Κάποιες φορές στη ζωή μας μια φωτογραφία μπορεί να αλλάξει ριζικά και να μεταμορφώσει τη γενικότερη αίσθηση στην κατανόηση μιας ολόκληρης εποχής.
Μερικές φωτογραφίες μάλιστα είναι γροθιά στο στομάχι, ένας μικρός σεισμός που συμβαίνει καθώς περνά στο ταξίδι του χρόνου, η αποτύπωση μιας μικρής στιγμής ιστορίας, γεμάτη με την προσωπική ματιά του φωτογράφου.
Μια φωτογραφική αφήγηση κάποιες φορές τεκμηριώνει τον καταγεγραμμένο κόσμο μας μέσα από την καθημερινότητα πολύ περισσότερο φυσικά και συναισθηματικά από ορισμένα λογοτεχνικά έργα.
Κι ενώ κάποιοι φωτογράφοι ισορροπούν ανάμεσα στο υπερφυσικό και το πραγματικό, υπάρχουν και εκείνοι που καταγράφουν με ωμό ρεαλισμό, το χρώμα, την οσμή και τη διάθεση που αποπνέει η εποχή.
Αυτό ακριβώς κάνει τις φωτογραφίες της Nan Goldin πραγματικά μοναδικές.
Αρχίζει από το 1979 να καταγράφει φωτογραφικά ένα ημερολόγιο, μια ωμή αυτοβιογραφική παρουσίαση.
Ξεκινώντας με μια Polaroid και στην συνέχεια με μια Pentax και ευρυγώνιους φακούς, αποτυπώνει πάνω σε πολλά χιλιόμετρα φιλμ την οπτική της ζωής της και το πνεύμα μιας ολόκληρης εποχής.
Αυτήν την περίοδο και μέχρι τις 12 Φεβρουαρίου 2017 το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη (ΜοΜΑ) έχει ανοίξει τον δεύτερο όροφό του για να πλημμυρίσει με εικόνες.
Εικόνες εξερευνήσεις του κόσμου, πλάνα με τυχαίες κινήσεις, χρώματα και καταγραφές ενός σύμπαντος. 700 στιγμιότυπα-πορτρέτα κάτω από ένα υποβλητικό μουσικό soundtrack, η εγκατάσταση «The Ballad of Sexual Dependency» – (Η μπαλάντα της σεξουαλικής εξάρτησης) γίνεται μια βαθιά προσωπική αφήγηση που σχηματίζεται από τις εμπειρίες της καλλιτέχνιδας γύρω από πόλεις στην Αμερική και την Ευρώπη, στα τέλη της δεκαετίας του 1970, του 1980 και πέρα.
Ο τίτλος δανεικός, από ένα τραγούδι του Μπέρτολτ Μπρεχτ και του Κουρτ Βάιλ από την «Οπερα της Πεντάρας», τοποθετεί την ίδια την Goldin στο κέντρο της όπερας με συμπρωταγωνιστές τούς ανθρώπους της μποέμ καθημερινότητάς της.
Αρπάζει και καταγράφει στιγμές αγάπης και απώλειας.
Παρακολουθούμε σχέσεις εφήμερες και σχέσεις ζωής ανάμεσα σε πολύτιμα ζευγάρια ανδρών και γυναικών, ανδρών με άνδρες, γυναικών με γυναίκες, φίλοι και εραστές χωρίς ταμπού που παίζουν έξω και μέσα σε υπνοδωμάτια, σε μπαρ, σε φθηνές πανσιόν, σε μπουρδέλα, σε αυτοκίνητα, αλλά και ξαπλωμένοι ανέμελα σε παραλίες.
Από το Πρόβινσταουν στη Βοστόνη και από τη Νέα Υόρκη, στο Βερολίνο και στο Μεξικό, είναι τα μέρη όπου η Nan Goldin ξετυλίγει το νήμα της αφήγησης της συναρπαστικής ζωής της.
Και αν λέμε πως οι καλλιτέχνες δημιουργούν θέματα και ιστορίες η Goldin ζει τα θέματά της, καταγράφει σε στιγμιότυπα την ιστορία της.
Γεννημένη το 1953 από Εβραίους γονείς βιώνει νωρίς μια μεγάλη απώλεια. Την αυτοκτονία τής μεγαλύτερης αδερφής της σε ηλικία μόλις 12 χρόνων.
Το 1965, λοιπόν, όταν η εφηβική αυτοκτονία και η μη «αποδεκτή συμπεριφορά» ήταν ένα θέμα ταμπού, συνειδητοποιεί τον ρόλο που η σεξουαλικότητα αλλά και η καταστολή έφεραν την αδερφή της στην απεγνωσμένη πράξη της.
Η ίδια σε συνεντεύξεις της θεωρεί πως ήταν μια πράξη με τεράστια θέληση. Κατά την εβδομάδα του πένθους ευάλωτη παρασύρεται από ένα μεγαλύτερο άντρα που αυτή την περίοδο του μεγάλου πόνου και θυμού ξυπνά την έντονη σεξουαλική της διέγερση.
Μέσα από ενοχές κι ενώ υπέφερε για την απώλεια της, είναι παθιασμένη με την επιθυμία της.
Ο άντρας υποσχέθηκε να την παντρευτεί, αργότερα όμως, ο ίδιος θα της αποκαλύψει πως ήταν πραγματικά ερωτευμένος με την αδελφή της.
Με παραβατική συμπεριφορά, την διώχνουν από τα σχολεία της περιοχής. Στα δεκατέσσερα έφυγε από το σπίτι της.
Είναι 1967, καπνίζει και ακούει Velvet Underground, με μόνη φιλοδοξία της να γίνει ένα κακό κορίτσι χωρίς κανέναν απολύτως περιορισμό.
Για ένα χρόνο έζησε σε κοινότητες και ανάδοχες οικογένειες.
Σε μια από αυτές τις οικογένειες στη Μασαχουσέτη εγγράφεται στο Satya Community School -ένα ανοιχτό σε καινούργιες ιδέες σχολείο- και παίρνει δώρο μια φωτογραφική μηχανή Polaroid.
Γνωρίζει τον ομοφυλόφιλο συμφοιτητή της, David Armstrong -που τελικά έγινε κι αυτός φωτογράφος- που την μετονομάζει σε «Nan» από Nancy και εμπλέκονται από τον πρώτο καιρό σε ένα είδος «λευκού γάμου».
Είναι ο κοντινότερος φίλος της, η αδελφή ψυχή της, για δεκαετίες.
Γοητεύονται από την Τζόαν Κρόφορντ και την Μπέτι Ντέιβις σε ταινίες του σινεμά και από τις γυναίκες στο στούντιο «Factory» του Andy Warhol.
Η φωτογραφική της μηχανή γίνεται ένα σαγηνευτικό εργαλείο, ένας τρόπος να κοινωνικοποιηθεί.
Γίνεται η φωτογράφος του σχολείου και ουσιαστικά η κάμερα γίνεται ο μηχανισμός επιβίωσής της.
Καταγράφει την πρώιμη ζωή της και των φίλων της με σκοπό να τεκμηριώσει την καθημερινότητά της.
Ενας τρόπος αντιστάθμισης για ό,τι είχε συμβεί με την αδελφή της.
Στα δεκαοκτώ της ζούσε στη Βοστόνη με ένα πολύ μεγαλύτερο άνδρα και το 1974 γράφτηκε στη Σχολή του Μουσείου Καλών Τεχνών, στη Βοστόνη, όπου σπούδασαν παράλληλα με τον Armstrong φωτογράφοι και παίζει πειραματιζόμενη με το χρώμα και τους φωτισμούς.
Αρχίζει να ζει μαζί τους και να φωτογραφίζει drag queens.
Το 1976 την βρίσκει στο Πρόβινσταουν να αποτυπώνει αμμόλοφους, παραλίες, πάρτι, μπάρμπεκιου με μια μικρή γεύση ρομαντισμού.
Το 1978 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη και μένει σε ένα πατάρι χωρίς καθόλου παράθυρα.
Αρχίζει να παίρνει μέρος σε ομαδικές εκθέσεις και ουσιαστικά είναι η περισσότερο παραγωγική περίοδός της αφού αρχίζει να αποτυπώνει όλη την ατμόσφαιρα της post-punk και της new-wave μουσικής σκηνής και της μεγαλούπολης.
Αυτοβιογραφικές στιγμές, γεμάτες σεξουαλική απελευθέρωση, αγάπη, ενδοοικογενειακή βία, επιθετικά ζευγάρια και ναρκωτικά.
Για ένα διάστημα ζούσε στο Βερολίνο με τον εραστή της Μπράιαν βουτηγμένη στα ναρκωτικά και έπειτα από ένα περιστατικό βίας –που αποτυπώνει σε αυτοπορτρέτο- γυρνάει στη Νέα Υόρκη και βγάζει το πρώτο της βιβλίο το 1986.
Κλείνεται σε μια σοφίτα και βγαίνει μόνο νύχτα για να φωτογραφίζει βουλιάζοντας ακόμα περισσότερο στα ναρκωτικά, ξύνοντας τις πληγές της η απώλεια των φίλων της, είτε από υπερβολική δόση, είτε από τη μάστιγα του AIDS.
Το 1989 όμως αποτοξινώνεται και συνεχίζει να φωτογραφίζει γεγονότα της καθημερινότητας.
Περνάει σε πιο ευρύ φάσμα θεμάτων, με μυστηριώδη τοπία, τη μητρότητα, την οικογενειακή ζωή.
Το 2002 το χέρι της τραυματίστηκε σε πτώση με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αντεπεξέλθει όπως στο παρελθόν.
Σήμερα στα 63 της χρόνια εξακολουθεί να φωτογραφίζει όχι τόσο αυτοβιογραφικά αλλά περισσότερο καμπάνιες, ακόμα όμως τη στοιχειώνει η απώλεια και η αγάπη.
Το φιλμ-ντοκιμαντέρ που η ίδια γύρισε παρουσιάζεται στη αρχικό του φορμά των 35mm -με μουσική επένδυση από τη Μαρία Κάλλας μέχρι τους Velvet Underground- μαζί με φωτογραφίες από τη συλλογή του μουσείου που εμφανίζονται επίσης ως εικόνες στην προβολή παρουσίασης.
Ενας μοναδικός συνδυασμός ομορφιάς, φρίκης, απελπισίας, αγάπης, σφοδρής επιθυμίας για ζωή, αποκαλύπτουν εικόνες εκεί όπου η τέχνη συναντάει τη πραγματική ζωή.
Info
«Nan Goldin: The Ballad of Sexual Dependency», MoMA, 2ος όροφος, μέχρι 12 Φεβρουαρίου 2017
