Από αγάπη στον θεατρικό διάλογο βρέθηκα στον πλατωνικό διάλογο

Ο χώρος, ως ψυχικό αποτύπωμα, στοχαστικό παιχνίδι και αφηγηματικό άγχος, δεν αποτελεί μόνο μια εξακολουθητική εμμονή στο πεζογραφικό, θεατρικό και δοκιμιακό έργο του Αριστείδη Αντονά, εν πολλοίς, είναι και ο κρυφός πρωταγωνιστής των ιστοριών του, ο οντολογικός πληρεξούσιός του σ’ αυτά που σκέφτεται, αισθάνεται και, ενδεχομένως, ονειρεύεται.

Απειλητικές, θεατρογενείς, φαρσικές, αλληγορικές, ληθαργικές, μινιμαλιστικές οι σκηνοθεσίες της γραφής του σημερινού φιλοξενούμενου της στήλης μας (που σπούδασε Αρχιτεκτονική και Φιλοσοφία, σε Αθήνα και Παρίσι, εργάστηκε ως αρχιτέκτων και δίδαξε στην Ελλάδα και στο εξωτερικό).

Εδώ ο Αντονάς επαναψηλαφεί κείμενα και συγγραφείς και μας αποκαλύπτει διαδρομές και στάσεις, στοές, κλίμακες, εσωτερικά, υπόγεια, κρύπτες, ακάλυπτους, αίθρια της αναγνωστικής του περιπέτειας

Επιμέλεια: Mισέλ Φάις

«Αν ακούσετε στο σπίτι σας αλλόκοτους και ανεξήγητους θορύβους, θα ζητήσετε αμέσως να εξηγήσετε από πού προέρχονται οι θόρυβοι αυτοί. Κι αν όλες σας οι έρευνες δεν καταλήξουν σε τίποτε, θα παρατήσετε αμέσως το σπίτι και θα πάτε να κατοικήσετε σε κανένα άλλο. Ναι, βεβαιότατα! Εδώ όμως το σπίτι ήταν ολόκληρη η γη. Ηταν λοιπόν αδύνατο να την αφήσουν οι άνθρωποι. Επρεπε χωρίς άλλο να ανακαλύψουν τι ήταν η μυστηριώδης σάλπιγγα…».

Η σάλπιγγα από τον ουρανό είναι το πρώτο απόσπασμα που ανακαλώ σήμερα: κάτι αόρατο παρουσιαζόταν εκεί και αυτή είναι ίσως η πρώτη λογοτεχνική μου ανάμνηση, από τον Ροβήρο τον Κατακτητή του Ιουλίου Βερν. Προσπαθούσα να αναπαραγάγω τον ρυθμό των προτάσεων πριν αρχίσω να γράφω. Κάποια αφέλεια και κάποια συγκοπτόμενη βεβιασμένη αναπνοή. Κάτι σαν άσκηση αναπνοής οργανώθηκε καλύτερα στο αυτί μου περισσότερο όταν διάβασα Ρώσους συγγραφείς.

H αναπνοή του Λιεσκόφ ἠ του Γκοντσάροφ σε ελαφρά λανθασμένες ή κακές μεταφράσεις έφτιαξαν ένα είδος κειμένου που προτιμούσα. Ο Ροΐδης από τους Ελληνες ήταν ο μόνος τεχνίτης μιας ανάλογης αναπνοής.

Ως νεαρός αναγνώστης, ήμουν αργός και ξινός. Προτιμούσα την ψυχρή πεζότητα, την αυστηρότητα, τον ιδιαίτερο ρυθμό. Συνέχισα με αναγνώσεις θεατρικών έργων.

Με τον φίλο μου Ζάφο Ξαγοράρη γράφαμε σε ένα απόγευμα τέσσερα-πέντε θεατρικά έργα μαζί, περιστρέφοντας σαν ρολόι χειρόγραφα σε ένα τραπέζι. Το θεατρικό κείμενο είναι μια μουσική παρτιτούρα. Ως κείμενο δεν ζητά να θαυμαστεί καθαυτό, ζητά να το φανταστούμε αλλού, ζητά έτσι άλλου είδους αναγνώσεις.

Ξεχώρισα τον Επιθεωρητή του Γκόγκολ, τις Βλαβερές συνέπειες του Καπνού του Τσέχοφ, διάβασα Ετσι είναι αν έτσι νομίζετε του Πιραντέλο, Μάμετ και αργότερα Κολτές και τέλος βέβαια, Μπέκετ: από την αγάπη στον θεατρικό διάλογο βρέθηκα στον πλατωνικό διάλογο.

Ξεκίνησα τη σχέση μου με τη φιλοσοφία διαβάζοντας τα πλατωνικά κείμενα ως θεατρικά έργα. Στη συνέχεια ξαγρυπνούσα για να τελειώσω κείμενα του Σοπενάουερ και του Νίτσε.

Ακόμη, στα φοιτητικά χρόνια μου διάβασα προσεκτικά Το Μυθιστόρημα της κυρίας Ερσης του Πεντζίκη, το αφήγημα «Η Επίσκεψη» στις Αγελάδες του Γονατά, τον Εξώστη του Καχτίτση, το Πεθαίνω σαν χώρα του Δημητριάδη.

Παλιότερους Ελληνες βρήκα στη σειρά των ασυνήθιστων ιστοριών που επιμελήθηκε ο Ε. Χ. Γονατάς στις εκδόσεις Στιγμή. Στη συνέχεια βρέθηκα στις βιβλιοθήκες του Μπόρχες.

Πολλά από τα αγαπημένα βιβλία του Μπόρχες μεταφράστηκαν συστηματικά από τις εκδόσεις Αγρα. Γνώρισα έτσι τον Στίβενσον: σχεδίασα μια κατοικία για τον πρίγκιπα Φλοριζέλ από τις Χίλιες και μία Νύχτες του. Εκεί διάβασα Τσέστερτον και Χένρι Τζέιμς, την Εικόνα στο χαλί και επίσης το Στρίψιμο της βίδας. Το Στρίψιμο της βίδας μαζί με τον Κυνηγό των αρουραίων του Αλεξάντερ Γκριν και το αφήγημα «Εκείνος» του Λεονίντ Αντρέγιεφ αποτελούν στο μυαλό μου ένα τρίπτυχο στο οποίο αναφέρεται ό,τι κάνω.

Στη μέση της ζωής μου, μια δραματική μεταβολή συμβαίνει στη σχέση μου με τα βιβλία. Χάνω τη βιβλιοθήκη μου. Μετά από αρκετά χρόνια αναγνώσεων και προσδοκιών για αναγνώσεις αγαπημένων σελίδων, βρέθηκα να διαβάζω αποσπάσματα κειμένων στο διαδίκτυο.

Συνέχισα να αγοράζω βιβλία. Σιγά σιγά έφτιαξα το αξιοπρεπές υποκατάστατο της χαμένης βιβλιοθήκης. Αλλά η σχέση μου με τα βιβλία άλλαξε. Μια ασύμμετρη έλξη προς το δοκίμιο φανερώθηκε στη συνέχεια.

Τα δοκίμια του Ζίμελ και του Μπένγιαμιν αποτελούν τα πρώτα δείγματα αυτής της στροφής. Κι ακόμη, η αγάπη της υβριδικής φόρμας μεταξύ δοκιμίου και πεζογραφήματος με οδηγεί στον Μπατάιγ (ξεχωρίζω την Ιστορία της Θρησκείας), τον Κλοσοφσκί (ειδικά το βιβλίο του La monnaie vivante, που ενθουσίασε και τον Φουκό) και κυρίως τον Μπλανσό (Ο χώρος της λογοτεχνίας). Καθορίστηκα από τα κείμενα του Ντεριντά.

Δίπλα στο κρεβάτι μου βρίσκεται τώρα ένα ηλεκτρονικό βιβλίο και λίγα ελληνικά κείμενα είναι διαθέσιμα γι’ αυτό. Αναγκαστικά επέστρεψα στα αγγλικά και στα γαλλικά. Εξέδωσα και το δικό μου Urban Planning for Μurder μόνον ηλεκτρονικά.

Διάβασα ηλεκτρονικά τον Δανιήλ Χαρμς και τον Agamben και επίσης βιβλία του Σταυρακάκη και της Αθανασίου που εκδίδουν στα αγγλικά.

Η συσκευή χωράει επίσης κείμενα που βρίσκω στο διαδίκτυο. Μεταφέρω εκεί κείμενα στα οποία θα επιστρέψω, επιστολές και σημειώσεις. Αυτά διαβάζω περισσότερο τα βράδια ή όταν ταξιδεύω.

 Τελευταίο βιβλίο του Αρ. Αντονά είναι «Ο μηχανισμός του δωματίου» (Αγρα, 2014)