Η ζέστη φέρνει τις μυρωδιές στην επιφάνεια. Τις προεκτείνει σε δυσανάλογα μεγέθη, τις επιβάλλει χωρίς υποσημειώσεις. Ειδικά σε πόλεις όπως η Αθήνα, που είναι παράδοση πια οι δήμαρχοι να κρύβουν τα σκουπίδια κάτω από το χαλί (δηλαδή στις συνοικίες λίγο έξω από το κέντρο, αυτές που δεν επισκέπτονται οι τουρίστες). Tο καλοκαίρι είναι μια πινακοθήκη ταυτόχρονων τυφλών μυρωδιών. Μια επικράτεια που αντιλαμβάνεσαι πριν ακόμη ανοίξεις τα μάτια.
Η μυρωδιά είναι η τέχνη του παρόντος. Πιο πολύ σε αρπάζει παρά σου τραβά την προσοχή. Η παρουσία της είναι η κυριαρχία της. Υπάρχει κυρίως όταν συμβαίνει. Μια και ως ανάμνηση είναι σκοτεινή. Μπορεί να ενεργοποιήσει –όπως π.χ. και η γεύση– περίεργους συνειρμούς και αναμνήσεις, αλλά δύσκολα μπορούμε να απευθυνθούμε σε έναν χάρτη των μυρωδιών, σε μια αναπαράσταση των γεγονότων αποκλειστικά από τη μυρωδιά που αυτά έφερναν στην επιφάνεια.
«Ενα ρόδο ακόμα και με οποιοδήποτε άλλο όνομα θα μύριζε εξίσου όμορφα»
Σέξπιρ, Ρωμαίος και Ιουλιέτα
Αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα με τις πέντε αισθήσεις μας. Βιώνουμε τα πράγματα σε τουλάχιστον πέντε ταυτόχρονα επίπεδα. Οχι όμως την Ιστορία. Εδώ αναπαριστούμε τα περασμένα αποκλειστικά με τις γνωσιολογικές αισθήσεις. Πρωτίστως την όραση που αναπαριστά τα γεγονότα και δευτερευόντως την ακοή που ανασυνθέτει φράσεις και ήχους. Πάντοτε όλα φιλτραρισμένα από την υποκειμενική οπτική του συγκεκριμένου παρατηρητή. Οι υπόλοιπες τρεις αισθήσεις μένουν αδρανείς. Ομως η γεύση ή η αφή κουβαλούν κάτι από τη συμμετοχή και την προσωπική εμπλοκή. Εναν απολύτως βιωματικό ενικό που προϋποθέτει την προσωπική επαφή. Κάτι που επιμερίζει την εμπειρία σε προσωπικά βιώματα. Η μυρωδιά όμως είναι γενική όπως η όραση ή η ακοή. Συμβαίνει σε πολλούς ταυτόχρονα αν και σπάνια καταγράφεται. Ακόμα πιο σπάνια αναδεικνύεται ως ερώτηση. Πόσες φορές σκεφτήκαμε το πώς μύριζε ένα αρχαίο ελληνικό πρωινό, ένα χωριό τον Μεσαίωνα ή η Αθήνα στις αρχές του 20ού αιώνα.
Η μυρωδιά είναι η κρυφή ιστορία της ανθρωπότητας. Εκεί που κατοικεί αυτό που περισσεύει ή αυτό που προσπαθεί να κρυφτεί. Μαζί με τους χίλιους αρωματικούς τρόπους που εφευρίσκει για να κρυφτεί. Η μυρωδιά αποκαλύπτει το δευτερεύον. Αυτό που πάντοτε αφήνουμε εκτός της Ιστορίας. Αλήθεια, πόσες φορές σκεφτήκαμε την καταλυτική σημασία των δικτύων αποχέτευσης στη συγκρότηση της φυσιογνωμίας της κάθε πόλης και μαζί της εκάστοτε πραγματικότητας; Πώς ήταν η πόλη όταν δεν υπήρχε σαφής διαχωρισμός του βόθρου και του δρόμου; Ας γυρίσουμε στα πεδία της μάχης μετά τη σφαγή, ας περιπλανηθούμε στις επικράτειες που χτυπήθηκαν από τους μεγάλους λοιμούς ή σε ιστορικά γεγονότα όπως η «μεγάλη δυσωδία» το καλοκαίρι του 1858 στο Λονδίνο, όταν ο Τάμεσης πέτρωσε και έγινε ο μεγαλύτερος ανοιχτός βόθρος της ανθρώπινης δραστηριότητας. Ας γυρίσουμε σε σημεία όπου η μυρωδιά βιώθηκε ως η κυρίαρχη από τις πέντε αισθήσεις για να καταλάβουμε τη σημασία της. Ισως έτσι μπορέσουμε να αντιληφθούμε το πώς το περιβάλλον, οι ανθρώπινες χειρονομίες, η ευχαρίστηση και η δυσαρέσκεια ορίζονται ιστορικά πάντοτε από την ταυτόχρονη παρουσία μιας μυρωδιάς. Μιας παρουσίας που ιστορικά σχεδόν πάντοτε εκλείπει.
Πουριτανικός, υποκριτικός και ωραιοπαθής ο ανθρώπινος πολιτισμός αποφεύγει την ανθρώπινη μυρωδιά. Τόσο ως παρόν όσο και ως ανάμνηση. Και αυτό γιατί του υπενθυμίζει το σώμα στην ολότητά του. Τις δραστηριότητες που προτιμά να κρύβει πίσω από τοίχους στον παρόντα χρόνο και πίσω από τη σιωπή στον ιστορικό. Τα υγρά του σώματος αποσπασμένα από το σώμα γίνονται μια μεταφορά του θανάτου. Η αντίδραση στη δυσωδία, η αποστροφή, ο σκανδαλισμός δεν είναι τίποτα παρά αντιδράσεις απέναντι στην ίδια μας τη φθαρτότητα. Ετσι, μπορούμε άμεσα να αντιληφθούμε πως η ιστορία των ανθρώπινων μυρωδιών μπορεί να υπάρξει ως αντιστροφή αυτής της αντίδρασης. Και τελικά καταλήγει να αποτελεί μια ιστορία της ανθρώπινης συνέχειας παρά τη φθορά.
Ας μυρίσουμε λοιπόν το παρελθόν στην αφοπλιστική του κυριολεξία. Τους δρόμους και τα ποτάμια των πόλεων ανά τους αιώνες, ό,τι μένει από μια μάχη ή από ένα πανηγύρι. Ας επιστρατεύσουμε την πιο παροντική μας αίσθηση ώστε να αντιληφθούμε το συνεχές. Αν μη τι άλλο ακόμα και αν δεν μας βοηθήσει να αντιληφθούμε την πραγματικότητα σε βάθος, τουλάχιστον θα κάνει κάπως λιγότερο δύσοσμο το παρόν μας.
