Η ζωή σε κίνηση…

Ηταν πρωί στο μικρό λιμάνι. Ο ήλιος είχε ήδη ανέβει αρκετά και τα πάντα γύρω έλαμπαν. Κάπου-κάπου πάνω στα νερά στραφτάλιζε το φως, δίνοντας μια άλλη διάσταση στην ατάραχη, «γυάλινη» επιφάνεια της λίμνης.

Βαθιά στο παρυδάτιο δάσος και στους πυκνούς καλαμιώνες η πρωινή ομίχλη είχε αρχίσει ν’ αποτραβιέται σταδιακά δίνοντας τη σκυτάλη στη ζωηρή έναρξη ακόμα μιας μέρας στον φυσικό κόσμο της Κερκίνης.

Με κρωγμούς και πλαναρίσματα οι φτερωτοί κάτοικοι γυροπετούσαν ολόγυρα αναζητώντας τον επιούσιο, ενώ οι ψαράδες στο λιμάνι συνέχιζαν ατάραχοι να παλεύουν με τα δίχτυα τους. Ενα μικρό κοπάδι πελεκάνων στεκόταν σε μικρή απόσταση περιμένοντας με υπομονή το περίσσευμα της ψαριάς.

Αθελά σου γίνεσαι θεατής της φυσικής διαδικασίας που διαδραματίζεται μέσα στο κάδρο του ξεχωριστού αυτού τόπου και πραγματικά νιώθεις τόσο ασήμαντος όταν σε κατακλύζει η αίσθηση πως δεν μπορείς να είσαι τίποτε άλλο παρά απλός παρατηρητής του μεγαλείου της φύσης, της ίδιας της ζωής που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση!

Περιδιαβαίνοντας στον χώρο και τον χρόνο

Η λίμνη Κερκίνη βρίσκεται στον νομό Σερρών, πολύ κοντά στην κωμόπολη του Σιδηροκάστρου, και περικλείεται από τους ορεινούς όγκους που σχηματίζουν τα βουνά Μπέλες, Δύσωρο και Μαυροβούνι.

Η όψη της περιοχής, με τη μορφή που τη βλέπουμε σήμερα, δεν υπήρχε στο πρόσφατο παρελθόν. Στους αρχαίους χρόνους ο τόπος ήταν ελώδης και καλυμμένος από πυκνή βλάστηση, ενώ κατά καιρούς στις πλημμυρίδες του ποταμού σχηματιζόταν νοτιότερα αβαθής λίμνη, γνωστή με το όνομα Κερκινίτιδα, που πιθανόν να δημιουργήθηκε από το λιώσιμο των παγετώνων.

Ιστορικές αναφορές στους περσικούς πολέμους μάς κάνουν γνωστή την περιπέτεια του Μαρδόνιου –στρατάρχη του Ξέρξη– σε αυτόν τον αφιλόξενο τόπο, όπου λιοντάρια και άλλα άγρια ζώα κατασπάραξαν τις καμήλες, τα άλογα και πολλούς από τους στρατιώτες του.

Το 1932 υψώθηκε για αρδευτικούς λόγους το φράγμα. Τα πρώτα αναχώματα τιθάσευσαν τα νερά του Στρυμόνα και γέμισαν τη λεκάνη της Κερκίνης, δίνοντάς τη δυνατότητα στους αγρότες του κάμπου να έχουν μια μόνιμη παροχή νερού για να ποτίζουν τις καλλιέργειές τους στο άνυδρο μεσογειακό καλοκαίρι.

Σπουδαίο αλλά και εύθραυστο οικοσύστημα

Παρά το γεγονός ότι η Κερκίνη θεωρείται σήμερα τεχνητή, η διαχρονική παρουσία της υδρόβιας φτερωτής πανίδας στην περιοχή μαρτυρά την ύπαρξη από παλιά του σπάνιου αυτού ενδιαιτήματος, αφού όπως φαίνεται έχει καταγραφεί πλέον στα κύτταρα των οργανισμών.

Από το 1971 και μετά, αφού ανακηρύχθηκε με τη συνθήκη Ραμσάρ ως υγρότοπος διεθνούς σημασίας –ένας από τους 11 της χώρας μας που υπάγονται στη συνθήκη–, προστατεύεται από την ευρωπαϊκή και διεθνή νομοθεσία ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας, Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά και Ειδικά Προστατευμένη Μεσογειακή Περιοχή. Το 2005 ιδρύθηκε το Εθνικό Πάρκο Λίμνης Κερκίνης προκειμένου να υπάρξει σωστότερη διαχείριση του φυσικού πλούτου της περιοχής. Πληροφορίες «Φορέας Διαχείρισης και Προστασίας Λίμνης Κερκίνης».

Το ψάρεμα, το κυνήγι, η συλλογή φυτών, η προσέγγιση με βάρκα στις τοποθεσίες φωλιάσματος των πουλιών έχουν απαγορευτεί ολοκληρωτικά ή επιτρέπονται σε ορισμένα σημεία και εποχές του χρόνου, οι περιπολίες των ανθρώπων του Πάρκου είναι συχνές και τα πρόστιμα τσουχτερά για τους παραβάτες.

Στην ευρύτερη περιοχή της Κερκίνης έχουν καταγραφεί πάνω από 310 είδη πουλιών εκ των οποίων τα 75 είναι προστατευμένα και τα 52 θεωρούνται σημαντικά για την Ελλάδα. Πρόσφατες παρατηρήσεις εντόπισαν αρκετά άτομα νανόχηνας, είδος που προστατεύεται αυστηρά από την ευρωπαϊκή νομοθεσία καθώς υπολογίζεται πως ο πληθυσμός τους δεν ξεπερνά τα 100 άτομα. Τα πρώτα πουλιά εμφανίζονται στη λίμνη στα τέλη Οκτωβρίου με αρχές Νοεμβρίου και τις πιο πολλές φορές ξεχειμωνιάζουν εδώ (πηγή Ορνιθολογική).

Η βιοποικιλότητα της Κερκίνης πραγματικά εντυπωσιάζει καθώς στα νερά της, εκτός από το πασίγνωστο γριβάδι, ζουν και αναπαράγονται ακόμη 32 είδη ψαριών, όπως η πεταλούδα, το τσιρόνι, αλλά και τα σπάνια ενδημικά σίρκο και τυλινάρι. Το γριβάδι (κυπρίνος) αλιεύετε επαγγελματικά καθώς έχει εμπορική αξία και η νοστιμιά του εκτιμάτε ιδιαίτερα στις τοπικές αγορές της Μακεδονίας. Ακόμη, έχουν καταγραφεί 10 είδη αμφιβίων και 20 είδη ερπετών. Στις όχθες της βόσκει ελεύθερα –κόντρα στις σύγχρονες ζωοτεχνικές μεθόδους της κτηνοτροφίας– ο μεγαλύτερος πληθυσμός νεροβούβαλων, αυτό το σπάνιο είδος που κάποτε ευημερούσε στους υγροτόπους της Ελλάδας. Το γάλα του θεωρείται εξαιρετικά πλούσιο σε θρεπτικά συστατικά και ασβέστιο και στο παρελθόν αποτελούσε περιζήτητο κτηνοτροφικό προϊόν.

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω: Από τη Θεσσαλονίκη η λίμνη Κερκίνη προσεγγίζεται είτε μέσω Κιλκίς είτε μέσω Σερρών-Σιδηροκάστρου είτε μέσω του φράγματος Λιθότοπου (αυτή είναι και η πιο σύντομη πορεία: 75 χλμ.). Ερχόμενοι από νότια Ελλάδα θα μπείτε στην Εγνατία και στον κόμβο του Αξιού θα στρίψετε προς Ευζώνους. Στο ύψος του Πολύκαστρου θα συνεχίσετε προς Κιλκίς, Κερκίνη. Η Αθήνα απέχει συνολικά 605 χλμ.

Δραστηριότητες – διαδρομές

Ως αφετηρία για μια γνωριμία με την περιοχή συνήθως χρησιμοποιούνται τα χωριά Κερκίνη, Λιθότοπος και Μανδράκι, όπου υπάρχει η κατάλληλη υποδομή για διαμονή. Οι πρώτες εικόνες από τους παραλίμνιους οικισμούς δεν θα εντυπωσιάσουν με την αρχιτεκτονική τους παρουσία ακόμη και τους πιο ενθουσιώδεις, αφού πρόκειται για καθαρά αγροτικές κοινότητες χτισμένες άναρχα στην απλωσιά του κάμπου.

Μόλις λίγες εκατοντάδες μέτρα μακρύτερα, το μυστικό της λίμνης, άλλοτε κρυμμένο στους πυκνούς καλαμιώνες κι άλλοτε στις απόμερες όχθες, το μαρτυρούν οι κρωγμοί και τα φτερουγίσματα των πουλιών. Με μια λέξη: «βιότοπος»! Υπάρχουν αρκετοί δρόμοι, συνήθως χωμάτινοι, που ξεκινούν από αυτά τα χωριά και οδηγούν σε διάφορα παρόχθια σημεία και τοποθεσίες που βρίθουν από ορνιθοπανίδα και υδρόβια ζωή. Σε αρκετά μέρη υπάρχουν κατάλληλα διαμορφωμένοι χώροι όπου μπορείτε να παρακολουθήσετε τα πουλιά χωρίς να τα ενοχλήσετε.

Χωριό Κερκίνη – Λιθότοπος: Aπό το λιμανάκι του χωριού Κερκίνη περνά ο χωμάτινος δρόμος που τρέχει πάνω στη ράχη του αναχώματος με κατεύθυνση νοτιοδυτική. Στη συνέχεια γίνεται ασφάλτινος και συνεχίζει με τις κατάφυτες όχθες ώς το φράγμα του Λιθότοπου. Αν θέλετε μπορείτε να ολοκληρώσετε τον περιμετρικό γύρο της λίμνης ακολουθώντας τους χωματόδρομους των αναχωμάτων.

Παρυδάτιο δάσος – Στρυμόνας: Χρησιμοποιώντας τον κεντρικό δρόμο που συνδέει τις Σέρρες με το Κιλκίς, προσεγγίζονται τα χωριά Μανδράκι, Ακριτοχώρι, Νεοχώρι που ακουμπούν στις νοτιοανατολικές παρυφές του βουνού Μπέλες. Η διαδρομή από το χωριό Βυρώνεια περνά από τα παραλίμνια χωριά της βόρειας και ανατολικής όχθης και την κοίτη του Στρυμόνα, για να καταλήξει στην καρδιά του παρυδάτιου δάσους όπου βόσκουν τα τελευταία μεγάλα κοπάδια νεροβούβαλων.

Η άγρια ζωή σε κίνδυνο

Τα ρηχά νερά, οι πυκνοί καλαμιώνες και το πολύ σπουδαίο για την υδρόβια ζωή παρυδάτιο δάσος είναι καθοριστικής σημασίας παράγοντες που δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες για να φωλιάσουν αλλά και να εξασφαλίσουν την τροφή τους πολλά και διαφορετικά είδη της διατροφικής αλυσίδας.

Κάθε φορά που ο Στρυμόνας πλημμυρίζει παρασέρνει στο διάβα του μεγάλες ποσότητες σκουπιδιών (πλαστικά υλικά, απορρίμματα, γεωργικά υπολείμματα) από τη γειτονική Βουλγαρία, τα οποία τελικά καταλήγουν στον βυθό της Κερκίνης.

Ομως το κυριότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα το εξαιρετικά σημαντικό και εύθραυστο αυτό οικοσύστημα είναι η μεγάλη και μερικές φορές ανεξέλεγκτη μεταβολή της στάθμης των νερών εξαιτίας της αλόγιστης ανθρώπινης χρήσης.

Με τα χρονιά το φαινόμενο αυτό έχει επιφέρει ανεπανόρθωτες βλάβες στο ριζικό σύστημα του παρυδάτιου δάσους, το οποίο είναι σημαντικό για το φώλιασμα των πουλιών.

Οσο κάποιοι συνεχίζουν να διακατέχονται από τη μονοδιάστατη αντίληψη ότι η Κερκίνη είναι απλώς ένας ταμιευτήρας νερού, το πρόβλημα θα εντείνεται και θα μεγιστοποιείται ώσπου κάποια στιγμή, στο πολύ κοντινό μέλλον, οι βλάβες θα είναι μη αναστρέψιμες.

Παρατήρηση πουλιών: Σε διάφορα σημεία της ακρολιμνιάς υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένα παρατηρητήρια που επιτρέπουν την παρατήρηση των πουλιών χωρίς αυτά να ενοχλούνται. Ζεστά ρούχα γιατί η ψύχρα είναι πια έντονη εδώ στη Μακεδονία, παπούτσια που αντέχουν στην υγρασία και ένα καλό ζευγάρι κιάλια αρκούν. Πληροφορίες, χάρτες και άλλες χρήσιμες οδηγίες θα πάρετε από το Κέντρο Πληροφόρησης Υγροτόπου Κερκίνης, τηλ.: 23270-28004.

Βόλτα με βάρκα: Από διάφορα σημεία της λίμνης αναχωρούν οι ειδικά διαμορφωμένες βάρκες που πραγματοποιούν περιήγηση στον υδροβιότοπο συνοδεία εκπαιδευμένου ξεναγού, ο οποίος γνωρίζει πώς να προσεγγίσει την περιοχή με τον ανάλογο σεβασμό, έχοντας τις γνώσεις για την προστασία των πουλιών. 

Διαμονή

● Ξενοδοχείο «Οικο-περιηγητής», τηλ.: 23270-41450

● Διαμερίσματα «Μορφή», τηλ.: 23270-41036

● Ξενώνας «Λιμναίο», τηλ.: 23250-51581

● Ξενοδοχείο «Ερωδιός», τηλ.: 23250-28070

● Ξενώνας «Φράγμα», τηλ.: 23250-41184

● Ξενώνας «Κερκινίτις», τηλ.: 23250-41035

● Ξενώνας «Βιγλάτορας», τηλ.: 23270-51231 

? Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr