Οι ηρωίδες της Αντζελας Δημητρακάκη είναι -σε διάφορες παραλλαγές- γυναίκες που ανήκουν στον χώρο των διανοούμενων (ερευνήτριες, φοιτήτριες, καθηγήτριες) με όλα τα σχετικά συμπαρομαρτούντα.
Κινούνται ανά την Ευρώπη στο παγκοσμιοποιημένο / διεθνοποιημένο περιβάλλον του 21ου αιώνα, με τα αδιέξοδα και τους προβληματισμούς της ελίτ, με τον ορίζοντα των πολιτικοποιημένων οπτικών γωνιών τους, με τον δοκιμιακό τους λόγο, είτε γράφουν γράμμα στον άντρα τους είτε δίνουν πανεπιστημιακή διάλεξη. Ναι, αυτά τα δεδομένα είναι αληθή, αλλά το ζητούμενο είναι πώς κάθε νέο βιβλίο της συγγραφέως αξιοποιεί αυτό το στενό πλαίσιο για να προβάλει τις κυλιόμενες σκέψεις της.
Η Τίνα, στο καινούργιο μυθιστόρημα της πεζογράφου, είναι σαράντα τεσσάρων χρόνων, καθηγήτρια Πανεπιστημίου στην Αθήνα, με δύο μεγάλα παιδιά που φοιτούν στη Θεσσαλονίκη, με άνδρα που πάσχει από σκλήρυνση κατά πλάκας και με τον οποίο ζει σε διάσταση. Το βιβλίο ξεκινά με την επίσκεψή της στη Σουηδία, τη χώρα της «σκανδιναβικής επιδημίας αυτοχειρίας», για να δώσει διάλεξη ενώ συνάμα σκέφτεται σοβαρά να αυτοκτονήσει.
Οι προσωπικοί της εγκλωβισμοί συνάπτονται με την πολιτική της σκέψη κι ο ακαδημαϊκός κοσμοπολιτισμός της με τα τραύματα της ζωής της, ειδικά με την Κρήνη, την παιδική της φίλη που σκοτώθηκε όταν ήταν δεκαπέντε χρόνων.
Το μυθιστόρημα, λοιπόν, πορεύεται πάνω σε μια μελέτη θανάτου και κυρίως αυτοκτονίας, από την αδράνεια της ζωής που επιδιώκει μια αναταραχή ώς τη μετα-υπαρξιακή απελπισία. Μπορεί οι λόγοι που οδηγούν την Τίνα στην απόφασή της για αυτοκτονία να μην είναι από την αρχή σαφώς προσδιορισμένοι, ούτε στο μυαλό της ίδιας της πρωταγωνίστριας, αλλά το σίγουρο είναι ότι συνάπτονται με την πολιτικοϊστορική κατάσταση που μετουσιώνεται σε προσωπικά αδιέξοδα.
Παράλληλα, μπορεί κανείς να παρατηρήσει ότι πρόκειται για ένα «πρόβλημα του πρώτου κόσμου», του κόσμου που έχει κορεστεί, που βουλιάζει μέσα στο τέλμα του και δεν έχει κίνητρο να ζήσει. Η πρωταγωνίστρια είναι εκπρόσωπος του ανθρώπου του 20ού και του 21ου αιώνα, ανθρώπου ο οποίος έχει χάσει τη χαρά αλλά και το αίσθημα της δυστυχίας, ζει χωρίς προοπτική μιας επανάστασης, μιας προσωπικής ίσως επανάστασης που θα τάραζε τα λιμνάζοντα νερά, που νιώθει ότι There Is No Alternative (TINA) σε έναν κόσμο που βαίνει προς την καταστροφή του λόγω της παθητικότητάς του.
Ο άνθρωπος αυτός ζει μέσα στην υπαρξιακή αλαζονεία του και ταυτίζεται με τον Αλμπέρ Καμί που θεώρησε την αυτοκτονία το μόνο πραγματικό φιλοσοφικό ζήτημα, το οποίο θέτει σε άλλη βάση τόσο τον θάνατο όσο και τη ζωή. Ο άνθρωπος αυτός βιώνει τη σύγκρουση των πολλαπλών εαυτών του και δεν μπορεί να βρει μια λυτρωτική διέξοδο.
Τελικά, με μια μεθοδευμένη κορύφωση στις έστω υπόρρητες αποκαλύψεις για την Κρήνη, όποια ήταν και όπως και να πέθανε, η αοριστία περί αυτοκτονίας παίρνει πιο απτές διαστάσεις. Το υπαρξιακό αδιέξοδο δεν είναι μια αφηρημένη έννοια και μια πληγή που πλήττει αριθμούς και στατιστικά δεδομένα, αλλά μια πληγή ψυχαναλυτικής φύσεως που έρχεται από το παρελθόν.
Η Τίνα είναι εγκλωβισμένη στο ψυχολογικό κλουβί της και, όσο κι αν φιλοσοφεί με τους φίλους της γι’ αυτό, τα κάγκελά του έχουν δεσμεύσει την ύπαρξή της από τότε που χάθηκε η Κρήνη. Ετσι, η εφηβική ηλικία και η δεκαετία του ’80 επανέρχονται στο προσκήνιο μετά την εξαιρετική νουβέλα της Αντζ. Δημητρακάκη «Τέσσερις μαρτυρίες για την εκταφή του ποταμού Ερρινυού» (Εστία 2016).
Η αφήγηση σε τρίτο πρόσωπο δεν αλλάζει την εσωτερική οπτική γωνία, η οποία εκπορεύεται από την πρωταγωνίστρια. Πάλι δηλαδή παρακολουθούμε -ως επί το πλείστον- τη σκέψη της και την ανάγκη της να διατηρήσει την Κρήνη στη δική της έμφυλη ταυτότητα και όχι στην κοινωνική εκδοχή της. Μεταξύ ατομικής και κοινωνικής ζωής, μεταξύ φιλίας, οικογένειας και πολιτικής, η Τίνα είναι μια πολύπλοκη κοινωνική οντότητα.
Ενώ, λοιπόν, ο λόγος του κειμένου είναι για άλλη μια φορά εγκεφαλικός και στοχαστικός, η συγκίνηση βρίσκει μια έντεχνα ανοιγμένη χαραμάδα για να ξεπηδήσει σαν πίδακας καυτού νερού. Ετσι, ενώ όλα φαίνονται ελιτίστικα και κλεισμένα σε ένα στενό πεδίο προβληματισμού, η βαλβίδα με τον ατμό που εκλύεται επιτρέπει στο υποσυνείδητο, στο άλογο, στο ψυχολογικό να δηλώσει «παρών» και στον αναγνώστη να αναπηδήσει από μια γόνιμη αναγνωστική ταραχή.
