Ποιητές, πεζογράφοι, κριτικοί λογοτεχνίας αλλά και πανεπιστημιακοί απαντούν στο αρχετυπικό, δαιδαλώδες και ολισθηρό ερώτημα «Γιατί γράφω;». Ενα ψηφιδωτό κειμένων που προσπαθεί να φωτίσει τη σκοτεινή ρίζα της γραφής. Απαντά στο ερώτημα ο Θάνος Σταθόπουλος.
Μισέλ Φάις
Δεν μπορείς να απαντήσεις με ακρίβεια στο ερώτημα γιατί γράφεις. Ποτέ δεν ξέρεις ακριβώς γιατί. «Είναι κάπως σαν τα ναρκωτικά», όπως λέει ο Μπερνάρ-Μαρί Κολτές, «αρχίζεις κατά τύχη, σου αρέσει και μετά δεν κάνεις δίχως αυτά, μολονότι δεν μπορείς να πεις εάν πράγματι ευχαριστιέσαι».
Oταν ξεκίνησα να γράφω, στα πρώτα χρόνια της εφηβικής μου ηλικίας, αυτό που με ενδιέφερε και με γοήτευε κυρίως ήταν να ζήσω σαν συγγραφέας -ό,τι κι αν σημαίνει αυτό-, παρά να γράψω. Αργότερα η διάθεση αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο. Ωστόσο έγραψα κι εξακολουθώ να γράφω, όπως επίσης έζησα κι εξακολουθώ να ζω σαν συγγραφέας.
Η ανάγκη να γράφεις σου επιβάλλεται – όπως κάθε άλλο σημαντικό πράγμα στη ζωή σου. Απότοκο του νευρικού σου συστήματος, της ιδιοσυγκρασίας σου και της φαντασιακής σύλληψης του κόσμου. Με άλλα λόγια, γράφω σημαίνει δεν ξέρω να υπάρξω αλλιώς εκτός του τρόπου που μου επιβάλλεται.
Υποθέτω ότι η μάγευση ήταν ένας ισχυρός λόγος που με ώθησε στο γράψιμο. «Προσπάθεια να γίνει κανείς μαγεμένος», όπως έγραψε ο Γιώργος Μακρής σ’ ένα ποίημά του. Δεν ξέρω κατά πόσον ισχύει ακόμα, έχοντας αποδοθεί εδώ και πολλά χρόνια στην απομάγευση των πραγμάτων. Ισως όμως να είναι μια αέναη διαδικασία: μάγευση, απομάγευση, επαναμάγευση κ.ο.κ. Τα χρώματα του άσπρου και του μαύρου.
Γιατί γράφω λοιπόν; Ισως για να συμφιλιωθώ με την απώλεια, να εννοήσω τον θάνατο.
Είμαι κατ’ εξοχήν ολιγογράφος εξ ιδιοσυγκρασίας, ως είθισται να λέγεται. Αργότερα, στην ιδιοσυγκρασία προστέθηκε η πεποίθηση. Επομένως θα αναρωτηθεί κανείς τι κάνω τις περιόδους -και είναι μεγάλες- που δεν γράφω, δεδομένου ότι δεν εξασκώ κανένα επάγγελμα στη ζωή μου. Πλήττω; Αισθάνομαι κενός; Διασκεδάζω; Στρέφω αλλού την προσοχή μου; Κάνω διακοπές; Είμαι δυστυχισμένος; Ολ’ αυτά μαζί. Η ανάγκη να γράφεις ισοδυναμεί συχνά με εγγραφή στο ταμείο ανεργίας. Ο Φιτζέραλντ, στο Απόγευμα ενός συγγραφέα, θα περιγράψει την κρίση του συγγραφέα μέσα από την περιγραφή μιας βόλτας στην πόλη. Μια άδεια μέρα που πρέπει να γεμίσει. Κι ωστόσο πόσο άδεια είναι μια άδεια μέρα ενός συγγραφέα; Και πόσες άδειες μέρες πρέπει να ζήσει ένας συγγραφέας για να συμφιλιωθεί με τη φύση αυτής της ιδιότυπης ανεργίας;
Θ’ αφήσω μετέωρο το ερώτημα.
Τελευταίο βιβλίο του Θ. Σταθόπουλου είναι «Το αυτόματο» (Γαβριηλίδης, 2013).
