«Οταν ζεστάθηκε η καρδιά μου
από τον λαμπερό σου ήλιο,
πέταξα τα βρεγμένα από δάκρυα ρούχα μου,
ντύθηκα φίνα μεταξωτά».
Τζελαλαντίν Ρουμί, «Στον κήπο του αγαπημένου»
Αυτός ο λαμπερός ήλιος μάς συντρόφευσε όλες τις μέρες του ταξιδιού μας στο Ιράν. Απρίλιος 2016.
Ηταν ξημέρωμα όταν φτάσαμε στο αεροδρόμιο της Τεχεράνης «Ιμάμ Χομεϊνί» με απευθείας πτήση από την Αθήνα. Φόρεσα τη μαντίλα μου και περίμενα τα διαδικαστικά για τη βίζα.
Χάραζε όταν μπήκαμε στο λεωφορείο. Στον δρόμο για το Ισφαχάν, προσπαθούσα να καταλάβω πού βρισκόμαστε.
Από το αεροδρόμιο, 30 χιλιόμετρα από την πόλη της Τεχεράνης, κατευθυνόμαστε προς το κέντρο της χώρας.
Το Ιράν συνορεύει δυτικά με την Τουρκία, βορειοδυτικά με την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν.
Βόρεια βγαίνει στην Κασπία Θάλασσα. Ανατολικά είναι το Αφγανιστάν και νοτιοανατολικά το Πακιστάν.
Τι ήξερα για το Ιράν
☛ «Ανήκει στον άξονα του κακού» (Τζορτζ Μπους 2002)
☛ Συνομιλίες στη Βιέννη για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
☛ Την κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας στην Τεχεράνη το 1979, με ομήρους 52 υπαλλήλους της πρεσβείας.
☛ Την ερωτική ιστορία του τελευταίου σάχη Ρεζά Παχλαβί με τη Σοράγια, τη «θλιμμένη πριγκίπισσα», Ιρανή καλλονή με Γερμανίδα μητέρα, που ο σάχης τη χώρισε γιατί δεν μπορούσε να κάνει παιδιά.
Στη συνέχεια παντρεύτηκε τη Φαράχ Ντιμπά που του χάρισε τον πολυπόθητο διάδοχο. (Η μητέρα μου παρακολουθούσε την ιστορία και είχε στενοχωρηθεί πολύ για τη Σοράγια).
☛ Τις ταινίες του Φαραντί.
Στον δρόμο για το Ισφαχάν
Στο σύθαμπο βλέπω τα φώτα της πόλης Κομ (Qom). Εκεί ζούσε, μέχρι την αποπομπή του το 1964, ο αγιατολάχ Χομεϊνί, ο Ιρανός κληρικός που άλλαξε την ιστορία της Μέσης Ανατολής αλλά και τις σχέσεις του Ισλάμ με τη Δύση.
Εγγονός και δισέγγονος σιιτών κληρικών, ήταν από τους κορυφαίους επιστήμονες στο περίοπτο θεολογικό κέντρο της Κομ.
Η επιστροφή του από την εξορία το 1979 πυροδότησε την Ισλαμική Επανάσταση.
Ο Χομεϊνί, αποκλίνοντας αποφασιστικά από τη σιιτική παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο κλήρος δεν αναμειγνύεται στην πολιτική, δημιούργησε το πρώτο ισλαμικό κράτος.
Η κοσμοθεωρία του βασιζόταν στην ξεκάθαρη διάκριση ανάμεσα στους καταπιεσμένους, τους φτωχούς, τους αποκλεισμένους λαούς του αναπτυσσόμενου κόσμου και στους καταπιεστές, τους «δίδυμους σατανάδες», τις ΗΠΑ και τη Σοβιετική Ενωση.
Εχω μια καχυποψία και ένα φόβο για τη χώρα.
Διασχίζοντας τον αυτοκινητόδρομο που συνδέει την πόλη Κασάν (Kashan) με το Ισφαχάν (Esfahan) αντιλαμβάνομαι ότι αυτός είναι σε έρημο.
Ο χάρτης δείχνει ότι δεξιά μας έχουμε την οροσειρά Ζάγκρος (Zagros Mountains) και αριστερά μας την έρημο από άμμο και αλάτι Νταστ-ε- Καβίρ (Dasht-e-Kavir).
Οι αρχαίοι Πέρσες έχτιζαν πόλεις-οάσεις στην έρημο. Λάτρευαν τα νερά και τους κήπους.
Η Κασάν (Kashan) είναι μια πόλη–όαση με έναν υπέροχο κήπο (Bagh-e Fin).
Δεν θυμίζει τίποτα από τους κήπους της Ευρώπης. Ισως μόνο τους κήπους της Αλάμπρας στη Γρανάδα. Αλλά και πάλι δεν είναι το ίδιο.
Ανοιχτές περίλαμπρες αίθουσες, που αντανακλούν το φως του ήλιου. Πηγές και λιμνούλες σε μια γεωμετρία πράσινου και λουλουδιών.
Λουλούδια σε όλα τα χρώματα, ποτίζονται από ένα αρχαίο ευρηματικό σύστημα υπόγειων υδραγωγείων.
Ο κήπος είναι γεμάτος τουρίστες, Ιρανούς. Πολλά νέα παιδιά που μας κοιτάζουν με μια διακριτική περιέργεια.
Πολλές κοπέλες φοράνε τσαντόρ αλλά οι περισσότερες ελαφριές καμπαρντίνες και μαντίλες.
Οι άνδρες είναι ντυμένοι όπως οι Δυτικοί. Εχουν μια απόσταση, αλλά όχι εχθρική.
Δεν τους επιτρέπονται τα κοντά παντελόνια και τα κοντομάνικα πουκάμισα.
Τσάι σε παραδοσιακό καφενείο χωρίς τραπέζι και καρέκλες, καθισμένοι στα χαλιά και στο πλάι ράφια φορτωμένα με ροδόνερο, που είναι το φημισμένο προϊόν της περιοχής.
Εβδομήντα χιλιόμετρα από την Κασάν (Kashan) στον δρόμο για το Ισφαχάν, σταθήκαμε στο αρχαίο χωριό Αμπιανέχ (Abyaneh).
Είναι χτισμένο στους πρόποδες του βουνού Καρκάς (3.899 μ.), με σπίτια από τούβλα κόκκινης λάσπης, ξύλινα μπαλκόνια και επικλινείς στέγες.
Εκεί φάγαμε και το νοστιμότατο ιρανικό πιάτο chelo fesenjun, ήπιαμε τοπικό αριάνι και μπίρες χωρίς αλκοόλ.
Στο Ιράν απαγορεύεται το αλκοόλ. Πίνουν πολύ το αριάνι, σαν το δικό μας ξινόγαλα, το οποίο είναι αρωματισμένο με δυόσμο.
Φτάνοντας στο Ισφαχάν, κατάλαβα ότι το ταξίδι μου στο Ιράν είναι από τα ωραιότερα της ζωής μου.
Οχι μόνο για ό,τι έβλεπα. Αλλά και για τους ανθρώπους που συναντούσα και για τους Ιρανούς που μας συνόδευαν.
Ανθρωποι καλλιεργημένοι, με φυσική ευγένεια, χαρούμενοι και… ta’arof.
Ta’arof είναι ευγένεια αλλά με έναν πολύ ιδιαίτερο και συγκεκριμένο τρόπο.
Αν π.χ. σου προσφέρουν φαγητό, τότε είναι καλό να αρνηθείς ευγενικά τουλάχιστον τρεις φορές, γιατί αυτός που σου προσφέρει μπορεί στην πραγματικότητα να μην έχει τη δυνατότητα να το κάνει.
Αν συνεχίσει να επιμένει, τότε καλό είναι να δεχτείτε.
Πρώτος σταθμός στο Ισφαχάν η αρμένικη συνοικία, που χρονολογείται από την εποχή του σάχη Αμπάς του Α’.
Η κοινότητα -τεχνίτες, καλλιτέχνες και έμποροι- είχε προνομιακή θέση σε σχέση με άλλες χριστιανικές κοινότητες σε μουσουλμανικά εδάφη αφού συνέβαλλε στο τότε διεθνές εμπόριο του Ιράν.
Οι εκκλησίες συνδυάζουν αρμένικα στοιχεία αλλά και την αρχιτεκτονική των Σαφαβιδών με τους κρεμμυδόσχημους τρούλους.
Στο εσωτερικό των εκκλησιών υπάρχουν υπέροχες τοιχογραφίες.
Πλησιάζοντας στην πλατεία Ιμάμ Χομεϊνί, ήταν σαν να βρισκόμαστε σε παραμύθι.
Πλατείες, πράσινο, σιντριβάνια, γέφυρες και πολύ γαλάζιο.
Από τον ουρανό και τους τρούλους των τζαμιών.
Ενα διαφορετικό γαλάζιο, πιο βαρύ από το ελληνικό.
Η πλατεία Ιμάμ Χομεϊνί είναι η δεύτερη μεγαλύτερη πλατεία στον κόσμο, με κτίρια περσικής αρχιτεκτονικής από την εποχή των Σαφαβιδών.
Εδώ βρίσκεται το τζαμί του Ιμάμη, με τα υπέροχα «μουκάρνας».
Από ‘δώ αρχίζει τo «βασιλικό» ή «μεγάλο» παζάρι που λειτουργεί από τον 16ο αιώνα. Πολύχρωμο και πολύβουο.
Χαλιά, περίτεχνα κεραμικά, μπαχαρικά, πέτρες, φυσικά σαπούνια, υφάσματα. To παζάρεμα απαραίτητο!
Οι μαγαζάτορες φιλικοί και συγκρατημένα περίεργοι. Χαίρονται όταν ακούν ότι είμαστε Ελληνες, μας λένε Γιουνάν.
Το σούρουπο μας βρήκε στις γέφυρες του ποταμού Ζαγιαντέ.
Εδώ γίνεται η βόλτα το βράδυ. Περπατήσαμε στη Σι-ο-Σε-Πολ, τη γέφυρα με τις 33 καμάρες, και είδαμε στις όχθες του ποταμού οικογένειες καθισμένες στα χαλιά τους να τρώνε και να πίνουν το τσάι τους.
Αναπνεύσαμε τον αέρα της Ανατολής και γνωρίσαμε την καθημερινότητα των Ιρανών.
Σε μια πόλη περίπου 9 εκατομμυρίων κατοίκων έρχονται από παντού… μικρά, μεγάλα αυτοκίνητα, τα περισσότερα λευκά, μηχανάκια, φορτηγά.
Τα φανάρια γίνονται κόκκινα, γίνονται πράσινα αλλά δεν έχει καμιά σημασία. Οποιος προλάβει περνάει…
Τεχεράνη
Η Τεχεράνη είναι τεράστια. Τα περισσότερα ξενοδοχεία και αξιοθέατα βρίσκονται στη Vali-e-Asr, τη μεγαλύτερη λεωφόρο της Μ. Ανατολής, ίσως και του κόσμου, λένε, που είναι πλαισιωμένη από πλατάνια.
Πολυσύχναστοι οι δρόμοι στην πρωτεύουσα της χώρας, που το 70% του πληθυσμού είναι κάτω των 35 ετών.
Ομορφες, πολύ όμορφες οι Ιρανές. Αριστοκρατικοί άνδρες οι Ιρανοί, μου θυμίζουν ευγενικούς πολεμιστές που για λίγο γύρισαν στην οικογένειά τους και σε λίγο θα ξαναγυρίσουν στη μάχη κάπου μακριά στα βουνά τους.
Στη βόρεια Τεχεράνη, στους πρόποδες της οροσειράς Αλμπόρζ (Alborz), βρίσκεται η συνοικία Νιαβαράν, το πιο εύπορο προάστιο της Τεχεράνης.
Εδώ βρίσκονται 5 κτίρια-μουσεία με κεντρικό το παλάτι όπου ζούσε ο τελευταίος σάχης με την οικογένειά του.
Από αυτόν τον κήπο απογειώθηκαν τον Ιανουάριο του 1979 τα ελικόπτερα που μετέφεραν τους Παχλαβί στο διεθνές αεροδρόμιο «Μεχραμπάντ» και από ‘κεί στην Αίγυπτο για να μην ξαναγυρίσουν ποτέ.
Είναι εντυπωσιακό ότι οι Ιρανοί διατήρησαν τους χώρους ανέπαφους και οι κήποι είναι ανοιχτοί στο κοινό.
Το κεντρικό παλάτι είναι ένα κομψό κτίριο με τον αέρα της δεκαετίας του ᾽60. Οι επισκέπτες του μουσείου ζουν ένα κοντινό παρελθόν.
Τα σαλόνια με την ανοιχτή οροφή, οι παιδικές κρεβατοκάμαρες με τις κοριτσίστικες παντόφλες στο πάτωμα, η στολή του σάχη επιμελώς κρεμασμένη.
Δεν ήταν γνωστό ότι ο σάχης είχε καρκίνο. Αφήνοντας το Ιράν αναζήτησε καταφύγιο στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.
Ηταν άρρωστος και ανεπιθύμητος. Τελικά οι ΗΠΑ δέχτηκαν να κάνει ο Παχλαβί αντικαρκινική θεραπεία σε αμερικανικό έδαφος.
Η ενέργεια αυτή στοίχισε στον Κάρτερ τη θητεία του και πυροδότησε παγκόσμια διπλωματική κρίση με την ομηρία για 444 ημέρες 52 διπλωματικών υπαλλήλων στην αμερικανική πρεσβεία της Τεχεράνης.
Φοιτητές, οπαδοί της Ισλαμικής Επανάστασης ζητούσαν την έκδοση του σάχη στο Ιράν.
Ο σάχης πέθανε στην Αίγυπτο ένα χρόνο αργότερα.
Μπαίνοντας στην αμερικανική πρεσβεία, που είναι τώρα μουσείο, είναι σαν να «βουτάς» στον χρόνο.
Το μόνο καινούργιο στοιχείο είναι τα γκράφιτι στους τοίχους της εσωτερικής σκάλας.
Ολα τα γραφεία, τα μυστικά δωμάτια είναι διατηρημένα με προσοχή. Ακόμα και οι γραφομηχανές, οι υποδοχείς καταστροφής των εγγράφων.
Κέρινα ομοιώματα στο γυάλινο δωμάτιο των απόρρητων διαπραγματεύσεων.
Εκτός από τα μουσεία και τα παλάτια της η Τεχεράνη είναι γεμάτη ζωή στο παζάρι, στις αγορές, στα πάρκα της, στα καφέ.
Τι έμαθα για το Ιράν
Θα ήταν άδικο να αναφέρω μόνο την ομορφιά, την ιστορία του, τα μουσεία, τα παλάτια, τους κήπους του, τους γαλάζιους μιναρέδες, τα παζάρια, τα χαλιά, τις πολύτιμες πέτρες, τα τριζάτα μπαχαρικά.
Το Ιράν είναι μια σύγχρονη χώρα με πολλές αντοχές που κάνει το άνοιγμά της στη Δύση.
Το Ιράν είναι οι άνθρωποί του. Και αυτοί είναι η έκπληξη. Το Ιράν είναι οι γυναίκες του.
Οι γυναίκες του, που συνεχίζουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους σε ένα δύσκολο περιβάλλον, και σίγουρα το χιτζάπ είναι το τελευταίο που τις απασχολεί…
Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν
☑ Πληθυσμός: 75.000.000
☑ Πρωτεύουσα: Τεχεράνη
☑ Γλώσσα: περσικά
☑ Θρησκεία: Ισλαμ
☑ Μέσος όρος ζωής: 71 χρόνια (άνδρες) 74 (γυναίκες)
☑ Νόμισμα: ριάλ
☑ Μαντίλα: υποχρεωτική
