Η εκστατική αλήθεια

Στην περίφημη «Δήλωση της Μινεσότα» -μια σειρά από καλλιτεχνικές αρχές που διάβασε στο Walker Art Center της Μινεάπολις- ο μεγάλος Γερμανός σκηνοθέτης Βέρνερ Χέρτζογκ ξεκαθαρίζει τη σχέση του με τον κινηματογράφο, το ντοκιμαντέρ και την τέχνη. Στην προσωπική του αυτή κατάθεση ο Χέρτζογκ καταγράφει συνοπτικά τις απόψεις του για είδη κινηματογράφου που δεν εκτιμά, την αντίληψή του για τη φύση, την παρατήρηση και την τέχνη.

Στο κέντρο αυτής της διακήρυξης, η οποία είναι μισή στοχασμός και μισή σαρκαστική επίθεση, βρίσκουμε τον δημιουργικό πυρήνα του μεγάλου καλλιτέχνη. Ενα σημείο που στην πραγματικότητα υποστηρίζεται και παίρνει τις πραγματικές του διαστάσεις τόσο από το έργο του (τις ταινίες μυθοπλασίας όσο και τον μεγάλο αριθμό ντοκιμαντέρ) όσο και από τους όρους με τους οποίους το δημιούργησε:

«Υπάρχουν βαθύτερα στρώματα αλήθειας στο σινεμά και εκεί μπορείς να εντοπίσεις την ποιητική, εκστατική αλήθεια. Μια αλήθεια μυστήρια και απροσδιόριστη, που μπορεί να προσεγγιστεί μόνο με την επινόηση, τη φαντασία και τη διαμόρφωση του ύφους ».

Ενας άνθρωπος παίρνει την απόφαση να χτίσει μια όπερα στη μέση της ζούγκλας, ένας άνθρωπος αποφασίζει να παρατήσει την ανθρωπότητα και να ζήσει δίπλα στις αρκούδες στην Αλάσκα –τις αρκούδες αυτές που τελικά τον κατασπαράζουν-, μια σπηλιά με προϊστορικές ζωγραφιές αποκαλύπτεται στα ανθρώπινα μάτια για πρώτη φορά μετά από 32.000 χρόνια, το τοπίο του βομβαρδισμένου Κουβέιτ παρουσιάζεται ως η επιφάνεια ενός ξένου πλανήτη φτιαγμένη από άμμο, φωτιά και τεράστιες κηλίδες πετρελαίου. Οι κεντρικές αφηγηματικές επιλογές αναδεικνύουν ακριβώς το στοιχείο αυτό της εκστατικής αλήθειας στις βιογραφίες των ανθρώπων, στις επιλογές τους, στους όρους με τους οποίους συνομιλούν με το περιβάλλον τους.

Αλλά η αλήθεια αυτή προεκτείνεται και πέρα από την όποια αφήγηση, στις ίδιες τις επιλογές του σκηνοθέτη. Στο ρίσκο, την πρωτοτυπία και την προσωπική του δέσμευση. Στο ότι επέλεξε να ανεβάσει ένα ποταμόπλοιο πάνω από έναν λόφο για τις ανάγκες μιας ταινίας, στο ότι επέλεξε να χρησιμοποιήσει ένα καστ αποκλειστικά από νάνους στη δεύτερη ταινία μυθοπλασίας του, ενώ στην πέμπτη όλοι οι ηθοποιοί έπαιζαν υπό ύπνωση, στο γεγονός πως κόντεψε να πεθάνει από τις αναθυμιάσεις ενός ηφαιστείου σε ένα ερειπωμένο νησί της Γουαδελούπης. Το κόστος και το αντίτιμο στην αναζήτηση της εκστατικής αλήθειας είναι και αυτό κομμάτι της αλήθειας αυτής. Στην πραγματικότητα είναι αδιαπραγμάτευτη προϋπόθεσή της.

Το κείμενο αυτό δεν έχει ως στόχο ούτε να εκθειάσει το έργο του Χέρτζογκ, ούτε να αναλύσει τις παραμέτρους του. Πιο πολύ επιθυμεί να υπογραμμίσει μια καλλιτεχνική επιλογή και μια καλλιτεχνική ουσία η οποία μπορεί να γίνει ορατή σε μια σειρά από έργα και ταυτόχρονα να αποτελέσει αντίδοτο στα καλλιτεχνικά και αφηγηματικά αδιέξοδα της εποχής της ανακύκλωσης. Η εκστατική αλήθεια περιγράφει την τέχνη με όρους αγωνιώδους προσωπικής ανάγκης, πέρα από την τεχνική και τις τάσεις, πέρα από τη φήμη και την οποιαδήποτε τύπου επιβράβευση. Ως μια αγωνιώδη αναζήτηση και ταυτόχρονα ως προσωπική δέσμευση με όποιο κόστος.

Πρωτότυπη και ταυτόχρονα οικεία, σύνθετη και ταυτόχρονα απλή, ανθρώπινη και ταυτόχρονα πέρα από τα όρια του ανθρώπου, η εκστατική αλήθεια είναι η ίδια η δημιουργική παρόρμηση εντός ενός κόσμου που έχει ξεχάσει να ονειρεύεται τον εαυτό του.