. Αυτό σημαίνει ότι σήμερα το πωλούν λίγο κάτω από 40 ευρώ ανά κιλό – αλλά με έναν επιπλέον πρόσθετο δασμό 30%, η τιμή για τον καταναλωτή θα ξεπεράσει κατά πολύ τα 50 δολάρια ανά κιλό».
Η μόδα στα κάγκελα
Η αμφισβήτηση των δασμών στις ΗΠΑ επηρεάζει επίσης τη βιομηχανία μόδας, μια άλλη πηγή υπερηφάνειας για τις made in Italy εταιρείες. «Τα πρώτα σημάδια που έχουν συγκεντρωθεί από τις ιταλικές εταιρείες στον τομέα των αξεσουάρ μόδας υποδεικνύουν έναν δυνητικά πολύ σοβαρό αντίκτυπο», μας λέει η Giovanna Ceolini, πρόεδρος της Confindustria Fashion Accessories.
Οι εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έφτασαν τα 2,8 δισ. ευρώ το 2024, αντιπροσωπεύουν περίπου το 11,1% των συνολικών εξαγωγών των εταιρειών που εκπροσωπούνται από την Confindustria Fashion Accessories, καθιστώντας την αμερικανική αγορά τη δεύτερη σημαντικότερη μετά τη Γαλλία.
◾️ Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι: Andrea Carli (Il Sole 24 – Iταλία), Lucas Proto, Andrea Muñoz (El Confidencial – Ισπανία).
