Ακολουθώντας την κυκλική διαδρομή Φλώρινα – Αμύνταιο – Καστοριά – Πρέσπες και με επιστροφή πάλι στη Φλώρινα μέσω Πισοδερίου, θα καλύψουμε περίπου 200 χιλιόμετρα στο βορειοδυτικότερο άκρο της Ελλάδας και θα προσεγγίσουμε εφτά από τις ομορφότερες φυσικές λίμνες της χώρας.
Οι λίμνες Βεγορίτιδα και Πετρών απλώνονται στο υψίπεδο της Φλώρινας, στα ριζά του βουνού Καϊμακτσαλάν και μερικές εκατοντάδες μέτρα ανατολικά της πόλης του Αμύνταιου. Οι δύο λίμνες, που επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω ενός καναλιού, γεωλογικά υπάγονται στην ευρύτερη υδρολογική λεκάνη της Εορδαίας και αποτελούν ένα ενιαίο υγροτοπικό οικοσύστημα.
Λίγα χιλιόμετρα πιο δυτικά, ανάμεσα στους ορεινούς όγκους του Βιτσίου και του Μουρίκιου και σε ελάχιστη απόσταση από τον αυτοκινητόδρομο που συνδέει τη Φλώρινα με την Καστοριά, συναντάμε τις λίμνες Χειμαδίτιδα και Ζάζαρη. Οι όχθες των δύο λιμνών απέχουν μεταξύ τους 2 χιλιόμετρα και τα νερά τους τα χωρίζει ένας εκτεταμένος βαλτότοπος.
Στη λεκάνη της Καστοριάς, περιτριγυρισμένη από τα βουνά Βίτσι, Γράμμος, Βόιο, Ασκιο και Τρικλάριο, απλώνεται η λίμνη Ορεστιάδα, που αποτελεί ένα μικρό μέρος μιας τεράστιας, αρχαίας λίμνης, η οποία υπήρχε εδώ τη Νεογενή Περίοδο.
Στο βορειοδυτικότερο άκρο της Ελλάδας, στριμωγμένες ανάμεσα σε βουνά που ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα ύψος, ξεδιπλώνουν τη γαλάζια τους επιφάνεια η Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα.
Το πολυδιάστατο αυτό οικοσύστημα, με εξαίρεση ίσως τις λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, δέχεται έντονες ανθρωπογενείς πιέσεις. Τα αστικά και γεωργικά λύματα και η υπερβολική άντληση των υδάτων τους θερινούς μήνες αποτελούν μόνιμη απειλή για τους υγροτόπους.
Παράλληλα, η Βεγορίτιδα λίμνη καθώς και η λίμνη Πετρών έχουν κινδυνεύσει στο παρελθόν από τα χημικά και βιομηχανικά απόβλητα των παρακείμενων εργοστασίων της ΔΕΗ.
Δευτερεύοντα, αλλά όχι ασήμαντα είναι τα προβλήματα που δημιουργούν στους οικότοπους και στην πανίδα το παράνομο κυνήγι και ψάρεμα, το ανεξέλεγκτο κάψιμο των καλαμιώνων, η άσκοπη διάνοιξη δρόμων.
Λίμνη Βεγορίτιδα
Η λίμνη Βεγορίτιδα, παλαιότερα γνωστή ως λίμνη Οστρόβου, βρίσκεται σε ύψος 540 μ., έχει έκταση σχεδόν 55 km2 και μέγιστο βάθος 70 μ. (είναι η βαθύτερη φυσική λίμνη της Ελλάδας και μία από τις μεγαλύτερες).
Στην περιοχή έχουν καταγραφεί 162 είδη πουλιών, ενώ φωλιάζουν εδώ 87 είδη. Στη λίμνη ζούνε αρκετές βίδρες, ενώ στις βόρειες κυρίως όχθες, που γειτονεύουν με τα δάση του Καϊμακτσαλάν, έχουν παρατηρηθεί σποραδικά ο λύκος και η αρκούδα.
Στη Βεγορίτιδα έχουν καταγραφεί 20 είδη ψαριών, μάλιστα παλιότερα το γριβάδι (Cyprinus Caprio), ο γουλιανός (Silurus Glanis) και η καραβίδα του γλυκού νερού (Astacus Fluviatilis) είχαν και σημαντική εμπορική αξία.
Δύο είναι τα σημεία αναφοράς για να απολαύσετε το παραλίμνιο τοπίο και το φημισμένο ηλιοβασίλεμα. Αν έρχεστε από την Εδεσσα, θα σταματήσετε στην Αρνισσα, που βρίσκεται σχετικά κοντά στις όχθες.
Ομως την πιο όμορφη θέα θα τη βρείτε στο χωριό Αγιος Παντελεήμονας, που ανήκει στον νομό Φλώρινας. Κτισμένο σε υψόμετρο 570 μ., προσφέρει πανοραμική ορατότητα προς όλη τη λεκάνη της λίμνης. Ο τόπος ολόγυρα είναι κατάφυτος από αμπέλια, αφού βρισκόμαστε στην αμπελουργική ζώνη Αμύνταιου.
Λίμνη Πετρών
Από τον Αγιο Παντελεήμονα εύκολα θα προσεγγίσετε τη μικρότερη λίμνη Πετρών, που βρίσκεται πολύ κοντά στην πόλη του Αμύνταιου και γι’ αυτό είναι και γνωστή ως λίμνη Αμύνταιου. Βρίσκεται σε υψόμετρο 527 μέτρων και καλύπτει μια έκταση 10 km2, με μέγιστο βάθος την άνοιξη γύρω στα 5 μέτρα. Το τοπίο γύρω από τη μικρή λίμνη των Πετρών είναι έντονα υποβαθμισμένο από τις δραστηριότητες εξόρυξης των ανοιχτών λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ και των παρακείμενων εργοστασίων.
Παρ’ όλα αυτά η άγρια ζωή επιμένει! Εδώ έχουν καταμετρηθεί 130 είδη της ορνιθοπανίδας, ενώ εξαιρετικά σημαντική -μια από τις μεγαλύτερες στην Ελλάδα- είναι η αποικία της λαγγόνας.
Επίσης, κατά τη διάρκεια προγράμματος παρατήρησης και καταγραφής των ειδών της πτηνοπανίδας, που υλοποιεί από το 2003 στην περιοχή η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία σε συνεργασία με τον Δήμο Αμυνταίου, καταγράφηκαν τόσο στη λίμνη των Πετρών όσο και στη γειτονική Βεγορίτιδα δύο σπάνια και παγκοσμίως απειλούμενα είδη, το χρυσογέρακο (Falco Βiarmicus) και η βαλτόπαπια (Aythya Νyroca) (Πηγή: Ελληνική Ορθολογική Εταιρεία).
Λίμνη Χειμαδίτιδα
Πρόκειται για μια ρηχή λίμνη (μέγιστο βάθος 3 μέτρα) που καταλαμβάνει μια επιφάνεια περίπου 11 km2, με εκτεταμένους καλαμιώνες, παρέχοντας προστασία σε πολλά είδη πουλιών. Αν και ο οικότοπος θηρεύεται ανηλεώς εντός και εκτός κυνηγετικής περιόδου, αποτελεί ωστόσο ενδιαίτημα για 150 διαφορετικά είδη πουλιών, ανάμεσά τους το σπάνιο είδος πάπιας Γκισάρι (Aythya Ferina).
Σημαντική είναι η παρουσία αργυροπελεκάνων και ροδοπελεκάνων που καταφτάνουν εδώ από τις Πρέσπες, ενώ μεγάλος είναι κι ο αριθμός αρπακτικών (θαλασσαετός, φιδαετός, σφηκιάρης, πετρίτης κ.ά.). Η γειτνίαση της λίμνης με τους δασωμένους γύρω ορεινούς όγκους δίνει ασφαλή πρόσβαση στα μεγάλα θηλαστικά να κυνηγήσουν στις όχθες της, γι’ αυτό και όχι σπάνια απαντώνται εδώ αρκούδες και λύκοι.
Η προσέγγιση στην περιοχή, η οποία δεν παρουσιάζει καμία οικοτουριστική ανάπτυξη, γίνεται μέσω των χωριών Αγιοι Ανάργυροι και Λιμνοχώρι, που απέχουν λίγα χιλιόμετρα από την εθνική οδό Καστοριάς – Φλώρινας.
Λίμνη Ορεστιάδα
Η Ορεστιάδα λίμνη βρίσκεται σε ύψος 625 μέτρων και έχει έκταση σχεδόν 30 km2. Η λίμνη συνυπάρχει εδώ και εκατοντάδες χρόνια με την πόλη της Καστοριάς. Μια συμβίωση που, αν και έχει αρκετά προβλήματα, παρουσιάζει έντονο ενδιαφέρον αφού είναι μια σπάνια για τη χώρα μας περίπτωση όπου το αστικό τοπίο συναντά την άγρια φύση.
Ο πλέον ενδεδειγμένος και εύκολος τρόπος για να δει κάποιος την ιδιαίτερη ομορφιά αυτού του λιμναίου οικοσυστήματος είναι να πραγματοποιήσει τον γύρο της χερσονήσου ξεκινώντας από το γραφικό λιμανάκι όπου δένουν οι χαρακτηριστικές καστοριανές ψαρόβαρκες. Αυτή η φανταστική διαδρομή θα σας προσφέρει μια πρώτη επαφή με το φυσικό τοπίο της λίμνης.
Σε αυτήν την πολύ ενδιαφέρουσα και σύντομη βόλτα θα δείτε αρκετά από τα 200 διαφορετικά είδη πουλιών που ζουν εδώ, αλλά και τους ψαράδες -ελάχιστοι πια- που βιοπορίζονται ψαρεύοντας στα νερά της λίμνης.
Με μικρή παράκαμψη, μπορείτε να ανηφορίσετε ώς την κορυφή του λόφου όπου βρίσκεται το ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία. Η θέα της Καστοριάς και της λίμνης από ψηλά είναι πραγματικά εντυπωσιακή.
Επίσης θα επισκεφθείτε την Παναγιά τη Μαυριώτισσα (11ος αι.), που βρίσκεται πάνω στις όχθες της λίμνης, αλλά και το αξιοποιημένο Σπήλαιο του Δράκου.
Λίμνη Ζάζαρη
Η Ζάζαρη βρίσκεται 600 πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, ενώ οι όχθες της απέχουν μερικές εκατοντάδες μέτρα από τον δρόμο Καστοριάς – Φλώρινας. Πρόκειται για μια μικρή λίμνη με έκταση ούτε 2 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Τα νερά της κατά τους θερινούς μήνες, όταν είναι αυξημένες οι ανάγκες των παρακείμενων αγρών, διοχετεύονται σε αρδευτικά κανάλια με θυρόφραγμα που βρίσκεται δίπλα από το Λιμνοχώρι. Την εποχή αυτή η στάθμη των νερών κατεβαίνει δραματικά και μπορεί να αγγίξει και το ένα μέτρο. Παρ’ όλα αυτά η λίμνη θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους υγρότοπους της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς εδώ διαχειμάζουν, φωλιάζουν ή αναζητούν παροδικά τροφή 145 είδη πτηνών, μερικά μάλιστα εξ αυτών σε μεγάλους αριθμούς. Σημαντικότατη είναι η παρουσία των ερωδιών, καθώς εδώ ζουν τα 8 από τα 9 είδη της Ελλάδας.
Η Ζάζαρη, καθώς απέχει μόλις 45 χλμ. από την πόλη της Φλώρινας, παρουσιάζει έντονο οικοτουριστικό ενδιαφέρον. Με αφετηρία το παραλίμνιο Λιμνοχώρι, μπορούν στις όχθες της να πραγματοποιηθούν περιηγήσεις με καγιάκ, άλογα, ποδήλατα και πεζοπορικές περιπατητικές διαδρομές που συνδυάζονται με παρατήρηση πουλιών.
Πληροφορίες στο Κέντρο Περιβαλλοντικών Περιηγήσεων Αρτεμις Ο.Ε., τηλ. 23860 31028 & 6942914881 (Νίκος).
Μικρή Πρέσπα & Μεγάλη Πρέσπα
Στο βορειοδυτικό άκρο της Ελλάδας, σε έναν τόπο περίκλειστο από βουνά, σε μια από τις πιο όμορφες και απόμερες περιοχές των Βαλκανίων, βρίσκονται δύο μοναδικές ορεινές λίμνες, η Μικρή και η Μεγάλη Πρέσπα. Η Μεγάλη Πρέσπα, με έκταση που αγγίζει τα 273 km2, απλώνει τη γαλάζια της επιφάνεια επάνω στη συνοριακή γραμμή που χωρίζει την Ελλάδα, την Αλβανία και τη Βόρεια Μακεδονία.
Η Μικρή Πρέσπα, με έκταση 49 km2, ανήκει σχεδόν ολόκληρη στην Ελλάδα, εκτός από ένα μικρό τμήμα της στα δυτικά που υπάγεται στην Αλβανία. Οι δύο λίμνες σχεδόν αγγίζουν η μία την άλλη, αφού ανάμεσα στα νερά τους μεσολαβεί ένας στενός χωμάτινος λαιμός που δεν ξεπερνά σε πλάτος τα 500 μέτρα.
Η τεράστια οικολογική αξία του ευρύτερου λιμναίου οικοσυστήματος έχει αναγνωριστεί εδώ και αρκετά χρόνια. Το 1974 η περιοχή χαρακτηρίζεται Εθνικός Δρυμός. Αργότερα, οι συνθήκες RAMSAR και Βέρνης, όπως επίσης και η κοινοτική οδηγία 79/409, που κατατάσσει τις λίμνες στους σπουδαίας σημασίας υγροβιότοπους με πανευρωπαϊκό ενδιαφέρον, θωρακίζουν το καθεστώς προστασίας.
Το 2009 οροθετήθηκε και θεσμοθετήθηκε το ενιαίο Εθνικό Πάρκο Πρεσπών, που καταλαμβάνει μια περιοχή 256,9 km2.
Τον Φεβρουάριο του 2000, με τις υπογραφές των Ελλάδας – FYROM – Αλβανίας δημιουργείται το διασυνοριακό «Βαλκανικό Πάρκο Πρεσπών».
Η περιοχή των Πρεσπών απέχει από τη Φλώρινα 70 χλμ. και από την Καστοριά 60 χιλιόμετρα. Το Εθνικό Πάρκο είναι η χαρά του φυσιολάτρη-ταξιδευτή. Πεζοπορία, ποδηλασία, παρατήρηση πουλιών από διαμορφωμένους χώρους, ιππασία, εκδρομές σε βυζαντινά μνημεία που υπάρχουν διάσπαρτα παντού είναι κάποιες από τις δραστηριότητές που πραγματοποιούνται εδώ.
Στο χωριό Λαιμός ξεχωρίζει το εντυπωσιακό αναπαλαιωμένο κτίριο που στεγάζει τα γραφεία της Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών. Εδώ θα βρείτε υλικό και χάρτες, θα ενημερωθείτε υπεύθυνα για τους κανόνες που διέπουν το Εθνικό Πάρκο. Πληροφορίες τηλ. 23850 51211.
? Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.gr
