Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η μεγάλη δημοσιότητα φέρνει και μεγάλα ψαλίδια
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η μεγάλη δημοσιότητα φέρνει και μεγάλα ψαλίδια

  • A-
  • A+
Τα κόμικς αντιμετώπιζαν πάντα προβλήματα με τη λογοκρισία. Σπανίως περιλαμβάνονταν όμως σε λίστες οργανισμών που μάχονται για την ελευθερία και τη διακίνηση των ιδεών, καθώς θεωρούνταν ανάξια λόγου και αναφοράς. Η μεγάλη δημοφιλία που απολαμβάνουν πολλά κόμικς τα τελευταία χρόνια οδηγεί στην αύξηση των κρουσμάτων λογοκρισίας. Και στην εγρήγορση των φορέων που αγωνίζονται για την εξάλειψή της.

Εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες το Ιδρυμα για τη Νομική Προστασία των Κόμικς (Comic Book Legal Defense Fund, CBLDF) στις ΗΠΑ δραστηριοποιείται πάνω στην προστασία δημιουργών κόμικς, εκδοτών, βιβλιοπωλών και φυσικά αναγνωστών από τη λογοκρισία. Ιδρυτής του υπήρξε ο εμβληματικός Denis Kitchen, δημιουργός κόμικς, σημαντικός εκπρόσωπος του underground ρεύματος και μετέπειτα ιδιοκτήτης της εταιρείας Kitchen Sink Press, με αξιοσημείωτη παραγωγή στον τομέα των εναλλακτικών κόμικς. Καταστατική αρχή και βασική προτεραιότητα του CBLDF από τη μέρα της ίδρυσής του υπήρξε η προστασία των δικαιωμάτων που απορρέουν από την πρώτη συνταγματική τροποποίηση.

Σε δεκάδες μέχρι σήμερα περιπτώσεις οι εθελοντές ακτιβιστές του CBLDF από κάθε τομέα της παραγωγής κόμικς σε συνεργασία με δικηγόρους και άλλες οργανώσεις για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των αναγνωστών έχουν δημοσιοποιήσει προβλήματα λογοκρισίας και έχουν δράσει με κάθε νόμιμο μέσο για να αποτρέψουν τον αποκλεισμό βιβλίων από την αγορά, τις εκθέσεις και τις δημόσιες πανεπιστημιακές και σχολικές βιβλιοθήκες σε όλη την αμερικανική επικράτεια.

Όπως οι ίδιοι τονίζουν, η μεγάλη αποδοχή που γνωρίζουν πλέον τα κόμικς και η είσοδός τους στον δημόσιο και ακαδημαϊκό λόγο έχει συνέπεια και την όλο και μεγαλύτερη στοχοποίησή τους από συντηρητικούς κύκλους που μέχρι πρότινος τα θεωρούσαν αμελητέας σημασίας αναγνώσματα.

Πριν από λίγες ημέρες το CBLDF δημοσιοποίησε την έκθεση της ειδικής υπηρεσίας του Αμερικανικού Οργανισμού Βιβλιοθηκών αναφορικά με τα βιβλία που υπέστησαν τη βία της λογοκρισίας περισσότερο από άλλα κατά την τελευταία δεκαετία. Και, διόλου περίεργο, ανάμεσά τους βρίσκονταν πολλά κόμικς. Από αυτά, τα έργα που αντιμετώπισαν τα πιο έντονα προβλήματα ήταν ορισμένα από τα πιο αναγνωρισμένα, πολυβραβευμένα και ευπώλητα κόμικς των τελευταίων ετών.

Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, στις πρώτες θέσεις ξεχωρίζουν το «Fun Home» της Alison Bechdel (κυκλοφορεί στα ελληνικά ως «Το Θανατάδικο» από τις εκδόσεις Γράμματα), το «Watchmen» των Alan Moore - Dave Gibbons (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Anubis), το «Maus» του Art Spiegelman (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Zoobus), το «Y: The Last Man» των Brian Vaughan, Pia Guerra κ.ά. (ο πρώτος τόμος κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Anubis) και το «Bone» του Jeff Smith (ολόκληρη η σειρά κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Jemma Press).

«Fun Home» («Το Θανατάδικο»)
της Alison Bechdel

Το βραβευμένο βιβλίο της Αμερικανίδας δημιουργού με τον ευφυή υπότιτλο-λογοπαίγνιο «A Family Tragicomic» (Ενα οικογενειακό τραγικόμικς) γνώρισε τεράστια επιτυχία και ακολουθήθηκε από τη συνέχειά του με τίτλο «Are You my Mother» (Μήπως είσαι μάνα μου;). Από το 2006 ωστόσο, που πρωτοκυκλοφόρησε, μέχρι σήμερα εξακολουθεί να προκαλεί την οργή συντηρητικών κύκλων λόγω των θεμάτων με τα οποία καταπιάνεται.

Αποτελεί μια μορφή απομνημονευμάτων της δημιουργού του που συνθέτει μια ιδιότυπη αυτοβιογραφία εστιάζοντας στην οικογενειακή της κατάσταση, στην εξωτερίκευση της ομοφυλοφιλίας της αλλά και στην αυτοκτονία του πατέρα της, ιδιοκτήτη γραφείου τελετών και επίσης ομοφυλόφιλου.

Πέρσι και φέτος το βιβλίο αντιμετώπισε προβλήματα καθώς σύλλογοι γονέων στο Νιου Τζέρσεϊ απαίτησαν και πέτυχαν την απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες με τον ισχυρισμό ότι τα παιδιά τους θα υποστούν ανεπανόρθωτη βλάβη αν το διαβάσουν. Μετά τις αντιδράσεις του CBLDF και του National Coalition Against Censorship (Εθνική Συμμαχία Ενάντια στη Λογοκρισία) η υπόθεση έφτασε στα δικαστήρια και η ετυμηγορία ήταν υπέρ του βιβλίου, το οποίο τελικά επέστρεψε στα σχολεία.

«Watchmen»
των Alan Moore - Dave Gibbons

Ενα από τα πιο γνωστά βιβλία στην ιστορία των κόμικς, το «Watchmen», άλλαξε τη ροή των υπερηρωικών περιπετειών και έθεσε νέες βάσεις στις ιστορίες με τους αυτόκλητους ήρωες με τα κολάν παρουσιάζοντάς τους πιο ανθρώπινους, πιο ευάλωτους, πιο επιρρεπείς στα λάθη και στα πάθη.

Φαντάζει τελείως παράλογο ένα τέτοιο βιβλίο να αποτελεί στόχο των λογοκριτών, αλλά στο Κάνσας των ΗΠΑ, όπως μεταφέρει το CBLDF μετά την αποκαλυπτική έκθεση ενός μη κερδοσκοπικού οργανισμού (Books to Prisoners) που αντικείμενό του έχει να προωθεί βιβλία στους φυλακισμένους, το «Watchmen» βρισκόταν ανάμεσα στα 7.000 βιβλία που οι αρχές του Κάνσας είχαν απαγορεύσει επί σειρά δεκαετιών στους περίπου 10 χιλιάδες έγκλειστους της Πολιτείας.

«Y: The Last Man»
των Brian Vaughan - Pia Guerra

Οταν όλα τα αρσενικά πλάσματα του πλανήτη, εκτός από τον Yorick, πεθαίνουν από μια άγνωστη αιτία, ο πρωταγωνιστής του δεκάτομου έργου πρέπει να προσαρμοστεί και να επιβιώσει σε έναν εκ των πραγμάτων κόσμο μητριαρχίας και νέων συνθηκών.

Τι κι αν το πολυεπίπεδο «Y: The Last Man» έχει αναφορές στο κλασικό «Ο τελευταίος άνθρωπος» της Μέρι Σέλεϊ, τι κι αν το όνομα του τελευταίου άντρα παραπέμπει στον σεξπιρικό χαρακτήρα από τον Αμλετ και κάνει λογοπαίγνιο με το σύμβολο του χρωμοσώματος που καθορίζει το αντρικό φύλο στον άνθρωπο, αυτά δεν ήταν αρκετά για να αποφύγει το βιβλίο τις περιπέτειες σε κολέγιο της Καλιφόρνιας, όταν ζητήθηκε η απόσυρσή του μαζί με άλλων κόμικς όπως το «Persepolis» της Marjane Satrapi, το «Sandman» του Neil Gaiman κ.ά. με την κατηγορία της πορνογραφίας. Τα άμεσα αντανακλαστικά του CBLDF και της Συμμαχίας Ενάντια στη Λογοκρισία απέτρεψαν τα χειρότερα και το βιβλίο «αθωώθηκε».

«Bone»
του Jeff Smith

Από τα πρώτα χρόνια της ετήσιας δημοσίευσης της λίστας με τα πιο απαγορευμένα βιβλία που κοινοποιεί ο Αμερικανικός Οργανισμός Βιβλιοθηκών, το εννιάτομο και πολυβραβευμένο «Bone» του Jeff Smith έχει σταθερή παρουσία σε διάφορες Πολιτείες. Οι πιο συχνές κατηγορίες που δέχεται είναι ότι περνάει πολιτικά μηνύματα στα παιδιά, είναι βίαιο και έχει ρατσιστικό περιεχόμενο, παρουσιάζει χαρακτήρες να πίνουν και να καπνίζουν κ.ά.

Οπως υπενθυμίζει το CBLDF, σε μία από τις απόπειρες λογοκρισίας ο Jeff Smith είχε δηλώσει: «Δεν έχω ιδέα ποιο ακριβώς βιβλίο διάβασαν αυτοί οι άνθρωποι. Ακούγοντας παρόμοιες καταγγελίες το τελευταίο διάστημα αρχίζω να πιστεύω πως τέτοιες εξωφρενικές κατηγορίες (στ’ αλήθεια, ρατσισμός;) μαρτυρούν περισσότερα για αυτούς που τις εξαπολύουν παρά για τα ίδια τα βιβλία».

Αν και το βασικό θέμα του είναι απλώς το επικό, περιπετειώδες ταξίδι μιας οικογένειας funny animals και η ιστορία προάγει με χιούμορ τη φιλία, τη διαφορετικότητα και την αφοσίωση, υπήρξαν περιπτώσεις στο Τέξας, στο Νιου Μέξικο, στη Μινεσότα και αλλού που κάποιοι ενοχλήθηκαν και ζήτησαν την απόσυρσή του από τις σχολικές βιβλιοθήκες. Σε κάθε περίπτωση το CBLDF βοήθησε να «πέσουν» οι κατηγορίες και να μπορούν μικροί και μεγάλοι να έχουν ελεύθερη πρόσβαση στο σπουδαίο αυτό έργο.

«Maus»
του Art Spiegelman

Το πασίγνωστο έργο του Αμερικανού δημιουργού, που τιμήθηκε με το βραβείο Πούλιτζερ το 1992 για τη σπαρακτική καταγραφή του Ολοκαυτώματος μέσω της βιογραφίας του πατέρα του, Εβραίου επιζήσαντος του Αουσβιτς, έχει δεχτεί πολλές επιθέσεις κατά καιρούς, με τις περισσότερες από αυτές να εστιάζουν στην εργαλειοποίηση του Ολοκαυτώματος στην οποία, όπως ισχυρίζονται, προβαίνει ο Spiegelman.

Στη Ρωσία όμως, το 2015, το βιβλίο αποσύρθηκε από τα ράφια πολλών βιβλιοπωλείων εξαιτίας ενός νέου νόμου που απαγορεύει να φαίνεται η σβάστικα ακόμα και σε κάποιο έργο τέχνης. Στο εξώφυλλο του Maus φιγουράρει μια ευμεγέθης σβάστικα, με αποτέλεσμα ένα βιβλίο που δημιουργήθηκε για να καταγγείλει τον ναζισμό να πέσει θύμα των υπερβολών μιας κακώς εννοούμενης πολιτικής ορθότητας. Επιπλέον το Maus δέχτηκε απειλές και σε πολλά αμερικανικά σχολεία με την κατηγορία ότι προβάλλει πολιτικά θέματα που δεν αρμόζουν σε ανήλικους μαθητές.

Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια με τη συντηρητική στροφή στις ΗΠΑ να γίνεται όλο και πιο απότομη, το έργο του CBLDF γίνεται όλο και πιο σημαντικό αλλά όλο και πιο δύσκολο. Οι περιπτώσεις λογοκρισίας, όπως άλλωστε και στη χώρα μας, δεν φαίνεται να λιγοστεύουν.

Οργανισμοί όπως το CBLDF, που δεν στοχεύουν μόνο στην προστασία των αναγνωστών και των δημιουργών αλλά και στην καλλιέργεια μιας δημοκρατικής κουλτούρας ελευθερίας της έκφρασης και της διακίνησης των ιδεών, μπορούν να συμβάλουν στην αναχαίτιση της ακροδεξιάς επέλασης. Προς όφελος των καλλιτεχνών και του κοινού.

[email protected]

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας