Ναύπακτος και Τριχωνίδα

Ενας από τους πιο γνωστούς και καταξιωμένους συγγραφείς του 20ού αιώνα, ο Βρετανός Laurence Durrell, είχε πει ότι «το ταξίδι μπορεί να γίνει μια από τις πιο επιβραβευμένες μορφές ενδοσκόπησης». Δεν χρειάζεται να επισκεφθείς μέρη μακρινά ούτε να αναζητήσεις τόπους εξωτικούς για να αισθανθείς το πραγματικό νόημα αυτών των λίγων λέξεων.

Μια λίμνη-καθρέφτης, τα μεθυσμένα χρώματα ενός υπέροχου δειλινού, ένα ποτάμι που τρέχει να προλάβει το ραντεβού του με τη θάλασσα, η περιπλάνηση ανάμεσα στις αρχαίες πέτρες μιας λησμονημένης πολιτείας, ένα κοπάδι πουλιών που πετούν συνεργατικά στον ορίζοντα, μερικά λεπτά περιπλάνησης σε ένα σιωπηλό πλατανόδασος ή μια σύντομη στάση στα ριζά ενός βουερού καταρράκτη θα σου αποκαλύψουν κομμάτια του μύχιου εαυτού σου.

Η περιοχή της Αιτωλοακαρνανίας που παρουσιάζουμε έχει αυτή τη δύναμη να σε ταξιδεύει με χίλιους δυο τρόπους κι ας μη διεκδικεί τα πρωτεία της τουριστικής προβολής.

Ενα Σαββατοκύριακο και ένας μικρός συντονισμός ώστε να βρείτε το κατάλυμα που θα σας βολέψει αρκούν για να περάσετε υπέροχα, μακριά από τη βουή της πόλης, σε τόπους που ακόμη δεν άλωσε ο μαζικός τουρισμός.

Στη γαλήνη της λίμνης

Από το Χάνι Μπανιά περνάμε την παλιά στρατιωτική γέφυρα με πορεία προς Βορρά και στη συνέχεια κατηφορίζουμε για τη λεκάνη της Τριχωνίδας λίμνης και τα χωριά της.

Βέβαια η Τριχωνίδα προσεγγίζεται σαφώς πιο εύκολα μέσω της Ιόνιας οδού και του Αγρίνιου. Η διαδρομή που σας παρουσιάζουμε εδώ είναι ανορθόδοξη, όμως έχει τη χάρη της, καθώς η πρώτη επαφή με τη μεγαλύτερη λίμνη της Ελλάδας θα είναι όταν τη δείτε από ψηλά να απλώνει τη γαλάζια επιφάνειά της σε όλο τον ορίζοντα και να ποζάρει ανάμεσα στον ήλιο και στα σύννεφα.

Περιμετρικά της λίμνης υπάρχει ένας ασφάλτινος δρόμος που κινείται κοντά στις κατάφυτες όχθες.

Ηπιες γαλαζοπράσινες γραμμές γυροφέρνουν το βλέμμα και ηρεμούν τον ταξιδιώτη. Ψαρόβαρκες βαμμένες με έντονα χρώματα ξεπροβάλλουν πίσω από τους εκτεταμένους καλαμιώνες.

Πουλιά και αγριολούλουδα συνθέτουν μια ζωγραφιά μοναδική όπου κάθε εποχή φέρνει τα δικά της χρώματα. Το μεγαλύτερο περιηγητικό ενδιαφέρον το παρουσιάζουν οι βόρειες όχθες με τα χωριά Θέρμο, Πετροχώρι, Μυρτιά, Δουγρί, Παραβόλα, Παντάνασσα.

Μοναδικό οικοσύστημα: Η έκταση της Τριχωνίδας είναι 97 τ.χλμ. και καταλαμβάνει μια γεωλογική κοιλότητα περίκλειστη από βουνά και κατάφυτους λόφους. Μαζί με τη γειτονική λίμνη Λυσιμαχία αποτελούν ένα από τα πλουσιότερα λιμναία οικοσυστήματα της Ελλάδας όπου βρίσκουν καταφύγιο σχεδόν 200 είδη της φτερωτής πανίδας.

Αξιόλογη είναι και η ιχθυοπανίδα της, με δεκαοκτώ είδη από τα οποία τρία είναι ενδημικά: ο νανογωβιός -το μικρότερο σε μέγεθος ψάρι του γλυκού νερού της Ευρώπης-, η τριχοβελωνίτσα και το γλανίδι. Επίσης εδώ αναπαράγεται σε σημαντικούς αριθμούς η αθερίνα του γλυκού νερού, το πιο εμπορικό είδος ψαριού, που δυστυχώς αλιεύεται εντατικά.

Στις όχθες, η βλάστηση σχηματίζει μικρές παραλίμνιες ζούγκλες από πλατάνια και ιτιές, αλλά και εκτεταμένους καλαμιώνες, όπου φιλοξενούνται περισσότερα από 190 είδη της φτερωτής πανίδας. Ακόμη, υπάρχουν πολλά σπάνια φυτά, ανάμεσά τους και πολλά υδροχαρή.

Η Τριχωνίδα και η Λυσιμαχία έχουν χαρακτηριστεί «Τόπος Κοινοτικής Σημασίας» και είναι ενταγμένες στο δίκτυο Natura 2000 από την Ευρωπαϊκή Ενωση (Οδηγία 92/43 ΕΚ).

Βέβαια, όπως σχεδόν όλες οι προστατευόμενες περιοχές στην Ελλάδα, δέχεται έντονες πιέσεις από ανθρωπογενείς δραστηριότητες (γεωργικά και οικιακά απόβλητα, παράνομο κυνήγι και αλιεία, άσκοπες διανοίξεις δρόμων, μη οριοθέτηση του αιγιαλού, εγκαταστάσεις ΑΠΕ μέσα σε εύθραυστα οικοσυστήματα κ.ά.).

Κυριότερα αξιοθέατα

➫ Αρχαίο Βουκάτιο: Σε ύψωμα πάνω απ’ το χωριό Παραβόλα εντοπίζεται το αρχαίο Βουκάτιο, με εμφανή τμήματα του τείχους της οχυρωμένης πόλης (4ου αιώνα π.Χ.). Στο σημείο αυτό αξίζει μια στάση για το αρχαιολογικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει, αλλά και για την όμορφη θέα.

➫ Μυρτιά, τρεχούμενα νερά και νερόμυλοι: Το παραλίμνιο χωριουδάκι Μυρτιά κυριολεκτικά μοιάζει να κολυμπά μέσα στο πράσινο. Μέσα από το χωριό περνά το Διχαλόρεμα σχηματίζοντας μικρούς καταρράκτες. Αξιόλογος είναι ο παλιός πέτρινος νερόμυλος του 1771, κρυμμένος μέσα στην οργιώδη βλάστηση. Λίγο ψηλότερα υπάρχει ένας άλλος καταρράκτης που φέρνει το νερό στον μύλο.

Κοντά στις όχθες της λίμνης, σε μικρή απόσταση από τα Λουτρά, ξεχωρίζει η αναπαλαιωμένη σήμερα μονή Φωτμού, ένα μεταβυζαντινό μοναστήρι, από τα αρχαιότερα της Αιτωλίας.

➫ Βυζαντινή διαδρομή, από Μυρτιά προς Θέρμο: Ανηφορίζοντας προς Ανω Μυρτιά, θα συναντήσετε τη μονή της Παναγιάς Μυρτιδιώτισσας, ένα σημαντικό βυζαντινό μνημείο. Το ιερό της (12ος αιώνας), κοσμημένο με τοιχογραφίες του 13ου αιώνα, είναι το παλαιότερο τμήμα της. Το μοναστήρι πυρπολήθηκε το 1944 από τους Γερμανούς ως αντίποινα για τη μάχη με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ που έγινε κοντά στη Μυρτιά.

Στο κοιμητήριο του χωριού Αγία Σοφία (παλιά Μόκιστα), υπάρχουν τρεις βυζαντινοί ναοί ρυθμού βασιλικής (Αγ. Νικόλαος, Ταξιαρχών, Αγ. Σοφία – του 13ου αιώνα) που έχουν χτιστεί από τη μητέρα του αυτοκράτορα Θωμά Νικηφόρου Αγγέλου, Αννα Κατακουζηνή (1296), με δομικό υλικό παρμένο από τα ερείπια του αρχαίου ναού της Αρτέμιδας Ηγεμόνης που προϋπήρχε εκεί.

➫ Θέρμο, το κεφαλοχώρι: Το κεφαλοχώρι Θέρμο (παλαιότερα Κεφαλόβρυσο) βρίσκεται σε ύψος 350 μέτρων, σε ήπια μασχάλη των αιτωλικών βουνών. Παλαιότερα αποτελούσε σταθμό ανεφοδιασμού και τόπο συνάντησης των τσελιγκάδων της Αιτωλοακαρνανίας, ενώ σήμερα είναι διοικητικό και εμπορικό κέντρο του ομώνυμου δήμου.

Ενδιαφέρον είναι το Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται στο αρχοντικό Υφαντή, βρίσκεται κοντά στην πλατεία και η είσοδος είναι ελεύθερη (τηλ. 26440 23025).

Σε ελάχιστη απόσταση (2 χλμ.) υπάρχει ο αρχαιολογικός χώρος του Θέρμου και το σημαντικό Αρχαιολογικό Μουσείο (τηλ. 26440 22131). Ο επισκέπτης, με ένα ενιαίο εισιτήριο των 4 ευρώ (2 ευρώ το μειωμένο), μπορεί να δει το μουσείο, αλλά και να περιηγηθεί στον αρχαιολογικό χώρο. Από τα κοντινά ορεινά χωριά (15 χλμ.) ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Δρυμώνας, που βρίσκεται σε ύψος 900 μέτρων, σε κατάφυτη με έλατα πλαγιά του όρους Παναιτωλικό.

Πίσω στην ιστορία

Στο «Θερμίων πεδίον», όπως χαρακτηρίζει ο αρχαίος ιστορικός Πολύβιος τη λεκάνη όπου απλώνει την υγρή επιφάνειά της η Τριχωνίδα, άκμασε το αρχαίο Θέρμο, θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο της Αιτωλίας και έδρα του Κοινού των Αιτωλών.

Η Αιτωλική Συμπολιτεία εμφανίζεται στα μέσα του 4ου αιώνα π.Χ. και για 3 αιώνες κατέχει σημαντική θέση στα ιστορικά δρώμενα του ελλαδικού χώρου.

Σύμφωνα με τους ιστορικούς, η ακμή της στηρίχτηκε στην επιθετική πολιτική που ασκούσε, η οποία όμως φόρτωσε την ιστορική πορεία της με λεηλασίες και διαρπαγές, ιδίως κατά τη σύγκρουσή της με την Αχαϊκή Συμπολιτεία.

Το Θέρμο, όπου φυλάσσονταν τα λάφυρα των πολέμων, καταστρέφεται με την κάθοδο του Φιλίππου του Ε’ του Μακεδόνα. Αργότερα η πόλη υποτάσσεται στους Ρωμαίους.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Θέρμου αποκαλύπτει σήμερα με τα ευρήματά του ένα πλήθος οικοδομημάτων που μαρτυρούν την ακμή της ισχυρής πόλης. Χαρακτηριστικοί είναι οι κίονες της αγοράς των Αιτωλών, οι οποίοι συγκρατούσαν τη στέγη μνημειώδους στοάς που έφτανε τα 200 μέτρα μήκος!

Περίοπτη θέση είχαν ο ναός του Θέρμιου Απόλλωνα (ευρήματα των ανασκαφών εκτίθενται σε ειδική αίθουσα του μουσείου), αλλά και ο ναός της Λαφρίας Αρτέμιδος, θεάς της φύσης, της καρποφορίας και της γονιμότητας της γης.

Η συνάντηση με το ποτάμι

Αφήνουμε πίσω τη βενετσιάνικη καστροπολιτεία της Ναυπάκτου και τα ειδυλλιακά παράλια του Κορινθιακού κόλπου και τραβάμε βορειοδυτικά, οδηγώντας σε επαρχιακό δρόμο που χάνεται με ήπιες στροφές ανάμεσα στις χαμηλές λοφοσειρές. Στόχος μας είναι ο ποταμός Εύηνος, που θα τον συναντήσουμε μετά από 16 χλμ. κοντά στο χωριό Βλαχομάντρα, στην τοποθεσία Χάνι Μπανιά.

Ο Εύηνος γεννιέται από τα νερά των Βαρδουσίων και των άλλων μεγάλων βουνών της ορεινής Φωκίδας. Το όνομά του οφείλεται στον μυθικό βασιλιά Εύηνο, ο οποίος πνίγηκε στα νερά του κυνηγώντας τον Ιδο, που του είχε αρπάξει την κόρη του, την πριγκίπισσα Μάρπησσα.

Ομως στα μέρη αυτά είναι επίσης γνωστός με το όνομα Φίδαρης, εξαιτίας των αλλεπάλληλων ελιγμών που η κοίτη του σχηματίζει μέσα από ρέματα και φαράγγια, προκειμένου να βρει διέξοδο μετά από 110 χιλιόμετρα ορμητικής και περιπετειώδους πορείας προς τη θάλασσα του Ιονίου.

Για τους Αθηναίους, το όμορφο αυτό ποτάμι έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς από τις αρχές του 21ου αιώνα ποσότητες νερού από τον Εύηνο συγκεντρώνονται στην Ευηνολίμνη και από εκεί μεταφέρονται με αγωγό στη λίμνη του Μόρνου για να συμβάλουν στην υδροδότηση της Αθήνας.

Στη θέση Χάνι Μπανιά βρίσκονται οι βάσεις των εταιρειών υπαίθριων δραστηριοτήτων που διοργανώνουν καταβάσεις του ποταμού με φουσκωτές βάρκες (rafting). Οποιος λοιπόν θα ήθελε να γνωρίσει το ποτάμι αλλιώς… ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν!

Διαμονή

● Πετροχώρι: Ξενοδοχείο «Αλθαία», τηλ. 26440 23133

● Κάτω Μυρτιά: Ο ξενώνας του Ντάλλα, τηλ. 26440 51315

● Θέρμο: «Θέρμιος Απόλλων», τηλ. 26440 24024 

● Δρυμώνας: Ξενοδοχείο «Δρυμώνας», τηλ. 26440 41046 

● Βλοχό: Ξενώνας «Θέστιος», τηλ. 26410 46878

● Χάνι Μπανιά: «Το Χάνι», τηλ. 26340 29417 

                             «Evinos Village», τηλ. 26340 29335 

 Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης / viewsofgreece.com