Η ψυχανάλυση και η ιστορία εγγράφονται σε ένα κοινό επιστημολογικό πεδίο. Οταν παρεμβαίνει η λογοτεχνία έχουμε ένα νέο είδος μαρτυρίας που ρίχνει φως στο συλλογικά τραύματα, ενώ ενίοτε συμβάλλει σημαντικά στην επαναδιαπραγμάτευσή τους. Οι συγγραφείς που χρησιμοποιούν την ιστορική μαρτυρία ρίχνουν ένα άλλο φως στο παρελθόν τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο. Ο Φερνάντο Αραμπούρου είναι ένας από αυτούς. Για την ακρίβεια ανήκει στους μετρ του είδους, ενδεχομένως γιατί μεγάλωσε στη Χώρα των Βάσκων, όπου η βία ήταν αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής ζωής των κατοίκων, κάτι σαν κανονικότητα ή ακόμα και κανονιστικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα η επεξεργασία των τραυμάτων να παραμένει ακόμα μια διαρκής πρόκληση.
Καταθέτει λοιπόν μαρτυρίες του τόπου και της εποχής στην οποία έτυχε να ζήσει. Η μνήμη και η απώλεια βρίσκονται στο επίκεντρο της γραφής του Αραμπούρου, ο οποίος κρατά στο κέντρο της αφήγησής του τη γενέτειρά του και το αποτύπωμα ενός πολέμου πάνω στον ψυχισμό ενός λαού.
Στη συνάντηση που είχαμε μαζί του, με αφορμή την επίσκεψη του συγγραφέα για την παρουσίαση του νέου βιβλίου του «Το Παιδί» (εκδόσεις Πατάκη), συζητήσαμε για τον ρόλο της λογοτεχνίας ως υπενθύμιση της παιδικής ηλικίας, για τον ρόλο της πατρίδας και της οικογένειας στη δόμηση της ταυτότητας του ατόμου, για τις ρίζες του μίσους, για τη θέση της μνήμης: «Δεν με αντιλαμβάνομαι ως υπηρέτη των παραδόσεων. Δεν νιώθω υποχρεωμένος να ζω με έναν βάσκικο τρόπο. Δεν γράφω για τους πολιτικούς. Αναρωτιέμαι γύρω από το τι σημαίνει ταυτότητα».
Αρκετές έρευνες σε διαφορετικές χώρες και περιόδους καταλήγουν στη διαγενεακή μεταβίβαση των τραυματικών βιωμάτων και τον ρόλο τους στη διαμόρφωση της ενδοψυχικής πραγματικότητας των επόμενων γενεών
Το ζήτημα της ταυτότητας διατρέχει το έργο του με διάφορους τρόπους. Ο Αραμπούρου αναδεικνύει με τρόπο μοναδικό πως η δόμηση της ταυτότητας βασίζεται στη διαπραγμάτευση της όποιας διαφορετικότητας -τόσο εντός μας όσο και εκτός μας- υπενθυμίζοντάς μας πως η πολιτισμική ταυτότητα δεν είναι παρά ένα υβρίδιο που υπόκειται σε διαφοροποιήσεις σε όλη τη διάρκεια της ζωής των ανθρώπων, μέσω της επαφής του με άλλες πολιτισμικές ταυτότητες. Οι άνθρωποι εξάλλου έχουν πάντα ανάγκη να ισχυροποιήσουν τη συλλογική τους ταυτότητα. Για τον Αραμπούρου η πατρίδα δεν συμπίπτει με τις γεωγραφικές διαστάσεις μιας χώρας.
Ο συγγραφέας, ο οποίος μετοίκησε στη Γερμανία πριν από αρκετές δεκαετίες, μοιάζει να μετουσίωσε -μέσα από την ασφάλεια της γεωγραφικής απόστασης- τις πληγές μιας χώρας σε γραφή. Σαν να εξημερώνει μέσα από τον λόγο του την ιστορική πραγματικότητα και έτσι να μη μένουν ανεπεξέργαστα τα τραύματα. Εξάλλου η λογοτεχνία λειτουργεί σαν ένα είδος μνημονικής έκρηξης όταν λαμβάνει απόσταση από τα τραυματικά συμβάντα. «Η γραφή γεμίζει τη ζωή μου και της δίνει νόημα. Προέρχομαι από μια ταπεινή οικογένεια. Δεν είχαμε αυτοκίνητο, δεν πηγαίναμε διακοπές, δεν είχαμε βιβλιοθήκη. Είχαμε όμως στοργή, ενώ γύρω μας υπήρχε βία. Κι αν γυρνούσα πίσω τον χρόνο θα διάλεγα τη στοργή κι όχι όλα τα άλλα. Από έφηβος, αφού διάβασα την ποίηση του Λόρκα, ήθελα να γίνω συγγραφέας».
Στα βιβλία του υπάρχει πάντα μια σκηνή σε ένα νεκροταφείο. Το επισημαίνει στην κουβέντα μας. Στο «Παιδί» ο Νικάσιο, συνταξιούχος παππούς, επισκέπτεται κάθε Πέμπτη τον εγγονό του στο νεκροταφείο της Ορτουέγια. Ο θάνατος του παιδιού από έκρηξη αερίου σε σχολείο της Χώρας των Βάσκων το 1980 υπήρξε σημείο καμπής, όχι μόνο για την τοπική κοινωνία αλλά και για κάθε μέλος της οικογένειας. «Υπήρξε μια εποχή που επισκεπτόμουν τους τάφους των διάσημων συγγραφέων» μου λέει στη συζήτηση μας για τον ρόλο των ταφικών μνημείων, ως ανθρώπινων κατασκευών, ως βασικών εκφραστών του πολιτισμού, ως των συλλογικών αναπαραστάσεων που στοχεύουν στη δημιουργία κοινωνικής μνήμης.
Οι τάφοι στα βιβλία του Αραμπούρου λειτουργούν ως τόποι μνήμης που ενσωματώνουν θετικές και αρνητικές ιδέες και συναισθήματα, γεγονός που συμβάλλει στη διαπραγμάτευση του τραυματικού. Σαν να στοχεύει ο συγγραφέας στο να θυμούνται οι άνθρωποι για να μην επιτρέψουν να επαναληφθεί παρόμοια τραγωδία. Αλλωστε οι προσωπικές ιστορίες των ανθρώπων συνδέονται πάντα με την ιστορία και οι μνήμες των μεταπολεμικών συγκρούσεων είναι συχνά πιο ισχυρές από την ίδια τη σύγκρουση, δεδομένου πως το τραύμα είναι πραγματικό, η διαχείρισή του ωστόσο είναι φαντασιωσική. Ποια είναι άραγε η σχέση της σύγχρονης κοινωνίας της Χώρας των Βάσκων με την ιστορικότητα;
Αρκετές έρευνες σε διαφορετικές χώρες και περιόδους καταλήγουν στη διαγενεακή μεταβίβαση των τραυματικών βιωμάτων και τον ρόλο τους στη διαμόρφωση της ενδοψυχικής πραγματικότητας των επόμενων γενεών.
Στο «Ιστορία και Τραύμα» των Φρανσουάζ Νταβουάν και Zαν Μαξ Γκοντιγιέρ παρατηρούμε τους τρόπους με τους οποίους οι ανθρώπινες στιγμές ιστορικοποιούνται και τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες ο πόλεμος μπορεί να καταλύσει τον κοινωνικό ιστό. Στην ανακατασκευή των μνημών είναι ο τόπος που η ιστορία συναντά την ψυχανάλυση. Συγγραφείς σαν τον Αραμπούρου μορφοποιούν τα τραύματα της μνήμης σε νέες κατασκευές που αφορούν τη συλλογική μας ιστορία, σκιαγραφώντας μια «αλήθεια που θεραπεύει» , ακόμα και ερήμην τους. Για να μην επαναληφθεί καμία φρίκη.
-320x213.jpg)
