Ενα παγκόσμιο φορολογικό πλαίσιο με στόχο τον περιορισμό της ακραίας συγκέντρωσης πλούτου και τη χρηματοδότηση κοινωνικών και κλιματικών πολιτικών πρότεινε ο Τομά Πικετί, ο διεθνούς φήμης οικονομολόγος που έγινε ευρύτερα γνωστός από το έργο του για την ανισότητα, επαναφέροντας στο επίκεντρο τη σύνδεση οικονομικών ανισοτήτων, δημοκρατίας και διεθνούς σταθερότητας.
Μιλώντας στην 3η Διεθνή Συνδιάσκεψη του Ινστιτούτου «Αλέξη Τσίπρα» στην Κύπρο, ο Γάλλος οικονομολόγος περιέγραψε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η ανισοκατανομή του πλούτου τείνει να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, υπονομεύοντας την κοινωνική συνοχή και τροφοδοτώντας πολιτικές εντάσεις.
Παρουσιάζοντας την έκθεση «The Global Justice Report», ο Πικετί υποστήριξε ότι είναι εφικτή, υπό προϋποθέσεις, μια σταδιακή σύγκλιση των οικονομιών προς επίπεδα εισοδήματος ύψους 5.000 ευρώ μηνιαίως ανά κάτοικο σε όρους αγοραστικής δύναμης, περιορίζοντας τα ακραία χάσματα. Εκτίμησε, μάλιστα, ότι εάν εφαρμοστούν οι κατάλληλες πολιτικές, έως το 2100 το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού θα μπορούσε να δει το πραγματικό του εισόδημα να διπλασιάζεται, σε συνδυασμό με μείωση του χρόνου εργασίας.
Στον πυρήνα της παρέμβασής του βρέθηκε η πολιτική διάσταση των ανισοτήτων. Ο Πικετί συνέδεσε την άνοδο συγκρούσεων, αυταρχικών καθεστώτων και εθνικιστικών τάσεων με τη μακροχρόνια συγκέντρωση πλούτου και ισχύος. Οπως υπογράμμισε, η αποδυνάμωση της φορολόγησης μεγάλων περιουσιών και κληρονομιών έχει διαβρώσει τη δημοκρατική νομιμοποίηση και έχει ενισχύσει την κοινωνική ανασφάλεια και την πόλωση.
Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι οι σύγχρονες δημοκρατίες λειτουργούν ολοένα και περισσότερο ως «δημοκρατίες δύο ταχυτήτων», όπου μια οικονομική ελίτ απολαμβάνει υψηλό βαθμό φορολογικής προστασίας, ενώ ευρύτερα κοινωνικά στρώματα βιώνουν στασιμότητα και αποκλεισμό. Σε αυτό το πλαίσιο, τόνισε την ανάγκη για ενίσχυση της διαφάνειας και της πρόσβασης στην πληροφορία σχετικά με την κατανομή του πλούτου ως προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημοκρατίας.
Παγκόσμιος φόρος και Ταμείο Δικαιοσύνης
Η κεντρική πρόταση του Πικετί αφορά την επιβολή προοδευτικής φορολόγησης στον πολύ μεγάλο πλούτο σε παγκόσμιο επίπεδο, με υψηλούς συντελεστές για τις ανώτατες περιουσιακές κατηγορίες. Οπως σημείωσε, οι συντελεστές θα μπορούσαν να φτάνουν ακόμα και το 20% για τα ανώτερα στρώματα, στοχεύοντας αποκλειστικά τις πολύ μεγάλες περιουσίες.
Τα έσοδα από μια τέτοια φορολογία θα κατευθύνονταν σε κοινωνικές και περιβαλλοντικές πολιτικές, με ιδιαίτερη έμφαση στις χώρες που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική κρίση. Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε τη δημιουργία ενός Παγκόσμιου Ταμείου Δικαιοσύνης (Global Justice Fund), το οποίο θα χρηματοδοτεί επενδύσεις σε εκπαίδευση, υγεία, πράσινες υποδομές και δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.
Κατά τον ίδιο, ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να συμβάλει ουσιαστικά στη μείωση των παγκόσμιων ανισοτήτων και να επιταχύνει τη σύγκλιση μεταξύ ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων οικονομιών, περιορίζοντας παράλληλα τις πηγές διεθνούς αστάθειας.
Ελλάδα: ανάπτυξη με ανισότητες
Στο ελληνικό σκέλος της συζήτησης, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Γιώργος Χουλιαράκης υπογράμμισε ότι, παρά τη βελτίωση των βασικών μακροοικονομικών δεικτών και τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης σε σχέση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης, η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έντονες κοινωνικές ανισότητες και σημαντικές πιέσεις στο κόστος ζωής.
Οπως σημείωσε, το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένει αισθητά χαμηλότερο σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα, ενώ η πλήρης σύγκλιση ενδέχεται να απαιτήσει ακόμη 15 έως 20 χρόνια. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι δημοσιονομικές πιέσεις εντείνονται λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, της κλιματικής κρίσης και των γεωπολιτικών εξελίξεων, σε ένα περιβάλλον χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης.
Από την οικονομία στο πολιτικό σχέδιο
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, πρότεινε τρεις βασικούς άξονες πολιτικής: τη δημιουργία ενός εθνικού δημόσιου επενδυτικού ταμείου για τη στήριξη στρατηγικών τομέων της οικονομίας, μια νέα ισορροπία στη σχέση μεταξύ κερδών και εργασίας και την επιβολή φόρου στα πολύ υψηλά εταιρικά κέρδη, με στόχο τη χρηματοδότηση δημόσιων υποδομών, υγείας και εκπαίδευσης.
Συντονίζοντας τη συζήτηση, η Ευγενία Φωτονιάτα, εκ μέρους του Ινστιτούτου «Αλέξη Τσίπρα», επιχείρησε να συνδέσει τις οικονομικές προσεγγίσεις με ένα ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο για την ειρήνη. Οπως υπογράμμισε, σε μια περίοδο όπου η ρητορική της σύγκρουσης και η στρατιωτικοποίηση ενισχύονται, ο διάλογος για την ειρήνη δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά απαιτεί συγκεκριμένες θεσμικές παρεμβάσεις.
Αναδεικνύοντας το ευρύτερο πλαίσιο, σημείωσε ότι οι σύγχρονες γεωπολιτικές κρίσεις –από την Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή– συνδέονται άμεσα με οικονομικές ανισότητες, ενεργειακές εξαρτήσεις, την κλιματική κρίση και τις μεταναστευτικές ροές. Χωρίς μια ολοκληρωμένη προσέγγιση που να συνδυάζει αυτά τα πεδία, οι πολιτικές για την ειρήνη, όπως τόνισε, κινδυνεύουν να παραμείνουν αποσπασματικές.
Σε αυτό το πλαίσιο, έθεσε το ερώτημα κατά πόσο ο προοδευτικός χώρος μπορεί να διαμορφώσει ένα συνεκτικό σχέδιο που θα υπερβαίνει τη διαχείριση κρίσεων και θα στοχεύει στην αλλαγή των κανόνων σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο.
