Αν η πατροκτονία είναι συνδεδεμένη με το μεγαλύτερο ταμπού της ανθρωπότητας -φόνος του πατέρα- τότε δεν συνιστά απλώς ένα έγκλημα αλλά ρωγμή στο συμβολικό οικοδόμημα που συγκροτεί το κοινωνικό υποκείμενο. Ο 46χρονος άνδρας που σκότωσε πριν από μερικές βδομάδες τον πατέρα του στην πιλοτή του σπιτιού τους στη Γλυφάδα είχε καταδικαστεί το 2015 για τη δολοφονία της μητέρας του σε κάθειρξη 16 ετών με μειωμένο καταλογισμό και με εντολή του δικαστηρίου είχε οδηγηθεί στο ψυχιατρικό κατάστημα των φυλακών Κορυδαλλού. Το 2018 ωστόσο είχε αποφυλακιστεί με εισαγγελική διάταξη, σε εφαρμογή νόμου (4489/2017) που υπολόγιζε ως διπλή την κάθε μέρα εκτιόμενης κράτησης-νοσηλείας στο ψυχιατρείο των φυλακών. Μετά τον πρόσφατο φόνο του πατέρα του, ο ίδιος μοιάζει ωστόσο να κάνει πλέον έκκληση στην πολιτεία να μην εγκαταλειφθεί και πάλι σε μια ελευθερία που δεν μπορεί να διαχειριστεί ως ψυχικά νοσών, σε μια πραγματικότητα δίχως ένα πλέγμα υπηρεσιών, λέγοντας απλά «εάν με αφήσετε ελεύθερο, θα σκοτώσω και τα αδέλφια μου».
Τι συμβαίνει με τους ποινικούς που πάσχουν από ψυχιατρική διαταραχή; Υπάρχει μετανοσοκομειακή παρακολούθηση μετά τη φυλακή; Πώς χορηγούνται εξιτήρια σε ανθρώπους με βαριά ψυχιατρική διάγνωση, που δυνητικά μπορούν να βλάψουν τον εαυτό τους ή τους άλλους, δίχως σαφές και γραπτό σχέδιο, υπεύθυνο συντονιστή και ουσιαστική διασύνδεση του νοσοκομείου με τις κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας, τις δικαστικές αρχές και τις τοπικές υπηρεσίες;
Η διπλή γονεοκτονία συνιστά συχνά ένδειξη βαθιάς ψυχικής αποδιάρθρωσης σε μια κοινωνία που παραμένουν ταμπού όλες οι οδύνες πίσω από τις κλειστές πόρτες. Είναι το ακραίο σύμπτωμα μιας βαθιά ραγισμένης υποκειμενικότητας αλλά και μιας κοινωνίας σε κρίση. Η κατανόηση της γονεοκτονίας μάς υποχρεώνει να κοιτάξουμε κατάματα τις δομές που διαιωνίζουν τέτοια αδιέξοδα καθώς δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένη από το κοινωνικό της πλαίσιο. Η σύγχρονη οικογένεια βρίσκεται συχνά εγκλωβισμένη σε σχήματα απομόνωσης. Η βία μέσα στο σπίτι συχνά «στεγανοποιείται», ακόμα και μέσα στα σπίτια των πλούσιων προαστίων, καθώς η ψυχική νόσος παραμένει κι εκεί ταμπού, και δεν υπάρχει συνεργασία με την οικογένεια. Πώς μπορεί δηλαδή να βγει με ασφάλεια ένας γονεοκτόνος από το ψυχιατρείο δίχως να υπάρχει παρέμβαση στο σπίτι και πρόσωπο αναφοράς για τον ψυχικά νοσούντα όπως κανονικά θα έπρεπε;
Η γονεοκτονία σήμερα αντανακλά μια κοινωνία όπου οι άνθρωποι είναι μόνοι με την οδύνη τους, την αυτοκαταστροφικότητα και την ετεροκαταστροφικότητά τους. Οταν το υποκείμενο δεν κατορθώνει να ενσωματώσει τη μητρική λειτουργία της φροντίδας ούτε την πατρική λειτουργία του ορίου, εγκλωβίζεται αναπόδραστα σε έναν κόσμο πρωτογενών ενστίκτων, φόβου, οδύνης, παραληρήματος και καταστροφικότητας. Το έγκλημα τότε δεν εκφράζει μόνο μίσος, αλλά και μια απεγνωσμένη απόπειρα αποκοπής από μια αφόρητη ψυχική συνθήκη.
Η πολιτεία δεν μπορεί να αφήνει την οικογένεια μόνη της να υποκαταστήσει τις υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Αν δεν υπάρχει πλέγμα υπηρεσιών για να ελαχιστοποιήσει τον κίνδυνο σε περιπτώσεις όπως αυτή του γονεοκτόνου στη Γλυφάδα, τότε θα ταυτίζουμε λανθασμένα την ψυχική διαταραχή με την επικινδυνότητα και τα μίντια θα σπέρνουν ηθικό πανικό. Διότι ο φαύλος κύκλος της βίας δεν θα πάψει να αναπαράγεται μέσα στα σπίτια της ελληνικής κοινωνίας όσο η πολιτεία δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες της, όσο δεν υπάρχει διασύνδεση δικαστικών, αστυνομικών, αυτοδιοικητικών και ψυχιατρικών υπηρεσιών στην κοινότητα και φυσικά εμπλοκή των εκάστοτε δήμων.
Η πατροκτονία είναι πολύ περισσότερα από ένα οικογενειακό δράμα. Είναι ένα σύμπτωμα μιας κοινωνίας σε αποσύνθεση, όπου οι συμβολικοί άξονες έχουν καταρρεύσει χωρίς να έχουν αντικατασταθεί από νέους, πειστικούς μηχανισμούς συνοχής. Η μητροκτονία έχει μια ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένου πως η μητέρα αποτελεί το πρώτο αντικείμενο αγάπης. Σε πολλές περιπτώσεις, πίσω από τη μητροκτονία κρύβεται μια παθολογική μορφή δεσμού, όπου η αγάπη συγχωνεύεται με τον έλεγχο, τη χειραγώγηση ή την ψυχική ασφυξία. Το υποκείμενο βιώνει τη μητέρα ως απειλή για την αυτονομία του.
Η γονεοκτονία στη Γλυφάδα είναι ένας καθρέφτης. Μας δείχνει ότι όταν ο λόγος αποτυγχάνει και το κράτος απουσιάζει, το μόνο που απομένει είναι η πρωτόγονη βία. Αν δεν μεταρρυθμιστούν οι κοινωνικές υπηρεσίες και δεν συντελεστεί μια βαθιά τομή στον κοινωνικό ιστό, αν δεν αρθεί το στίγμα γύρω από την ψυχική νόσο και δεν μεταβούμε σε ένα μοντέλο πρόληψης, τότε θα μιλάμε πάντα εκ των υστέρων… και αυτό σημαίνει ότι θα γράφουμε και θα παρεμβαίνουμε αφού χυθεί αίμα.
