Εκεί που ο Αώος σμίγει τα νερά του με τον Βοϊδομάτη και ο Σμόλικας με την Τύμφη παραμερίζουν τα βράχια τους για να δώσουν χώρο στον εύφορο κάμπο, απλώνει τις γειτονιές της η μικρή πολιτεία της Κόνιτσας.
Σ’ αυτόν τον τόπο το μεγαλείο της φύσης εκφράζεται μέσα από τα αφρισμένα ποτάμια, τα ανταριασμένα κορφοβούνια και τα πυκνόφυτα δάση, τις ειρηνικές κοιλάδες, ενώ τα έργα των ανθρώπων που έφυγαν αποτυπώνονται στα υπέροχα γεφύρια, στα εντυπωσιακά πέτρινα κτίρια και στις καλαίσθητες εκκλησιές.
Εδώ θα μάθεις ν’ ακούς τον γάργαρο ήχο των νερών, το θρόισμα του δάσους, το κάλεσμα των βουνών!
Γεωγραφικοί και ιστορικοί προσδιορισμοί
Η θέση της Κόνιτσας στον χάρτη εντοπίζεται στο βορειοδυτικό άκρο της Ηπείρου, στα σύνορα με την Αλβανία. Η μικρή πολιτεία έχει 3.000 κατοίκους και βρίσκεται σκαρφαλωμένη σε ύψος 600 μέτρων στις ράχες του βουνού Νύμφι, που είναι παρακλάδι του Σμόλικα.
Το όνομα της Κόνιτσας πιθανόν να προήλθε από παράφραση της σλαβικής λέξης «κόνι», που σήμαινε άλογο, ενώ με την κατάληξη «τζα» σήμαινε «αλογότοπος». Στην κοιλάδα της Κόνιτσας υπήρξε κατά την αρχαιότητα η πόλη Μολοσσίδα, πατρίδα της Ολυμπιάδας, μητέρας του Αλέξανδρου. Η πρώτη ιστορική αναφορά για την Κόνιτσα γίνεται στα χρόνια του Βυζαντίου, την εποχή του Κωνσταντίνου Πωγωνάτου ο οποίος επισκέφθηκε την περιοχή.
Η επαρχία της Κόνιτσας απελευθερώθηκε από τους Τούρκους το 1913, λίγες μέρες μετά την απελευθέρωση των Ιωαννίνων, ενώ γνωστές είναι οι σκληρές μάχες που έγιναν γύρω από την κοίτη του ποταμού Αώου κατά τη διάρκεια της εισβολής των φασιστών του Μουσολίνι τον Οκτώβριο του 1940.
Η ιστορική αυτή πόλη του Νομού Ιωαννίνων προσεγγίζεται εύκολα ακολουθώντας την παλιά εθνική οδό που συνδέει την Ηπειρο με τη Μακεδονία. Απέχει από τα Ιωάννινα 65 χιλιόμετρα και από την Κοζάνη 150. Τα τελευταία χρόνια και με κύριο μοχλό τον εναλλακτικό τουρισμό, η Κόνιτσα γνωρίζει ιδιαίτερη ανάπτυξη, δημιουργήθηκαν ποιοτικοί ξενώνες, ενώ στην περιοχή δραστηριοποιούνται αρκετές εταιρείες υπαίθριων και εναλλακτικών σπορ.
Περίπατοι στην πόλη
Σε τούτη την ιδιαίτερη γωνιά της Ηπείρου οι άνθρωποι άφησαν τα σημάδια τους βάζοντας με τα έργα τους σφραγίδα σε αυτόν τον τραχύ, μα άκρως γοητευτικό τόπο.
Τα μοναδικά γεφύρια, οι περίτεχνες εκκλησιές, τα παλιά πέτρινα αρχοντικά αντέχουν ακόμη στον χρόνο αλλά και στις αλλοτριωτικές παρεμβάσεις των σύγχρονων οικιστικών μοντέλων, όπως επίσης στους σεισμούς που ταλαιπώρησαν αρκετά στο παρελθόν τον τόπο.
Είναι γεγονός πως σήμερα η Κόνιτσα δεν έχει να παρουσιάσει ένα ομοιογενές παραδοσιακό οικιστικό προφίλ, καθώς και εδώ οι σύγχρονες κατασκευές που βασίζονται στο τσιμέντο αλλοιώνουν τα αυθεντικά ηπειρώτικα χαρακτηριστικά της μικρής πόλης.
Ομως μια πιο προσεκτική περιπλάνηση στα ανηφορικά δρομάκια θα βοηθήσει ώστε να ανακαλύψεις πως υπάρχουν ακόμα γωνιές που έχουν να αποκαλύψουν πολλά για τη ζωή αυτού του γοητευτικού τόπου.
Ετσι, στις παλιές γειτονιές θα μπορέσεις να ξεχωρίσεις ανάμεσα στους τσιμεντένιους τοίχους τη μαεστρία του παλιού Ηπειρώτη μάστορα που έδεσε με τρόπο θαυμαστό την πέτρα με το ξύλο.
Από τα ιστορικά κτίσματα της πόλης να ξεχωρίσουμε το εντυπωσιακό αρχοντικό της Χάμκως, μητέρας του Αλή Πασά, αλλά και το τζαμί που έχτισε το 1536 ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής όταν ολοκλήρωσε την κατάκτηση της περιοχής. Ανάμεσα στα παραδοσιακά κτίρια να αναφέρουμε του Παύλου Μάλιακα, του Γιάννη Φλώρου, του Παπαχρηστίδη.
Στην Κόνιτσα αξίζει να επισκεφθείτε το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης (τηλ. 26550-23825) και το Μουσείο Οίνου και Αμπέλου της Ηπείρου που βρίσκεται στην είσοδο της πόλης.
Πέτρινο κόσμημα
Σε απόσταση αναπνοής από τα τελευταία σπίτια της πολίχνης κυλά τα νερά του ο ποταμός Αώος. Καθώς ξεφεύγει από το σφιχταγκάλιασμα του φαραγγιού μοιάζει να ανασαίνει με ανακούφιση και να ξεχύνεται με ορμή στο ίσωμα της πεδιάδας.
Ακόμη και με τα πόδια μπορείτε να κατηφορίσετε ώς την κοίτη του ποταμού όπου διασώζεται σε καλή κατάσταση το πελώριο μονότοξο γεφύρι διαστάσεων 20χ40 μέτρα. Το έχτισε ο Πυρσογιαννίτης αρχιμάστορας Ζιώγας Φρόντζος το 1871, στη θέση παλαιότερου ξύλινου και σήμερα, όχι άδικα, θεωρείται το σήμα κατατεθέν την πόλης.
Ξεχωρίζει για το οξύκορφο σχήμα του, ενώ στο κέντρο του τόξου κρέμεται η μικρή καμπάνα που προειδοποιούσε τα καραβάνια για τον δυνατό άνεμο ο οποίος συχνά καθιστούσε το πέρασμα του γεφυριού επικίνδυνο.
Η επιλογή της τοποθεσίας όπου θα χτιζόταν το γεφύρι σίγουρα δεν ήταν τυχαία. Οι παλιοί τεχνίτες «διάβαζαν» την κοίτη του ποταμού, εξέταζαν την αντοχή των πετρωμάτων και την ορμή των νερών ώστε να στηρίξουν γερά τα θεμέλια του πέτρινου οικοδομήματος. Το δομικό υλικό που χρησιμοποιούνταν συνήθως ήταν ο σχιστόλιθος, αλλά και διάφορα άλλα πελεκημένα πετρώματα που υπήρχαν στην εκάστοτε περιοχή.
Η στιβαρή κατασκευή του γεφυριού της Κόνιτσας άντεξε στις επανειλημμένες απόπειρες των Τούρκων να το ανατινάξουν κατά την αποχώρησή τους το 1913.
Από το ψηλότερο σημείο του πέτρινου γεφυριού θα απολαύσετε όλη τη μεγαλοπρέπεια του ποταμού και θα πάρετε μια πρώτη γεύση από την άγρια ομορφιά της χαράδρας του Αώου. Από εδώ ξεκινούν τα όρια του Γεωπάρκου Βίκου Αώου, αλλά και το μονοπάτι που οδηγεί στη Μονή Στομίου.
Πέντε ιδέες για κοντινές εκδρομές
◾Προφήτης Ηλίας, η πεδιάδα στα πόδια σας: Λίγο ψηλότερα από τα τελευταία σπίτια της Κόνιτσας, σε βράχο που κυριολεκτικά κρέμεται πάνω από την πόλη, βρίσκεται το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία. Ως εδώ θα έρθετε με το αυτοκίνητό σας ακολουθώντας ασφάλτινο δρόμο (5 χλμ.) για να δείτε την καλύτερη θέα της περιοχής. Το πολεοδομικό συγκρότημα της Κόνιτσας, η σμίξη των ποταμών Αώου και Βοϊδομάτη, η εύφορη κοιλάδα, ο ορεινός όγκος της Νεμέρτσικας που ακουμπά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, τα βράχια της Τύμφης και η ψηλότερη κορφή του Σμόλικα ποζάρουν περιφερειακά στον ορίζοντα, σε ένα υπερθέαμα που θα απολαύσετε από εδώ, το πιο προνομιούχο ίσως σημείο θέας που θα βρείτε σε ολόκληρη την επαρχία Κόνιτσας.
◾Ανακαλύψτε την Παλιά Κλειδωνιά: Από την Κόνιτσα ακολουθώντας τον δρόμο για Ιωάννινα, στο ύψος του οικισμού Καλύβια Κλειδωνιάς θα στρίψετε αριστερά στον ασφάλτινο δρόμο για να ανηφορίσετε προς την Παλιά Κλειδωνιά (13 χλμ.). Η διαδρομή έχει λίγες στροφές οι οποίες όμως δεν θα πρέπει να σας πτοήσουν. Σε όλη τη διάρκεια της πορείας θα έχετε την ευκαιρία να δείτε από ψηλά τα βράχια του Βίκου, τις κορφές της Τύμφης και φυσικά την κοιλάδα του Αώου. Εδώ, σ’ ένα υπέροχο σημείο με θέα προς τα βουνά του Πάπιγκου θα ανακαλύψετε ένα από τα πιο όμορφα χωριά του ορεινού όγκου της Ηπείρου, που δυστυχώς σήμερα είναι σχεδόν εγκαταλειμμένο. Ρωτήστε στην πλατεία όπου βρίσκεται ο ξενώνας για να σας δείξουν το μονοπάτι που οδηγεί στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία όπου θα ατενίσετε το υπερθέαμα της χιονισμένης Τύμφης αλλά και το Πάπιγκο.
◾Στις όχθες του Βοϊδομάτη: Λίγο νοτιότερα από την κοίτη του Αώου και κοντά στο χωριό Κλειδωνιά θα συναντήσετε τον ποταμό Βοϊδομάτη. Σε σημείο με τεράστια πλατάνια ορθώνει το πέτρινο βήμα του ένα ακόμη εντυπωσιακό μονότοξο γεφύρι, χτισμένο το 1853. Εδώ και πάλι από τη ράχη του γεφυριού θα αγναντεύετε το βόρειο άκρο του Βίκου – το νότιο βρίσκεται 16 χιλιόμετρα μακριά, κοντά στο χωριό Μονοδέντρι. H τοποθεσία είναι εύκολα προσβάσιμη από την εθνική οδό Ιωαννίνων-Κοζάνης. Εδώ έχουν τη βάση τους διάφορες εταιρείες εναλλακτικών δραστηριοτήτων όπου μπορείτε να απευθυνθείτε για να κάνετε ιππασία, ράφτινγκ ή καγιάκ.
◾Με τα πόδια στη Μονή Στομίου (περίπου 2 ώρες): Από την ανατολική βάση του πέτρινου γεφυριού της Κόνιτσας ξεκινά το σημαδεμένο μονοπάτι με τελικό προορισμό τη Μονή Στομίου. Η αρχή της διαδρομής ξεδιπλώνεται σε κατεύθυνση παράλληλη με το ποτάμι. Στη συνέχεια αρχίζει η αρκετά έντονη ανηφόρα. Στην πορεία θα συναντήσετε όλα τα είδη ορεινής χλωρίδας. Θα προσπεράσετε τους μικρούς σκαλωτούς καταρράκτες του ορεινού ρυακιού και θα καταλήξετε στη Μονή Στομίου που βρίσκεται σε ύψος 650 μέτρων. Η θέση της είναι μοναδική καθώς αγναντεύει από ψηλά το στενότερο (Στόμιο) και πιο όμορφο τμήμα της χαράδρας του Αώου. Το μοναστήρι χτίστηκε το 1774, ενώ το 1943 πυρπολήθηκε από τους Γερμανούς.
◾Αναζητήστε τη Μονή Μολυβδοσκεπάστου: Αφού ο Αώος ξεφύγει από το σφιχταγκάλιασμα των βουνών, ασυγκράτητος πια ξεχύνεται στον δρόμο για Αλβανία. Στην πορεία του διασχίζει το Μπουραζάνι, μια μαγική κοιλάδα με τοπία κατάφυτα, κατάστικτη από σπουδαία πολιτιστικά μνημεία, εκ των οποίων το σημαντικότερο είναι το ιστορικό Μοναστήρι της Κοιμήσεως Θεοτόκου Μολυβδοσκεπάστου που ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Δ’ Πωγωνάτο (668–685). Σε μικρή απόσταση ξεχωρίζει το παραδοσιακής αρχιτεκτονικής παραμεθόριο χωριό Μολυβδοσκέπαστος με τις βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησιές του και την εξαίσια θέα προς την Ελλάδα και την Αλβανία.
ℹ️ Εναλλακτικές δραστηριότητες, υπαίθριος τουρισμός
● «Νο Limits» (τηλ. 26550-23777)
● «Μετάβαση» (τηλ. 6944656029)
● «Trekking Hellas» Ιωάννινα (τηλ. 26510-71703)
● «Alpine Zone» (τηλ. 26510-23222)
ℹ️ Διαμονή
● «Konitsa Mountain Hotel» (τηλ. 26550-29390)
● «Βίλα Ρουστίκα» (τηλ. 26550-24910)
● «Γεφύρι» (τηλ. 26550-23780)
● «Αρτεμις» (τηλ. 26550-24774)
● «Lotos Mountain Resort» (τηλ. 26550-22436)
● «Ροδοβόλι» (τηλ. 26550-29338)
? Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com
