Το μέσα μας δωμάτιο

Τη Γιαπωνέζα συγγραφέα Γιόκο Ογκάουα μας σύστησαν οι εκδόσεις Αγρα αρχικά με τη νουβέλα Παράμεσος (2002), στη συνέχεια με τη συρραφή από νουβέλες Η πισίνα των καταδύσεων, Ο κοιτώνας, Ημερολόγιο εγκυμοσύνης (2004), τα μυθιστορήματα Αρωμα Πάγου (2007) και Ο αγαπημένος μαθηματικός τύπος του καθηγητή (2010), μεταφρασμένα όλα από τα ιαπωνικά από τον Παναγιώτη Ευαγγελίδη. Τη σκυτάλη ανέλαβαν στη συνέχεια οι εκδόσεις Πατάκη με τα μυθιστορήματα Η αστυνομία της μνήμης (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου, 2020) και Η πορεία της Μίνα (μτφρ. Αννα Παπασταύρου, 2023). Πρόκειται για μια πολυγραφότατη και πολυβραβευμένη συγγραφέα, της οποίας το έργο έχει αποκτήσει και στη χώρα μας αφοσιωμένους οπαδούς, ανάμεσα στους οποίους και την υποφαινόμενη (το Ξενοδοχείο Ιρις συγκαταλέγεται στα πλέον αγαπημένα μου μυθιστορήματα).

Δεν θα μπορούσα λοιπόν παρά να στρέψω το αναγνωστικό μου ενδιαφέρον και στο Μικρό εξάγωνο δωμάτιο, μια από τις πρώτες νουβέλες της Ογκάουα (η συγγραφέας έχει δώσει εξαιρετικά δείγματα γραφής σε αυτό το ευσύνοπτο είδος), που εκδόθηκε αρχικά το 1994 και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Πατάκη σε μετάφραση της Αννας Παπασταύρου. Η πλοκή θα μπορούσε να συνοψιστεί ως εξής: Η αφηγήτρια, στην οποία για λόγους υγείας τής έχει συστηθεί κολύμβηση σε πισίνα, έλκεται μυστηριωδώς από μια μεσήλικη γυναίκα, συνοδό μιας ηλικιωμένης που συχνάζει κι αυτή στην ίδια πισίνα. Παρακολουθώντας τες ένα απόγευμα, μετά την κολύμβηση, οδηγείται σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο. Εκεί αντιλαμβάνεται ότι περιμένουν, μαζί με άλλους, τη σειρά τους για να μπουν μέσα στο «μικρό εξάγωνο δωμάτιο», μια λυόμενη ντουλάπα, όπου ο καθένας μπαίνει μόνος του και αφηγείται οτιδήποτε επιθυμεί.

Η πισίνα θα αποτελέσει χώρο όπου λαμβάνουν χώρα τα τεκταινόμενα και στη νουβέλα Η πισίνα των καταδύσεων, ενώ η αιφνίδια έλξη και η συνακόλουθη παρακολούθηση του αντικειμένου της έλξης θα αποτελέσουν το εναρκτήριο λάκτισμα της πλοκής και στο μυθιστόρημα Ξενοδοχείο Ιρις. Θα μπορούσαμε να πούμε λοιπόν ότι εδώ η Ογκάουα πρωτοπαίζει με υλικά στα οποία θα δώσει αρτιότερη μορφή σε επόμενα έργα της, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει πως η ανά χείρας νουβέλα είναι άτεχνη ή στερείται γοητεία.

Θα λέγαμε, μάλιστα, πως η γοητεία της έγκειται στο θαυμάσιο εύρημα του «μικρού εξάγωνου δωματίου», αυτής της λυόμενης ντουλάπας που παραπέμπει τόσο σε εξομολογητήριο (χωρίς να συνδέεται αναγκαστικά με την έννοια της αμαρτίας ή της κάθαρσης) όσο και στον ίδιο τον νου, ή την ψυχή, το έσω κομμάτι του ανθρώπου όπου στοχάζεται, επινοεί, μονολογεί, εξομολογείται, παραληρεί, αφηγείται. Η ίδια η αφήγηση πάλλει στην καρδιά του βιβλίου, η ελευθερία της, η μοναξιά της αλλά και η κοινή ανάγκη που κάνει τους ανθρώπους να προσφεύγουν σε αυτήν. Το κοινότοπο αλλά ακατάλυτο μυστήριό της.

Κατά τη γνώμη μου, το μυστήριο θα μπορούσε να θεωρηθεί το κυρίως γνώρισμα της γραφής της Ογκάουα, η τόσο ιδιαίτερη ματιά της, η μοναδική οπτική γωνία απ’ όπου αντικρίζει την πραγματικότητα, εστιάζοντας στο ανεξήγητο, όχι για να το φωτίσει, αλλά για να διεκδικήσει το δικαίωμα, θαρρείς, της ύπαρξής του, να το αναδείξει ως κυρίαρχο συστατικό της ανθρώπινης ύπαρξης μέσα στον κόσμο. Για παράδειγμα: η αφηγήτρια, στο ξεκίνημα της νουβέλας, έχει ήδη χωρίσει με τον σύντροφό της. Στη συνέχεια, μαθαίνουμε ότι αφορμή υπήρξε το εξής περιστατικό: όταν εκείνος μεταφέρει μια πιατέλα με παέγια, κατά την προετοιμασία ενός δείπνου, γλιστράει και πέφτει στο πάτωμα μαζί με το περιεχόμενο της πιατέλας. Το «ολίσθημα» αυτό μεταμόρφωσε τον άντρα στα μάτια της σε κάποιο αξιοθρήνητο, γελοίο πλάσμα και της προξένησε μια απώθηση που οδήγησε, σχεδόν χωρίς και η ίδια να καταλαβαίνει γιατί, στον χωρισμό.

Η συγγραφέας φιλοτεχνεί τις λεπτές αποχρώσεις των συναισθημάτων των ηρώων της –και κυρίως αυτών που κείνται σε περιοχές υποφωτισμένες, απρόσιτες από την κοινή λογική– με θαυμαστή τέχνη. Κι ενώ δεν ακολουθεί τους κανόνες της ψυχογραφίας, έτσι όπως μας τους έχει παραδώσει η δυτική λογοτεχνία, τα πορτρέτα που φτιάχνει είναι ολοζώντανα, ρεαλιστικά, άκρως ενδιαφέροντα, ίσως γιατί διατηρούν τα μυστικά τους. Η γλώσσα της Ογκάουα, λεπταίσθητη, ακριβής, υπαινικτική, υπηρετεί υποδειγματικά το περιεχόμενο, όπως υποδειγματικά υπηρετεί το κείμενο και η μετάφρασή του από την Αννα Παπασταύρου.