Βιβλιοθήκες μου ήταν πάντα οι δάσκαλοί μου

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.

Διασταύρωση ατομικής εξομολόγησης και συλλογικής μνήμης, χαμηλόφωνος ρεαλισμός, γήινος λυρισμός, κυπριακή ιδιόλεκτος αλλά και πλάγια ενσωματωμένοι θεατρικοί κώδικες χαρακτηρίζουν σε αδρές γραμμές την πρόζα της Κύπριας Κωνσταντίας Σωτηρίου. Ιστορικός, με σπουδές στην Κύπρο και στο Μάντσεστερ και βραβευμένη πεζογράφος από το πρώτο της ήδη βιβλίο («Η Αϊσέ πάει διακοπές», Πατάκης, 2015, Athens Prize for Literature), η σημερινή φιλοξενούμενη της στήλης μας φυλλομετράει βιβλία, εποχές, αναγνωστικές εμμονές που τη διαμόρφωσαν από παιδί έως σήμερα, εντός και εκτός σελίδων.

Επιμέλεια: Μισέλ Φάις

Δεν είχαμε ποτέ πολλά βιβλία στο σπίτι. Αντίθετα είχαμε πάντα πολλά κόμικς. Ενας θείος μου, ο μικρότερος αδελφός του πατέρα μου, μας κληροδότησε τη συλλογή του από Μπλέηκ και Κλασσικά Εικονογραφημένα και διαβάζαμε με τον αδελφό μου με μανία. Ετσι ήρθα -για πρώτη φορά νομίζω- σε επαφή με τα μεγάλα κλασικά έργα.

Να διαβάζω -και την αλφαβήτα και τα βιβλία- έμαθα στις δανειστικές βιβλιοθήκες των σχολείων μου. Μου είχαν τύχει καλοί δάσκαλοι. Μας έσπρωχναν να διαβάζουμε και μας έμαθαν να το χαιρόμαστε το διάβασμα, να το απολαμβάνουμε.

Αρχίσαμε με τα κλασικά παιδικά, από παραμύθια του Αντερσεν μέχρι τα Με και Χωρίς οικογένεια, τον Χιτώνα, την Καλύβα του μπαρμπα-Θωμά, τον Κόμη Μοντεχρήστο.

Στο Γυμνάσιο συνεχίσαμε με τους Ελληνες του Μεσοπολέμου. Διάβασα ξανά και ξανά Μυριβήλη, Βενέζη, Καζαντζάκη και φυσικά Καραγάτση. Στην εφηβεία μου με γοήτευαν η Διδώ Σωτηρίου και η Ελλη Αλεξίου και αργότερα ο Στρατής Τσίρκας πάρα πολύ και ο Κύπριος Νίκος Νικολαΐδης, όπως και ο Δημήτρης Χατζής.

Οι δύο τελευταίοι μάλλον επηρέασαν πολύ και τη γραφή μου. Εκείνη την περίοδο έπαιρνα τα βιβλία μου από τη Δανειστική βιβλιοθήκη της Λευκωσίας, όπως και πολλοί άλλοι στην ηλικία μου, πιστεύω.

Δεν είχαμε πολλά βιβλιοπωλεία και τα βιβλία, για τα δεδομένα μας, τότε ήταν πανάκριβα. Εξακολουθούν να είναι με ελάχιστες εξαιρέσεις. Δεν έχουμε κουλτούρα βιβλίου στην Κύπρο. Ακόμα και τώρα ψωνίζω τα περισσότερα βιβλία μου από την Αθήνα.

Η αποκάλυψη για αυτούς που τώρα θεωρώ αγαπημένους μου συγγραφείς έγινε στο Πανεπιστήμιο. Εκεί ανακάλυψα τον Φίλιπ Ροθ, τον Ιαν ΜακΓιούαν, τον Καπότε, τον Μαρκές, τον Κάρβερ, τον Γουάλας, τον Κάφκα, τον Τζόναθαν Κόου, τη Μάρω Δούκα και τον Θανάση Βαλτινό. Και τη Ζυράννα Ζατέλη. Και τον Μάτεσι! Τώρα πλέον έχω τα βιβλία τους στη δική μου βιβλιοθήκη.

Θυμάμαι πάντα τα βιβλία που όταν τα διάβασα ένιωσα πως μου έγινε κάτι σαν αποκάλυψη. Αυτό έγινε με την Αστραδενή της Ευγενίας Φακίνου. Δεν νομίζω να διάβασα ξανά ένα βιβλίο που να μου άφησε τόσο δυνατή εντύπωση.

Ισως κάτι παρόμοιο ένιωσα όταν διάβασα τους Τριλοβίτες του Μπρις Ντ’Τζ. Πάνκεϊκ και τελευταία το Περί Φυσικής της μελαγχολίας του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ.

Κάποια βιβλία γράφτηκαν με άστρο ή σου μιλάνε τη δεδομένη στιγμή που τα χρειάζεσαι να σε φροντίσουν. Από τη Φακίνου έμαθα και να αγοράζω συγγραφείς και όχι βιβλία. Θα ψάξω πάντα το νέο βιβλίο του συγγραφέα που αγαπώ.

Τα τελευταία χρόνια φτιάχνω σιγά σιγά τη δική μου βιβλιοθήκη με τα βιβλία που διάβασα νεότερη και αγάπησα και πρέπει να πω ότι προσπαθώ να τα ταξινομήσω σύμφωνα με την τότε εποχή, πότε δηλαδή τα διάβασα και την εντύπωση που μου δημιούργησαν. Ισως για να θυμηθώ και τους ανθρώπους με τους οποίους τα μοιράστηκα και τα συζήτησα κάποτε.

Θα ήθελα να είχα πιο πολλά βιβλία μικρή να τα χαρίσω τώρα στα παιδιά μου, αλλά πλέον τα βοηθώ να στήσουν τη δική τους βιβλιοθήκη και χαίρομαι πολύ να βλέπω τα δικά τους εικονογραφημένα δίπλα στα δικά μου.

Ομολογώ πως οι αδυναμίες της παιδικής ηλικίας δεν κρύβονται και μαζί με τα νέα βιβλία της πιο ώριμης -ας πούμε- αναγνωστικής μου περιόδου συνεχίζω να αγοράζω και να διαβάζω κόμικς.

Και είναι από τις μεγαλύτερες χαρές μου όποτε ανεβώ στην Αθήνα να ψάχνω στο Μοναστηράκι για παλιά τεύχη από Μπλέηκ και Κλασσικά Εικονογραφημένα, δυσεύρετα πια, και να τα φέρνω δώρο στον αδελφό μου.

✒ Τελευταίο βιβλίο της Κ. Σωτηρίου είναι η νουβέλα «Φωνές από χώμα» (Πατάκης, 2017).