ΜΕΝΟΥ
Σάββατο, 02 Μαρτίου, 2024
yves bonnefoy
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Υβ Μπονφουά. YVES BONNEFOY. Σε αναζήτηση τόπου. Ποίηση. Επιλογή, εισαγωγή, μετάφραση, επίμετρο: Θανάσης Χατζόπουλος. Σελ. 232. Στερέωμα 2023

Φανερά και αφανέρωτα τοπία

Η ποίηση του Μπονφουά προσεγγίζεται από πολλές πλευρές και διασταυρώνεται με μια τεράστια κουλτούρα τροφοδοτημένη από τις πολλαπλές αναγνώσεις του και την ενασχόλησή του με ποικίλα πεδία: ποίηση, εικαστικές τέχνες, φιλοσοφία, μαθηματικά.
Οταν ο Θανάσης Χατζόπουλος ανθολογεί ή/και μεταφράζει στην εμβριθή κάθε φορά εισαγωγή του δεν περιορίζεται στην παρουσίαση του έργου του μεταφραζόμενου/ανθολογούμενου, αλλά συντάσσει, στο προσωπικό του στοχαστικό ύφος, διεισδυτικό δοκίμιο γύρω από καίρια θέματα (ποίηση, γλώσσα, μετάφραση). Πολύ περισσότερο αυτό ισχύει για τον Υβ Μπονφουά, μείζονα Γάλλο ποιητή του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα (1923-2016), πολυγραφότατο, χαλκέντερο δοκιμιογράφο, με κείμενα για την ποίηση αλλά και με πλήθος αισθητικών μελετών, συστηματικό μεταφραστή αγγλικής ποίησης, που τον παρουσιάζει και τον ανθολογεί ο Χατζόπουλος σε πρόσφατη έκδοση.


Οι ήδη υπάρχουσες μεταφράσεις του Μπονφουά στα ελληνικά από ποιητές όπως οι Τάκης Σινόπουλος, Χριστόφορος Λιοντάκης, Μηνάς Δημάκης, Δημήτρης Αναλις και άλλοι πιστοποιούν τη σημασία του ποιητή αλλά και την προσπάθεια να μεταφερθεί στη γλώσσα μας ένα ιδιαίτερο από πολλές πλευρές έργο. Ετσι και στη συγκεκριμένη έκδοση ο Χατζόπουλος αναδεικνύει αυτόν τον αγώνα, την προσωπική για μια τεσσαρακονταετία σχέση του με το έργο του Μπονφουά, που στην εισαγωγή κατατίθεται ως βαθύτερος προβληματισμός του μεταφραστή βασισμένος στην κοινή επιμονή του με τον ποιητή για την ανοικειωτική ανάδειξη των λέξεων.

Εκτίθενται ακόμη οι σημαντικότερες παράμετροι της ποιητικής του Μπονφουά και κυρίως παρουσιάζεται η ιδιαίτερη στο έργο του συνοχή καθαρής σκέψης -προερχόμενης από τη μελέτη της φιλοσοφίας- με καταγραφή του πραγματικού –προϊόν αίσθησης και λογικής: «η πνευματικότητα συναντά τη φύση και την πραγματικότητα» (σ. 18).

Στο επίμετρο ο Χατζόπουλος ευσύνοπτα συμπυκνώνει τις πτυχές του έργου του Μπονφουά, τις ποιητικές του διασυνδέσεις/οφειλές και τις φιλοσοφικές του αναζητήσεις, όλα στοιχεία που διαβάζονται παράλληλα με το εργοβιογραφικό σχεδίασμα ώστε να αποκτηθεί μια ολοκληρωμένη εικόνα για τον ποιητή.

Ο Γάλλος ποιητής είχε θητεύσει στη μεταπολεμική φάση του υπερρεαλισμού από την οποία ωστόσο αποσχίστηκε, λαμβάνοντας απόσταση από όψιμες θέσεις του Μπρετόν, είχε σπουδάσει/ασχοληθεί με τη φιλοσοφία -η τρίτη ποιητική συλλογή του τιτλοφορείται Αντί-Πλάτων (1962) και ο ίδιος ο ποιητής τη θεωρούσε αρχή της πορείας του- ενώ οι μαθηματικές σπουδές του όριζαν τη στροφή του προς το συγκεκριμένο.

Η ποίησή του προσεγγίζεται από πολλές πλευρές και διασταυρώνεται με μια τεράστια κουλτούρα τροφοδοτημένη από τις πολλαπλές αναγνώσεις του και την ενασχόλησή του με ποικίλα πεδία: ποίηση, εικαστικές τέχνες, φιλοσοφία, μαθηματικά. Είναι ωστόσο ορατή στα ποιήματα που επιλέγονται η πρόσδεσή του στο γήινο ως το αποτέλεσμα της παρατήρησης του συγκεκριμένου, στοιχείο που ο Χατζόπουλος εξ αρχής αναφέρει στην εισαγωγή και γίνεται άμεσα αντιληπτό στην ανάγνωση: «Σ’ αυτή τη νιφάδα/Που πάνω στην παλάμη μου αποτίθεται, ποθώ/Να βεβαιώσω το αιώνιο/Κάνοντας τη ζωή μου, τη θέρμη μου,/Το παρελθόν μου, αυτές τις μέρες του παρόντος,/Απλώς μια στιγμή: τούτη τη στιγμή, δίχως όρια».

Ο ποιητικός στοχασμός προκύπτει, όπως φάνηκε και από το ποίημα, από την εμπειρία του απλού καθημερινού, συχνά φυσικού χώρου, όπου η αναζήτηση του τόπου κατέχει ιδιαίτερη θέση. Δεν πρόκειται για τοπίο αλλά για έναν βιωμένο τόπο από το παρελθόν του ποιητή που ανάγεται, σχεδόν αφαιρετικά, σε σημείο συνάντησης με την ποίηση και πρόσκληση συνάντησης με τον αναγνώστη: «Εδώ, στον καθαρό τόπο. Η αυγή έσβησε πια,/[…] Εδώ, πάντοτε εδώ. Πέτρα πάνω στην πέτρα/Χτίστηκε η χώρα σύμφωνα με τα λόγια της ανάμνησης».

Από την πρώτη συλλογή του Μπονφουά (1953) επιλέγεται μόλις ένα ποίημα, ενώ το βάρος δίνεται σε επόμενες, ενδεικτικές της ποιητικής του αλλά και πυκνότερες νοηματικά. Υπογραμμίζω την ιδιαίτερη σημασία των Γραμμένη πέτρα (1965), Παγιδευμένοι στο κατώφλι (1975) Οι κυρτές σανίδες (2001).

Ο Χατζόπουλος επιδιώκει όχι μόνο τη μετάφραση, αλλά και τη μεταφορά της αίσθησης και της ρυθμικής αγωγής των ποιημάτων. Διότι, όπως σχολιάζει και στην εισαγωγή, είναι ο ρυθμός του συνδυασμού των λέξεων, η ηχητική τους πρόσληψη που συχνά στον Μπονφουά προηγείται αφήνοντας πίσω την εννοιακή τους πλευρά. Το εγχείρημα λοιπόν της μετάφρασης αναδεικνύεται πολλαπλά δύσκολο στην περίπτωση αυτή. Το εννοιολογικό βάρος των λέξεων και, κατά Μπονφουά, το σημείο εκείνο των λέξεων «όπου αυτές έρχονται εντούτοις σε επαφή με εκείνο που δεν μπορούν να πουν», οι λέξεις ως «οντολογικό αποτύπωμα» (σ. 23) καταδεικνύουν το μεταφραστικό εγχείρημα του Χατζόπουλου «να αναδημιουργήσει το μη φανερό μέρος της λέξης και της φράσης» (σ. 27). Σηματοδοτείται έτσι η κατάθεση μιας ανθολόγησης που μας επιστρέφει σε βαθύτερες πηγές της ποίησης.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Φανερά και αφανέρωτα τοπία

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας