Ενηλικιώθηκα με τα «Ρεμπέτικα Τραγούδια» του Πετρόπουλου

Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία του

Ραδιοφωνικός παραγωγός, δημοσιογράφος, αστικός λαογράφος, πεζογράφος, που έλκεται από την πάλλουσα πραγματικότητα αλλά και τη ζώσα ιστορική μνήμη, ο Δημήτρης Φύσσας αποτυπώνει στα βιβλία του έναν κόσμο που χάνεται, αποδελτιώνει λεπτομέρειες και ίχνη, νοοτροπίες και ήθη, με ακρίβεια και συγκίνηση, άλλοτε πάλι τον επινοεί ευφάνταστα ή πλαγίως ειρωνικά. Εδώ, ο σημερινός φιλοξενούμενος της στήλης μας, ως μεθοδικός καταλογογράφος, αρχειοθετεί βιβλία, περιοδικά, συγγραφείς, εκδοτικές σειρές, μεγάλου φάσματος, που τον διαμόρφωσαν στο πέρασμα του χρόνου ως αναγνώστη, συγγραφέα, μελετητή. 

Επιμέλεια: Μισέλ Φαϊς

Mεγάλωσα στην Αθήνα του ’60 και του ’70, σε μικροαστικό και πνευματικά ανήσυχο περιβάλλον. Τα παλιότερα βιβλία που θυμάμαι: «Ποιητική Ανθολογία» του Αποστολίδη, «Ποιήματα» του Σεφέρη («Ικαρος»), εγκυκλοπαίδειες Ελευθερουδάκης και Πάπυρος-Λαρούς, πολύς Βερν στις καθαρευουσιάνικες μεταφράσεις του Σκαλίδη (ιδίως «Σιδέρης») και στην κόκκινη «Αγκυρα», καθώς και παιδικά βιβλία από την «Ατλαντίδα» και τον «Μίνωα»: «Χακ Φιν», «Οι πρώτοι άνθρωποι στη Γη» κ.λπ. 

Αργότερα ήρθαν τα αστυνομικά, με έμφαση στα κόκκινα τσέπης του «Πεχλιβανίδη». Η μανία δεν με εγκατέλειψε ποτέ και μέχρι σήμερα συμπληρώνω τη σειρά στα παλαιοπωλεία. 

Η μεγαλύτερη αγάπη μου ήταν –και είναι ακόμα– η σειρά τσέπης του «Γαλαξία». Εκεί διάβασα «γαλάζια» ελληνική πεζογραφία (Ροΐδης, Λυμπεράκη, Λευκός κ.λπ.), «κόκκινη» ξένη (Σεν Εξιπερί, Τσέχοφ, Τζόις κ.λπ.), «μοβ» ελληνική ποίηση (Καββαδίας, ανθολογία του Πολίτη κ.λπ.), «πράσινο» δοκίμιο, «καφέ» αρχαίους (μεταφράσεις Βλάχου, Ρούφου) κ.λπ. 

Oταν ήμουν 15 χρονώ, βγήκε η σειρά «Βίπερ» του Πάπυρου, 14 δραχμές / τομίδιο. «Οι επικυρίαρχοι» (Αρθουρ Κλαρκ) και ο «Θαυμαστός καινούργιος κόσμος» (Χάξλεϊ) ήταν για μένα τα σημαντικότερα βιβλία. Είχαν προηγηθεί, στην Επιστημονική Φαντασία, το «Εγώ το ρομπότ» (Ασίμοφ) και άλλα τσέπης «Εψιλον», συν το «Φαρενάιτ 451» του Μπράντμπουρι («Γρηγόρη»). 

Περίπου στην ίδια ηλικία, οι εκδόσεις «Κάλβος», που εφάρμοζαν ένα δικό τους σύστημα πρώιμου μονοτονικού, με φέρανε σε επαφή με απαιτητική λογοτεχνία και βιβλία προβληματισμού. Αγάπησα «Τα τρένα» του Χράμπαλ, τα γλωσσικά του Γιαννίδη, τον «Δράκο» του Σβαρτς κ.λπ., ενώ ζήλεψα τις σειρές με διηγήματα πρωτοεμφανιζόμενων. 

Ξεχωριστή κατηγορία αποτελούν τα πρώτα βιβλία που διάβασα στα αγγλικά: «Κατς 22» (Χέλερ), «1984» (Οργουελ), «Ο γυμνός πίθηκος» (Μόρις), «Ολα όσα θέλατε να μάθετε για το σεξ» (Ρόμπινς), «Η Γη είναι αρκετός χώρος» (Ασίμοφ). 

«Ικαρος», «Κέδρος», «Εστία» και «Κείμενα» μου δώσανε δημιουργούς όπως Καβάφης, Ιωάννου, Ρούφος, Χάκκας, Κατσαρός, Αλεξάνδρου, Ασ. Πανσέληνος, Βαλτινός και άλλους, έχω δε σε πρώτη έκδοση τα «Δεκαοχτώ κείμενα» και τις συνέχειές τους. 

Τελικό βιβλίο ενηλικίωσης θεωρώ τα «Ρεμπέτικα Τραγούδια», στην αυτοέκδοση του αστικού λαογράφου Ηλία Πετρόπουλου, αγορασμένο στην παλιά «Εστία» της Σταδίου, που το πήρα το 1972 και το ξεκοκάλιζα για τουλάχιστον τρία χρόνια. 

Το συνδυασμένο αποτέλεσμα όλων αυτών είναι ότι έγινα ποιητής, πεζογράφος (συμβατικός και επιστημονικής φαντασίας), αστικός ερευνητής και διάφορα άλλα, δηλαδή καλός σε πολλά και άριστος σε τίποτα. 

ΥΓ. Οι πηγές των διαβασμάτων ή ερεθισμάτων για να ψάξω βιβλία ήταν: βιβλιοθήκες ιδιωτικές (του σπιτιού, του θείου μου Απόστολου Φύσσα, του ξάδερφου Χρήστου Κοντογιώργου) ή δημόσιες (Ελληνοαμερικάνικη και της Ελληνοαμερικάνικης Ενωσης)· δώρα (των γονιών και της θείας / νονάς Μαρίνας Φύσσα)· παλαιοβιβλιοπωλεία, και ειδικά ο «Κήπος του βιβλίου» του Νασιώτη στο Μοναστηράκι· κανονικά βιβλιοπωλεία: «Πασσαδαίος» της Πατησίων (επιβιώνει ακόμα, βασικά σαν δωράδικο), «Pop 11» (ήταν κατά βάση δισκάδικο), «Ενδοχώρα», «Χνάρι» κι όσα υπήρχαν σε σινεμά («Αρτ», «Στούντιο», «Αλκυονίδα», «Ηλέκτρα», «Α-Β», «Δαναός» κ.λπ.) και θέατρα («Τέχνης», «Ανοιχτό», «Στοά», «Πορεία», «Τσέπης» κ.λπ.), αλλά και τα ίδια τα έργα που έβλεπα εκεί· η αγγλοσαξονική μουσική, το αντιπολεμικό και αντιχουντικό κίνημα, οι συναυλίες που οργάνωνε ο Στέλιος Ελληνιάδης· οι ανταλλαγές και οι αλληλεπηρεασμοί σε σχολεία / Αγγλικά / γειτονιά / κατασκήνωση / φροντιστήριο· οι εφημερίδες: «Μεσημβρινή» «Τα Νέα», «Το Βήμα»· περιοδικά: «Η Γυναίκα», τα «Διαπλανητικά» / «Παράξενα», «Δυναμικά» / «Εκπληκτικά», η «Μάσκα» / «Μυστήριο» / «Μασκούλα», τα «Μίκι Μάους» / «Αστερίξ / Τεν Τεν» (τα παλιά, τα βδομαδιάτικα) / «Μικρός ήρως», «Μικρός Σερίφης», «Λούκι Λουκ» κι αργότερα το «Θέατρο» και το μοναδικό επί χούντας τεύχος του «Αντί», η «Διάπλασις των παίδων» και η μερική συνέχειά της, το πολυγραφημένο «Μεταξύ μας», της «Αθηναϊκής Συντροφιάς» το ραδιόφωνο και, πολύ λιγότερο, η σπαργανώδης ακόμα τηλεόραση. 

 Τελευταίο βιβλίο του Δ. Φύσσα είναι η επιστολική νουβέλα «Μουσείο λαογραφίας» («Εστία», 2017)