Αθήνα, 23°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
23°C
25.2° 21.7°
1 BF
52%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
20.5° 18.3°
2 BF
76%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
20°C
21.0° 19.3°
1 BF
78%
Ιωάννινα
Αραιές νεφώσεις
14°C
13.9° 13.9°
1 BF
94%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
19.9° 19.9°
0 BF
68%
Βέροια
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
19.0° 17.9°
1 BF
77%
Κοζάνη
Ελαφρές νεφώσεις
15°C
15.4° 15.1°
0 BF
72%
Αγρίνιο
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
20.8° 20.8°
0 BF
61%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
23.8° 22.1°
1 BF
38%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.9° 20.0°
2 BF
58%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
22°C
22.8° 22.3°
2 BF
67%
Σκόπελος
Σποραδικές νεφώσεις
20°C
19.7° 17.9°
1 BF
73%
Κεφαλονιά
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
19.2° 19.2°
1 BF
75%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
21.9° 20.9°
2 BF
68%
Λαμία
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
22.2° 21.2°
1 BF
53%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
22°C
22.1° 21.8°
3 BF
73%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
24°C
25.4° 21.0°
1 BF
46%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
20°C
19.9° 19.3°
1 BF
68%
Κατερίνη
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
19.4° 18.6°
2 BF
91%
Καστοριά
Αραιές νεφώσεις
15°C
15.4° 15.4°
1 BF
75%
ΜΕΝΟΥ
Τετάρτη, 29 Μαΐου, 2024
ladas
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Βασίλης Λαδάς. Τα Ποιήματα. Σελ. 282. Φαρφουλάς, 2023

Από την υπαρξιακή στη συλλογική αγωνία

Ο Λαδάς κορυφώνει τους τρόπους του: μεταξύ ρεαλιστικής και πυκνωμένης γραφής, μεταξύ κυριολεξίας και μεταφοράς στοχεύει άμεσα στο θέμα του επιχειρώντας να κατορθώσει την κατάλληλη θερμοκρασία ώστε να μην αποστεώσει τη συγκίνηση, να μην τη μεταφέρει ως κατασκευή και μακρινή εντύπωση, αλλά ούτε και να διογκώσει τη συναισθηματική συμμετοχή έως τον διεσταλμένο λυρισμό που γίνεται μελοδραματισμός.

Ο Βασίλης Λαδάς (γ. 1946) δεν διατήρησε σε ολόκληρη την ποιητική πορεία του το ψευδώνυμο Βασίλης Αρφάνης με το οποίο εξέδωσε την πρώτη συλλογή του το 1972. Οπως αναφέρει ο ίδιος στο εισαγωγικό σημείωμα της συγκεντρωτικής του έκδοσης, η αποταύτιση Αρφάνη - Λαδά έλαβε χώρα επισήμως το 2011 με την έκδοση της συλλογής Τα Δείπνα. Μέχρι τότε ζούσε με τον «διχασμό» πραγματικού ονόματος - ποιητικού ψευδώνυμου.

Είχε μάλιστα κληθεί στην πατρίδα του, την Πάτρα, ως Βασίλης Λαδάς να διαβάσει ποιήματα του Αρφάνη, όπως ο ίδιος σημειώνει στο σύντομο προλογικό σημείωμα. Λαδάς ή Αρφάνης, ο ποιητής συγκεντρώνει σε αυτή την έκδοση με τον λιτό τίτλο Τα Ποιήματα τα εννέα ποιητικά του βιβλία εκδομένα μεταξύ 1972-2020 και κλείνει με τα νεόκοπα, ανέκδοτα αυτοτελώς Εξη μετέωρα ποιήματα του 2023. Παραλείπει την Ανήθικη ποίηση, που εξάλλου είναι ανθολόγηση ποιημάτων και πεζών για τις πόρνες, τα πορνεία και τους πελάτες τους.

Οπως ισχύει για κάθε συγκεντρωτική, και η συγκεκριμένη μας δίνει τη δυνατότητα να χαρτογραφήσουμε την ποιητική πορεία του Λαδά. Εκδίδοντας πρώτη φορά το 1972, εν μέσω δικτατορίας, ο Λαδάς, επηρεασμένος από την πολιτική κατάσταση αλλά και από την ποιητική των συνομηλίκων του, που μόλις (από το 1968 περίπου και εξής) αρχίζει να εδραιώνει τις θεματικές και τους τρόπους της, δίνει στη συλλογή του κοινωνική προοπτική. Εχοντας ως πρώτο αναγνωστικό επίπεδο την οπτική δύο νέων του ερωτευμένου ζευγαριού Γιάννη και Μαρίας που «Τα υπόγεια όνειρά τους/ως και τους πικραμένους θεούς αγγίζουν.» (Το ραντεβού» σ. 12), ενώ «Στα καφενεία οι νέοι με λόγια και χαμόγελα/φανερώνουν μια παράφορη κρυμμένη δύναμη» («Η Κυριακή» σ. 13) σκιαγραφεί την ελληνική κοινωνία της περιόδου, μουδιασμένη από την πολιτική κατάσταση που αποδίδεται με υπαινιγμούς, όπως στους παραπάνω στίχους, με ρητές αναφορές (ο Γιάννης γράφει στον φυλακισμένο φίλο του Λευτέρη) και με τάσεις εσωστρέφειας της φωνής εκφοράς.

Ο Λαδάς δηλώνει: «Μέχρι και την Παραβολή, 2011, το ζευγάρι κυκλοφορεί στις ποιητικές μου συλλογές». Συμπυκνωμένοι στο ζευγάρι βρίσκονται οι άνθρωποι που μεγαλώνουν στην Ελλάδα, η οποία διαφοροποιείται από τη μεταπολίτευση μέχρι την κρίση. «Σ’ ένα μυθικό ηλιοβασίλεμα δώσαμε το ραντεβού μας» (Το ραντεβού» από την ομώνυμη συλλογή 1984). Ο εσωτερικός τόνος, μια χαμηλόφωνη σειρά κοινωνικών παρατηρήσεων διηθημένων από την προσωπική ματιά του ποιητή διατηρούνται και στις επόμενες συλλογές: Βράδυ στο σπίτι (1986), Νεκρό παιδί(1990), Διπλή πόλη (1990) [στο εισαγωγικό σημείωμα αναφέρεται ως έτος το 1996]).

Στο Βράδυ στο σπίτι οι πολιτικοκοινωνικοί προβληματισμοί ενός ώριμου πλέον ποιητικού υποκειμένου ενσωματώνουν και την πικρή ειρωνεία της αμφισβήτησης, ενώ η ματαίωση αρχίζει να γίνεται το κύριο βιοτικό πλαίσιο. Η «Ωδή στον Κωστή Παλαμά» χαρακτηριστική: «Για εθνικούς λόγους θα σε ξαναχρειαστούμε/θα σε φωνάξουμε από την προτομή στα Ψηλαλώνια […]Κοιμήσου καλύτερα και ξεκουράσου/θα σε καλέσουν πάλι στο Υπουργείο.». Κοινή και σε άλλους ποιητές (π.χ. Γκανάς) η διαπίστωση για το βίωμα της «μητριάς πατρίδας» που εσωτερίκευσαν τα άτομα αυτής της γενιάς: «Ζήσαμε όλα τα χρόνια στην Ελλάδα/ξένοι μέσα στη χώρα μας» («Στους φίλους», σ. 60).

Οι καταγραφές αυτές βαθαίνουν ολοένα και περισσότερο στα ποιήματα του Λαδά στις συλλογές και της δεκαετίας του ’90. Στο εξής με την Παραβολή, καθώς και ο κύκλος του ζεύγους Γιάννη - Μαρίας κλείνει (ενότητα «Σχόλια στην ιστορία του Γιάννη και της Μαρίας») και ενώ συνεχίζεται η πρακτική της κοινωνικής παρατήρησης με ισχυρό μελαγχολικό αποτύπωμα στην ποιητική φωνή που αισθάνεται τόσο εντός όσο και στο περιθώριο αυτής της κοινωνίας, νέοι άξονες θα αρχίσουν να τροφοδοτούν την καθόλα ώριμη ποίηση του Λαδά. Εναυσμα για τη συλλογή Απόκρεω αλλά θα για την επόμενη, «Δείπνα» (2011), το ποίημα «Κρεατοφαγία» (σ. 119): «Η πόλη ψήλωσε τρώγοντας μπριζόλες/τρώγοντας ανθρώπους».

Η ειρωνεία για τα πολιτικά θα συνδυαστεί με τις καρναβαλικές συνδηλώσεις όπως στο «Των εκλογών 2002»: «αυτοκινητοπομπές πουλιά πετάνε/με μια ψήφο στο ράμφος». Παράλληλα εισάγονται τα «αφιερωματικά» ποιήματα που θα καθιερωθούν στην επόμενη συλλογή «Δείπνα» (2011). Εδώ ο άξονας όπως δηλώνουν τα δύο μότο (από το Ευαγγέλιο και τους Δειπνοσοφιστές) σχετίζεται με την τροφή και το ποτό. Πρόκειται για μια σειρά αφηγηματικών ποιημάτων όπου βρώσις-πόσις και μύθος-αφήγηση-λόγος συνάπτονται γύρω από ένα τραπέζι όπου οι λέξεις και το φαγητό διανέμονται εξίσου: «Ισες μερίδες καταρχήν το φαγητό» («Δείπνα λιτά» σ. 182).

Ατομικό πεδίο και συλλογική εμπειρία (έντονη η παρουσία σύγχρονων ζητημάτων όπως το προσφυγικό) συνδέονται και πάλι στις τρεις ενότητες της συλλογής Λεύκωμα (2020) αλλά και στα έξι νεότερα ποιήματα. Ο Λαδάς κορυφώνει τους τρόπους του: μεταξύ ρεαλιστικής και πυκνωμένης γραφής, μεταξύ κυριολεξίας και μεταφοράς στοχεύει άμεσα στο θέμα του επιχειρώντας να κατορθώσει την κατάλληλη θερμοκρασία ώστε να μην αποστεώσει τη συγκίνηση, να μην τη μεταφέρει ως κατασκευή και μακρινή εντύπωση, αλλά ούτε και να διογκώσει τη συναισθηματική συμμετοχή έως τον διεσταλμένο λυρισμό που γίνεται μελοδραματισμός.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Από την υπαρξιακή στη συλλογική αγωνία

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας